بولینو و همکاران (۱۳۸۲) مؤلفه‌های زیر را به عنوان شاخص‌های رفتار شهروندی سازمانی معرفی شود

1. 1. وفاداری

1. 1. وظیفه شناسی

1. 1. مشارکت ( اجتماعی، حمایتی، وظیفه ای و مدنی )

1. 1. توجه و احترام

1. 1. فداکاری

1. تحمل پذیری ( روحیه جوانمردی )

عملکرد شهروندی فعالیت‌هایی مانند کمک به دیگران در انجام کارهای کارکنان، حمایت سازمان و داوطلب شدن در انجام کارهای جانبی و مسئولیت پذیری را شامل می‌شود. (مستبصری و نجابی ،۱۳۸۷، رضایی کلید بری و باقر سلیمی‌،۱۳۸۷، اسلامی،۱۳۸۷) که به طور خاص برای تبیین عملکرد شهروندی سازمانی مدلی با چهار بعد زیر ارائه می‌نمایند:

1. 1. پشتکار توام با شور و تلاش فوق العاده که برای تکمیل فعالیت‌های کاری موفقیت آمیز ضروری است.

   

1. 1. داوطلب شدن برای انجام فعالیت‌های کاری که به صورت رسمی‌بخشی از وظیفه کاری افراد نیست.

1. 1. مساعدت و همکاری با دیگران .

1. پیروی از مقررات و رویه‌های سازمانی.

شاید بتوان گفت معتبرترین تقسیم بندی ارائه شده درباره ابعاد و مؤلفه‌های رفتار شهروندی سازمانی توسط اورگان ارائه شده است که در تحقیق‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد. این ابعاد عبارتند از :

1. 1. آداب اجتماعی: مستلزم حمایت از عملیات‌های اداری سازمان است.

1. 1. نوع دوستی : کمک به همکاران و کارکنان برای انجام وظایف تعیین شده به شیوه ای فراتر از آنچه انتظار می‌رود.

1. 1. وجدان کاری : انجام امور تعیین شده به شیوه ای فراتر از آنچه انتظار می‌رود

1. جوانمردی: تأکید بر جنبه‌های مثبت سازمان به جای جنبه‌های منفی آن

نزاکت : مشورت با دیگران قبل از اقدام به عمل، دادن اطلاع قبل از عمل، و رد و بدل کردن اطلاعات. آداب اجتماعی، وجدان کاری و نوع دوستی به عنوان مؤلفه‌های کمک کننده، فعال و مثبت مطرح‌اند. آداب اجتماعی به عنوان رفتاری است که توجه به مشارکت زندگی اجتماعی سازمانی را نشان می‌دهد. آداب اجتماعی، شامل رفتارهایی از قبیل حضور در فعالیت‌های فوق برنامه و اضافی، آن هم زمانی که این حضور ضروری نباشد، حمایت از توسعه وتغییرات ارائه شده توسط مدیران سازمان و تمایل به مطالعه کتاب، مجلات و افزایش اطلاعات عمومی‌و اهمیت به نصب پوستر و اطلاعیه در سازمان برای آگاهی دیگران می‌شود. گراهام معتقد است یک شهروند سازمانی خوب نه تنها باید از مباحث روز سازمان آگاه باشد بلکه باید درباره آن ها اظهار نظر کرده و در حل آن ها نیز مشارکت فعالانه داشته باشد. (مستبصری و نجابی ،۱۳۸۷؛ رضایی کلید بری و باقر سلیمی‌،۱۳۸۷؛ اسلامی،۱۳۸۷).

وجدان کاری: رفتاری است که فراتر از الزامات تعیین شده به وسیله سازمان در محیط کاری می‌باشد ( همانند کار در بعد از ساعت اداری برای سود رساندن به سازمان ). ارگان همچنین معتقد است افرادی که دارای رفتار شهروندی مترقی هستند در بدترین شرایط و حتی در حالت بیماری و ناتوانی هم به کار ادامه می‌دهند.

نوع دوستی: به رفتارهای مفید و سودبخشی از قبیل ایجاد صمیمیت، همدلی و دلسوزی میان همکاران اشاره دارد که به طور مستقیم و یا غیر مستقیم به کارکنانی که دارای مشکلات کاری هستند کمک می‌کند. برخی صاحب‌نظران نوع دوستی و وظیفه شناسی را در یک طبقه قرار می‌دهند و آن ها را« رفتارهای کمکی » تلقی می‌کنند.

جوانمردی و نزاکت: مؤلفه‌هایی هستند که بیانگر اجتناب از وارد نمودن خسارت به سازمان می‌باشند. جوانمردی عبارت است از تمایل به شکیبایی در مقابل مزاحمت‌های اجتناب ناپذیر و اجحاف‌های کاری بدون اینکه گله و شکایتی صورت گیرد. در حالی که نزاکت درباره اندیشیدن ‌به این است که چطور اقدامات فرد بر دیگران تأثیر می‌گذارد (مستبصری و نجابی ،۱۳۸۷؛ رضایی کلید بری و باقر سلیمی‌،۱۳۸۷؛ اسلامی،۱۳۸۷).

ارگان اشاره می‌کند که هر ۴ بعد رفتار شهروندی ممکن است همزمان ظهور پیدا نکند، مثلا ممکن است افرادی که تصور می‌شود دارای بعد وجدان کاری هستند، همیشه نوع دوست و فداکار نباشند. یا اینکه برخی از این ابعاد، مانند نوع دوستی و وجدان کاری تاکتیکی برای تحت فشار قرار دادن مدیران سازمان باشد. یعنی کارکنان سعی می‌کنند با انجام این اعمال بر روند تصمیم گیری مدیران سازمان برای ارتقاء و یا اعطای پاداش به آن ها، تأثیر گذارند. در این حالت کارکنان سازمان از « سرباز خوب » بودن به «هنرپیشه خوب» برای سازمان تبدیل می‌شوند (مستبصری و نجابی ،۱۳۸۷، رضایی کلید بری و باقر سلیمی‌،۱۳۸۷، اسلامی،۱۳۸۷).

۲-۲-۲- ویژگی‌های کلیدی رفتار شهروندی

• • نوعی رفتار است فراتر از آنچه برای کارکنان سازمان به طور رسمی‌تشریح گردیده است

• • رفتاری است که به صورت اختیاری و بر اساس علایق فردی می‌باشد

• • رفتاری است که به طور مستقیم پاداشی به دنبال ندارد و یا از طریق ساختار رسمی‌‌سازمانی مورد قدردانی قرار نمی‌گیرد

• رفتاری است که برای عملکرد سازمان و موفقیت عملیات سازمان خیلی مهم است(مستبصری و نجابی ،۱۳۸۷؛ رضایی کلید بری و باقر سلیمی‌،۱۳۸۷؛ اسلامی،۱۳۸۷).

تحقیقات صورت گرفته در زمینه رفتارهای شهروندی سازمانی عمدتاًً بر سه نوع می‌باشند: گروهی از تحقیقات بر پیش‌بینی عوامل ایجاد کننده رفتارهای شهروندی سازمانی متمرکز بوده اند.

در این زمینه عواملی از قبیل رضایت شغلی، تعهد سازمانی، هویت سازمانی، عدالت سازمانی، اعتماد، انواع رهبری، رابطه رهبر و پیرو به عنوان عوامل ایجاد کننده رفتارهای شهروندی سازمانی مطرح شده است. (مستبصری و نجابی ،۱۳۸۷؛ رضایی کلید بری و باقر سلیمی‌،۱۳۸۷؛ اسلامی،۱۳۸۷ )

از سوی دیگر، برخی تحقیقات بر پیامدهای رفتارهای شهروندی سازمانی متمرکز بوده‌اند، در این زمینه عواملی از قبیل عملکرد سازمان، اثربخشی سازمانی، موفقیت سازمانی، رضایت مشتری، وفاداری مشتری و سرمایه اجتماعی مطرح شده است (اسلامی،۱۳۸۷).

گروهی از تحقیقات نیز منحصراًً بر روی مفهوم رفتارهای شهروندی سازمانی متمرکز بوده اند و تلاش کرده‌اند تعریف جدیدی از آن داشته باشند، ابعاد آن را مشخص کنند و یا با کمک روش تحلیل عاملی مقیاس‌های استانداردی برای سنجش این مفهوم ایجاد کنند (مستبصری و نجابی ،۱۳۸۷، رضایی کلید بری

و باقر سلیمی‌،۱۳۸۷، اسلامی،۱۳۸۷).

۲-۲-۳- عوامل تأثیر گذار بر رفتار شهروندی سازمانی

بررسی‌های فرا تحلیلی در خصوص ارتباط بین رفتار شهروندی سازمانی و عوامل اثرگذار بر آن نشان دهنده تأکید بر ۴ دسته عوامل زیر بوده است :

1. 1. ویژگی‌های فردی کارکنان

1. 1. ویژگی‌های شغلی

1. 1. ویژگی‌های سازمانی

ج ـ ( اختیارات تام‌ ) به معنای سندی است که به وسیله ‌مرجع صالح یک کشور صادر می‌شود و طبق آن شخص یااشخاصی برای نمایندگی آن کشور جهت مذاکره ، قبول‌ ، یاتایید اعتبار متن یک معاهده‌ ، یک جهت اعلام رضایت آن‌دولت به التزام در قبال یک معاهده‌ ، و یا جهت انجام هراقدام دیگری ‌در مورد یک معاهده تعیین می‌گردد.

د ـ ( تحدید تعهد ) عبارت است از بیانیه یک جانبه‌ای که‌یک کشور تحت هر نام یا به هر عبارت در موقع امضا ، تنفیذ ، قبول‌ ، تصویب یا الحاق به یک معاهده صادر می‌کندو به وسیله آن قصد خود را دایر بر عدم شمول یا تعدیل‌آثار حقوقی بعضی از مقررات معاهده نسبت به خود بیان‌می‌دارد.

ه ـ ( کشور مذاکره کننده‌ ) عبارت است از کشوری که درتنظیم و پذیرفته شدن متن معاهده شرکت نموده باشد.

و ـ ( کشور متعاهد ) عبارت است از کشوری که رضایت‌خود را به التزام در قبال یک معاهده اعلام نموده باشد ، اعم‌از اینکه معاهده لازم الاجرا شده باشد یا خیر.

ز ـ ( طرف‌ ) معاهده عبارت است از کشوری که رضایت‌خود را به التزام در قبال یک معاهده اعلام نموده و معاهده‌در ارتباط با او لازم الاجرا باشد.

ح ـ ( کشور ثالث‌ ) عبارت است از کشوری که طرف معاهده‌نباشد.

ط ـ ( سازمان بین ‌المللی‌ ) عبارت است از یک سازمان‌بین‌الدولی‌.

۲ ـ مفاد بند ۱ راجع به کاربرد اصطلاحات در این عهدنامه‌ ، تاثیری در استفاده از آن اصطلاحات‌ ، یا در معانی آن ها درحقوق داخلی هر کشور ندارد.

ماده ۳ توافقهای بین ‌المللی که داخل در قلمرو عهدنامه‌ حاضر نیستند.

این واقعیت که عهدنامه حاضر ناظر بر توافقهای بین ‌المللی ‌منعقده بین کشورها و سایر اشخاص موضوع حقوق بین ‌الملل‌ ، یا توافقهای فیمابین همان سایر اشخاص موضوع‌حقوق بین ‌الملل و یا توافقهای بین ‌المللی غیرکتبی نیست‌ ، تاثیری در موارد ذیل نخواهد داشت‌

الف ـ ارزش حقوقی توافقهای مذکور

ب ـ شمول هر یک از قواعد منعکس در عهدنامه حاضر برتوافقهای مذکور ، در مواردی که توافقهای مورد بحث به‌موجب حقوق بین ‌الملل و فارغ از این عهدنامه مشمول آن‌قواعد باشند.

ج ـ شمول این عهدنامه بر آن دسته از روابط کشورها که به‌موجب توافقها بین‌المللی بین آن ها ایجاد شده و سایراشخاص موضوع حقوق بین الملل نیز طرف آن توافقهاهستند.

ماده ۴ عطف به ماسبق نشدن عهدنامه حاضر

بدون تاثیر بر آن دسته از قواعد مندرج در عهدنامه حاضرکه معاهدات موجود ، به موجب حقوق بین ‌الملل و مستقل‌از این عهدنامه مشمول آن ها خواهند بود ، عهدنامه خاص‌فقط شامل معاهداتی می‌شود که به وسیله کشورها پس ازلازم‌الاجراشدن این‌عهدنامه نسبت به‌آن ها منعقدشده باشد.

ماده ۵ معاهدات تشکیل دهنده سازمان‌های بین ‌المللی ومعاهدات پذیرفته شده در چهارچوب یک سازمان‌ بین ‌المللی‌

این عهدنامه بر هر معاهده‌ای که سند تأسيس یک سازمان‌بین‌المللی باشد و هر معاهده‌ای که در چهارچوب یک‌سازمان بین ‌المللی پذیرفته شود ، اعمال خواهد شد بی آن‌که به هیچکدام از مقررات مربوط به آن سازمان‌ ، لطمه‌ای‌وارد کند.

بخش دوم‌ انعقاد معاهدات و لازم‌الاجرا شدن آن ها

فصل اول‌ انعقاد معاهدات‌

ماده ۶ اهلیت کشورها برای انعقاد معاهدات‌ ، هر کشوری اهلیت انعقاد معاهدات را دارد.

ماده ۷ اختیارات تام‌

یک شخص در صورتی نماینده یک کشور به منظورپذیرفتن یا اعتبار بخشیدن به متن یک معاهده یا به منظوراعلام رضایت آن کشور به التزام در قبال یک معاهده‌شمرده می‌شود که‌

الف‌) مدارک مناسب و مقتضی ‌در مورد تام الاختیار بودن‌خود ارائه کند ، و یا

ب‌) از نحوه عمل کشورهای ذینفع یا اوضاع و احوال دیگرمعلوم شود که قصد آن ها این بوده است تا آن شخص رابرای مقاصد مذکور نماینده آن کشور تلقی نموده‌ ، و (ازلزوم ارائه مدارک‌) اختیارات تام صرف نظر نمایند.

۲ ـ اشخاص مذکور در ذیل بر حسب سمت‌هایی که دارندو بی آنکه لازم باشد مدارکی دال بر تام الاختیار بودن ارائه‌دهند ، نماینده کشور خویش محسوب می‌شوند

الف‌) روسای کشورها ، روسای حکومت‌های و وزرایامور خارجه‌ ، به منظور انجام تمام اعمال مربوط به انعقادیک معاهده‌.

ب‌) روسای هیاتهای سیاسی (دیپلماتیک‌) به منظورپذیرفتن متن یک معاهده بین کشوری که به آن ها استوارنامه‌داده و کشوری که استوارنامه آن ها را پذیرفته است‌.

ج‌) نمایندگانی که کشورها به یک کنفرانس بین ‌المللی‌ ، یایک سازمان بین ‌المللی‌ ، یا یکی از ارگان‌های آن به منظورپذیرفتن متن یک معاهده در آن کنفرانس یا سازمان یا ارگان‌معرفی کرده باشد.

ماده ۸ تأیید بعدی اقدامی که بدون مجوز صورت گرفته‌ باشد.

اقدام مربوط به انعقاد یک معاهده به وسیله شخصی که به‌موجب ماده ۷ ، نماینده کشور مربوطه برای این منظورمحسوب نمی‌شود ، اثر حقوقی نخواهد داشت مگر آنکه‌متعاقبا به وسیله آن کشور مورد تأیید قرار گیرد.

ماده ۹ پذیرش متن‌

۱ ـ به استثنای آنچه که در بند ۲ مقرر شده است‌ ، پذیرفتن‌یک معاهده با رضایت همه دولتهایی که در تنظیم آن‌شرکت کرده‌اند تحقق می‌یابد.

۲ ـ پذیرش متن یک معاهده در یک کنفرانس بین ‌المللی بارای دو سوم دولت‌های حاضر و رأی‌ دهنده صورت‌می‌گیرد مگر آنکه با همین اکثریت برای اعمال قاعده‌دیگری اتخاذ تصمیم نمایند.

ماده ۱۰ اعتبار بخشیدن به متن‌

متن یک معاهده به طرق ذیل قانونا معتبر و قطعی شمرده‌می‌شود

الف‌) به شیوه‌ای که در متن معاهده مقرر شده و یا در موردموافقت کشورهایی است که در تنظیم آن شرکت کرده‌اند ، یا

ب‌) در غیاب چنین شیوه‌ای‌ ، از طریق همزمان با کسب‌تکلیف یا پاراف متن معاهده‌ ، یا قطعنامه نهایی کنفرانسی‌که در برگیرنده متن معاهده باشد توسط نمایندگان آن‌کشورها.

ماده ۱۱ روش های اعلام رضایت به التزام در قبال یک‌ معاهده‌

رضایت یک کشور به التزام در قبال یک معاهده‌ ، از طریق‌امضا ، مبادله اسناد تشکیل دهنده یک معاهده تنفیذ ، پذیرش‌ ، تصویب‌ ، الحاق ، یا به هر وسیله دیگری که موردتوافق قرار گرفته باشد ، اعلام می‌شود.

ماده ۱۲ اعلام رضایت به التزام در قبال یک معاهده از طریق امضا

۱ ـ رضایت یک کشور به التزام در قبال یک معاهده ازطریق امضای نماینده آن کشور ، درصورتی ابراز ‌می‌شود که‌

الف ـ معاهده مقرر کرده باشد که امضا واجد چنین اثری‌خواهد بود.

ب ـ به نحوی دیگر ثابت شود که کشورهای مذاکره کننده‌در خصوص این که امضا می‌باید چنین اثری داشته باشد ، توافق کرده‌اند یا

ج ـ قصد کشور برای اعطای این اثر به امضا از اختیارات تام‌نماینده آن معلوم شود ، یا در حین مذاکرات بیان شده‌باشد.

۲ ـ به منظور اجرای مفاد بند ۱

الف ـ در صورت ثبوت توافق کشورهای مذاکره کننده در این خصوص‌ ، پاراف به منزله امضای معاهده محسوب‌می‌شود.

ب ـ امضای همزمان با کسب تکلیف به وسیله یک نماینده‌در صورتی که به وسیله کشور مربوط تأیید شود ، امضای‌قطعی معاهده محسوب خواهد شد.

اما از سوی دیگر٬ ایران برای رسیدن به منافع خود از بابت انتقال منابع انرژی خزر به بازارهای جهانی با برخی مشکلات و موانع منطقه ای روبرو است که این موانع عبارتند از: ضعف وبی ثباتی سیاسی- اقتصادی و عدم استقلال کشورهای انرژی خیز منطقه در تصمیم گیری های خود، سیاست‌های ضدایرانی آمریکا و اسرائیل، رقابت جدی ترکیه و روسیه با ایران در تسلط بر مسیرهای صدور انرژی منطقه و نهایتاً ضعف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با چالش‌های مذکور. ‌بنابرین‏ پتانسیل های یاد شده در صورت رفع موانع موجود به واسطه درآمد زایی و اهمیت بخشی به موقعیت ژئوپلیتیک ایران می‌تواند به اقتصاد ایران کمک نماید. ایران علاوه بردرآمدهای مستقیم که از انتقال نقت و گاز خزر می‌تواند به دست آورد همچنین منافع غیر مستقیم نیز دارد که می‌تواند برای اقتصاد ایران مؤثر باشد که این منافع عبارتند از:

-صرفه جویی در انتقال نفت خزر و گاز طبیعی از طریق لوله از جنوب کشور به شمال آن.

-شکوفایی اقتصادی مناطق محل عبور خطوط لوله که امکانات زیادی برای آن مناطق فراهم می‌کند.

-تامین منافع سیاسی- امنیتی از طریق توسعه نفوذ در کشورهای صادر کننده نفت و گاز از مسیر ایران.

-گسترش روابط اقتصادی و دستیابی به بازار مصرف آن کشورها برای فروش تولیدات داخلی.

علاوه بر موارد ذکر شده در چهار مورد بالا، نتایجی مثل جایگاه اقتصادی بهتر، امنیت بیشتر، همگرایی و همکاری منطقه ای مناسب تر، از پیامدهای عبور نفت و گاز از ایران است که می‌تواند ایران را که از مشکلات اقتصادی زیادی رنج می‌برد، در پیش رفتن به وضعیت مناسب تری یاری رساند، و اطمینان و امید بیشتری را در جهت حل معضلات اقتصادی و امنیتی خویش فراهم آورد.

به طور کلی مسیر جنوبی از ایران با توجه به سه عامل امنیت، طول مسیر و هزینه سرمایه گذاری احداث خط لوله و حق ترانزیت نسبت به مسیرهای چهارگانه شرقی، جنوب شرقی، شمالی و غربی جذاب تر و با صرفه تر است، زیرا مسیر چین و ژاپن (مسیر شرقی) به خاطر طولانی بودن و پرهزینه بودن عملا امکان پذیر نیست، مسیر جنوب شرقی نیز دارای معایبی است، از جمله اینکه افغانستان دارای عوامل بحران زای داخلی زیاد هست و زیر ساخت های انرژی آن در طول جنگ داخلی ویران شده است به علاوه این کشور به آبهای آزاد دسترسی ندارد، خط لوله باید از پاکستان بگذرد تا به آبهای آزاد یا هندوستان برسد و در مسیر شمالی روسیه کشور صادر کننده نفت و گازمی باشد و علاوه بر آن اینکه کشورهای حوزه خزر را به عنوان رقیب خود می نگرد، لذا محدودیت هایی برای آن ها به وجود می آورد حتی خود این کشور نیز در قسمت جنوب غربی که مسیر عبور لوله های نفت و گاز خزر است به آبهای آزاد دسترسی ندارد. مسیر غربی هم نا امن است و هم طولانی، زیرا از یک طرف از منطقه متشنج قره باغ و مناطق کرد نشین ترکیه عبور می‌کند از طرف دیگر، منطقه زلزله خیزی است که سرمایه گذاری را به خطر می اندازد.^[۴۹]

نقش ایران هم به عنوان بازار نهایی نفت آسیای مرکزی و هم مکانی برای ترانزیت آن، با توجه به ثبات و امنیت موجود در ایران، سوژه جذابی برای سرمایه گذاری های خارجی نفتی بالقوه فراهم آورده که البته در شرایط تحریم اقتصادی آمریکا فعلا جامه عمل نپوشیده است.

مهمترین عامل قدرت و فرصت تجاری برای ایران در خزر سوآپ نفت و گاز است٬ از آن رو که با توجه به اینکه کاوش های اخیر در سواحل و مناطق نزدیک به ایران در خزر، موفق نبوده اند و استحصال نفت خزر نیز ارزان نخواهد بود، ایران می‌تواند مهمترین مرجع سوآپ نفت و گاز کشورهای حاشیه خزر باشد.

اما نکته ای که توجه به آن لازم است٬ این که برای موفقیت بیشتر در نیل به هدف یادشده٬ مطلوب این است که زمینه‌های واگذاری فرایند معاوضه (سوآپ) نفت به بخش خصوصی فراهم شود.

در حال حاضر٬ قوانین و مصوبات کنونی به شکلی هستند که فرایند معاوضه نفت را در حیطه دولت تعریف می‌کند و برای واگذاری آن به بخش خصوصی باید ساز و کار قانونی مناسب در نظر گرفته شود.

در واقع انحصار معاوضه نفت در بخش دولتی، برای دولت هم از صرفه اقتصادی چندانی برخوردار نیست و از آنجا که بخش خصوصی هم در حال حاضر توان و امکانات معاوضه نفت را ندارد و با توجه به استقبال این بخش از در اختیار گرفتن سوآپ باید زمینه‌های لازم در این مورد فراهم شود.

نتیجه

هدف از انتخاب موضوع الحاق ایران به سازمان جهانی تجارت این است که علی‌رغم تلاش های فراوانی دیپلماسی کشور از سال ۱۳۸۴ تاکنون ایران به ‌عنوان ناظر در جلسات سازمان جهانی تجارت شرکت می‌کند و تاکنون هم کارگروه الحاق ایران به جهت مسائل سیاسی تشکیل نشده است و این عدم الحاق محدودیت های تجاری بسیاری را برای کشورها در ارتباط با سایر کشورهای عضو این سازمان که بالغ بر ۱۶۰ کشور می‌باشد را ایجاد ‌کرده‌است. عمده ترین بخشی که ما در این پایان نامه برآن تأکید کردیم بخش های خدماتی و تولیدی است که نسبت به همدیگر وابستگی متقابلی دارند و مکمل یکدیگر هستند و بایستی راهکارهای مناسب در تاثیر آن بر این موضوع را در زمان الحاق در این خصوص مدنظر قرار داد. زیرا که خدمات بخش بزرگی از سهم تجارت جهانی را بر عهده دارد.

همواره بخش نفت در اقتصاد کشور، نقش مسلط را ایفا کرده و شواهد بیانگر آن است که در آینده قابل پیش‌بینی نیز، این بخش هم چنان به تسلط خود در عملکرد اقتصاد کشور ادامه دهد. ارزیابی نقش بخش نفت در اقتصاد ایران، به طور کلی کاهش درآمدهای ارزی حاصل از صادرات نفت خام، موجب نامطلوب شدن وضعیت ارزی کشور و در نتیجه کاهش واردات واسطه ای و افت تولید و نیز کاهش واردات سرمایه ای و کاهش سرمایه گذاری می شود. بروز رکود در تولید و سرمایه گذاری از طریق افزایش بیکاری و در نتیجه درآمد حاصل از کار از یک طرف و کاهش عرضه کالا و خدمات از سوی دیگر بر رفاه اجتماعی تاثیر نامطلوب می‌گذارد. از سوی دیگر کاهش درآمد نفت موجب کاهش درآمد های بودجه عمومی شده و توازن بودجه دولت را بر هم می زند که نتیجه اجتناب ناپذیر آن افزایش حجم پول و تورم است. با توجه به مختصر فوق می توان نتیجه گرفت که در ایران رشد تولید، سرمایه گذاری و اشتغال، تورم و در نتیجه رفاه اجتماعی به طور مستقیم از عملکرد بخش نفت تاثیر می پذیرد.

در قرن بیستم باب پردازش تئوری‌های مختلف روان‌کاوی، روان‌پزشکی دینامیک، ژنتیک، بیولوژی، ارتباط جسم و روان، تئوری‌های سرشتی، مطالعه‌ درباره‌ آثار الکترو شوک و عمل جراحی مغز در بعضی از بیماری‌های روانی، گشایش مراکز اورژانس روان پزشکی به علت بروز جنگ جهانی دوم و مطالعات اپیدمیولوژیک در کودکانی که از خانواده‌هایشان جدا و به سایر کشورها مخصوصاً سوئیس آورده شده بودند، باز شد. کم کم مکتب رفتارگرایی توسط واتسون، مفهوم همئوستازی و مطالعه‌ واکنش‌های اعصاب اتونوم بر اثر برخورد با استرس‌ها و فشارها به وسیله کانن^[۲۸]، تئوری هیجان به وسیله جیمز پاپز^[۲۹]، فرضیه فشار و سندرم سازش عمومی توسط هانس سلیه و بالاخره فرضیه‌های دیگر یکی پس از دیگری پیدا شد و روان پزشکی به صورت روان پزشکی امروزی درآمد(ساپینگتون، ۲۰۰۶).

در سال ۱۹۳۰ اولین کنگره‌ی بین‌المللی بهداشت روانی با شرکت نمایندگان پنجاه کشور در واشنگتن تشکیل شد و مسائل روانی کشورها از قبیل تأسیس بیمارستان‌ها، مراکز درمانی سرپایی، مراکز کودکان عقب‌مانده ذهنی و نظایر آن مورد مطالعه قرار گرفت. در سومین کنگره‌ی بین‌المللی بهداشت روانی در سال ۱۹۴۸ که در لندن تشکیل شد اساس فدراسیون جهانی بهداشت روانی بنیان‌گذاری شد و در همان سال این فدراسیون به عضویت رسمی سازمان یونسکو^[۳۰] و سازمان بهداشت جهانی درآمد و این سازمان در ژنو نقش رهبری رسمی فدراسیون جهانی بهداشت روانی را به عهده گرفت. در سال ۱۹۶۰ به دستور پرزیدنت کندی رئیس جمهور وقت آمریکا قوانین جدیدی برای بهداشت روانی وضع شد و دولت عهده‌دار مسئولیت‌های سنگینی برای این گونه بیماران شد. در سال ۱۹۵۲ اولین راهنمای تشخیص آماری بیماری‌های روانی که دارای تقسیم‌بندی و تعریف اختلالات روانی بود منتشر شد ولی مورد موافقت اکثر روان‌پزشکان کشورهای اروپایی و آمریکایی قرار نگرفت. در سال ۱۹۶۸ دومین راهنمای تشخیص و آماری بیماران روانی با دقت بیشتری در تقسیم‌بندی، تعاریف و اختلالات روانی منتشر شد که مورد تأیید بیشتر روان‌پزشکان قرار گرفت(ساراسون، ۲۰۰۳). در بین سال‌های ۱۹۸۳ تا ۱۹۸۷ در کشورهای آمریکا، فرانسه، اسرائیل، ایتالیا، آلمان و ونزوئلا مسأله ژنتیکی بودن بیماری‌های روانی مورد توجه قرار گرفت و ژن‌های بعضی از بیماری‌ها از جمله بیماری کره هانتیگتون^[۳۱] و آلزایمر فامیلی^[۳۲] و ژن ‌مشخص کننده دو نوع مختلف و مجزای اختلالات خلقی دوقطبی کشف شد. در سال ۱۹۹۴ چهارمین راهنمای تشخیص و آماری بیماری‌های روانی منتشر شد و فعلا مورد استفاده‌ روان‌پزشکان و مراکز روان پزشکی در تمام کشورهای دنیا است (میلانی‌فر، ۱۳۸۶).

۲-۱-۲٫ تعریف سلامت روانی

‌در مورد تعریف سلامت روانی دو تعریف مورد توجه قرار می‌گیرد:

در تعریف اول، سلامت روانی به معنای سلامت فکر می‌باشد و منظور نشان دادن وضع مثبت و سلامت روانی است که خود می‌تواند نسبت به ایجاد سیستم با ارزشی ‌در مورد ایجاد تحرک و پیشرفت و تکامل در حد فردی، ملی و بین‌المللی کمک نماید. زیرا وقتی سلامت روان شناخته شد، نسبت به دستیابی به آن اقدام می‌شود و راه برای تکامل فردی و اجتماعی باز می‌گردد. ‌به این منظور لازم است معیارهای سلامت روانی مشخص گردند تا بتوان با توجه به آن ها بیماری روانی را شناخت و در نتیجه برای احراز سلامت روانی فعالیت نمود و از بیماری روانی دور ماند (حسینی، ۱۳۸۵).

در تعریف دوم منظور از سلامت روانی عبارت از رشته‌ای تخصصی از سلامت عمومی است که در زمینه کاستن بیماری‌های روانی در یک اجتماع فعالیت می‌کند و در حوزه انواع مختلف اختلالات روانی و عوامل بیماری زای روانی در یک اجتماع فعالیت می‌کند و پیرامون انواع مختلف اختلالات روانی، عضوی و اجتماعی که در بروز این بیماری‌ها اثر مشخصی دارند، بحث می‌کند. یعنی به همان ترتیب که در بهداشت عمومی، مثلاً بیماری‌های عفونی مورد بحث قرار می‌گیرند و عوامل بیماری‌زا و چگونگی ایجاد بیماری و علائم بالینی و راه‌های سرایت مورد توجه قرار می‌گیرند تا روش پیشگیری بیماری مشخص شود، ‌در مورد بیماری‌های روانی نیز سعی می‌شود تا عوامل بیماری‌زا و طرز به وجود آمدن بیماری مشخص گردند تا طرز پیش‌گیری نیز شناخته شود و بتوان نسبت به از بین بردن این بیماری‌ها در اجتماعات انسانی اقدام نمود. با این دید، منظور از سلامت روانی بررسی روش های پیشگیری است. در این مورد باید توجه داشت که اصول سلامت روانی به سادگی سلامت عمومی نیست. زیرا عواملی که بیماری‌های عمومی را اعم از عفونی و غیرعفونی ایجاد می‌نمایند، شناخته شده‌‌اند. مخصوصاً ‌در مورد بیماری‌های عفونی، فعالیت شبانه‌روزی دانشمندان، روشنایی‌های زیادی ایجاد کرده و درمان یک بیماری عفونی مانند تفوئید، موجب شگفتی می‌شود. اما ‌در مورد بیماری‌های روانی هنوز وضع ‌به این روشنی نیست زیرا در ایجاد بیماری‌های روانی چند عامل باید دست به دست دهند تا بیماری ایجاد گردد و با نتایجی که به دست آمده این امید هست که بتوان به نتایج بیشتر و آینده درخشان‌تری امید داشت (حسینی، ۱۳۸۵).

۲-۱-۳٫ دیدگاه‌های مختلف درباره سلامت روان

۲-۱-۳-۱٫ دیدگاه زیست‌شناختی

مکتب زیست‌گرایی در مطالعه‌ رفتار انسان، بیشترین اهمیت را بر بافت‌ها و اعضای بدن قایل می‌شود. در این دیدگاه سلامت روان را مترادف با نداشتن بیماری می‌داند و بر اهمیت توارث در انتقال آمادگی‌های اولیه برای برخی ‌آسیب‌های روانی تأکید ‌کرده‌است (سلیگمن،۲۰۰۵).

دیدگاه روان‌پزشکی در واقع رویکردی زیست‌گرایی دارد. طبق این دید سلامت روانی عبارت است از نظام متعادلی که خوب کار می‌کند اگر تعادل به هم بخورد، بیماری روانی ظاهر خواهد شد. ‌بنابرین‏ می‌توان رفتار را به پاندولی شبیه کرد که بین دو قطب بیماری نوسان دارد، سلامت روان بین آن دو قطب جای می‌گیرد. ممکن است پاندول از نوسان بیفتد در اینجا است که دشواری‌های سازگاری با واقعیت زندگی ظاهر می‌شود (گنجی، ۱۳۸۶).

۲-۱-۳-۲٫ دیدگاه تحلیل روانی

مکتب تحلیل روانی و مکتب زیست‌گرایی شباهت‌هایی دارند. روان‌کاوی مثل زیست‌گرایی، بر مفهوم تعادل بین ساخت‌ها، تشخیص و درمان استوار است. فروید جز‍ء اولین افرادی بود که به صورت علمی به موضوع سلامت روانی پرداخت. او بر اساس این دیدگاه که هدف انسان در زندگی کسب لذت و رهایی از درد و رنج است، اکتساب سلامت روانی را فقط در صورتی می‌داند که با بهره گرفتن از فرایند روان‌تحلیل گری شخص نسبت به تعارضات ناخودآگاهش آگاه شده باشد و از رنج روانی ناشی از تعارضات درون روانی کاسته شود (فیست^[۳۳] و فیست،۱۳۸۴). همچنین در دیدگاه فروید سلامت روانی دارای دو جنبه است: یکی سازگاری با محیط بیرونی و دیگری سازش با محیط درونی. در نظر فروید تعامل و تعارض پویای سه ساخت «نهاد» ، «خود» و «فراخود» تعیین کننده رفتار است و فردی از نظر روانی سالم است که بین سه سطح شخصیت وی تعادل برقرار باشد(کورسینی^[۳۴]،۲۰۰۵).

اکبری، ۱۳۸۷۳۴

تعداد مالکیت نهادی سبب ارتقای محتوای اطلاعاتی سود شرکت نمی شود و ممکن است آن را تنزیل نیز بخشد. سطح مالکیت نهادی محتوای اطلاعاتی سود را کاهش نمی دهد بلکه امکان دارد سبب افزایش آن نیز بشود.بررسی رابطه بین مالکین نهادی و محتوای اطلاعاتی سودکرمی، ۱۳۸۷۳۵تعداد مالکیت نهادی سبب ارتقای محتوای اطلاعاتی سود شرکت نمی شود و ممکن است آن را تنزیل نیز بخشد. سطح مالکیت نهادی محتوای اطلاعاتی سود را کاهش نمی دهد بلکه امکان دارد سبب افزایش آن نیز بشود.بررسی رابطه بین مالکین نهادی و محتوای اطلاعاتی سودکرمی، ۱۳۸۷۳۵در سال های اولیه دوره تصدی حسابرسی، میزان دقت سودهای پیش‌بینی شده مدیریتآ افزایش( خطای پیش‌بینی کمتر) و پس از آن کاهش می یابدبررسی تأثیر طول دوره تصدی حسابرسی بر خطای سود پیش‌بینی شده در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهرانعزیز خانی، ۱۳۹۱۳۶پیش بینی های ارائه شده ( دارای خبر مثبت و منفی ) بر قیمت سهام تأثیر گذار است. بین متغیرهای سطح اقلام تعهدی سرمایه در گردش و خطای آخرین پیش‌بینی سال جاری با خطای پیش‌بینی سال آتی رابطه مثبت و بین درصد سرمایه گذاران نهادی با خطای پیش‌بینی سال آتی رابطه منفی وجود دارد.محتوای اطلاعاتی پیش‌بینی سود، تکرار سوگیری در ارائه پیش‌بینی ها و عوامل مؤثر بر خطای پیش بینیغلامی پور، ۱۳۹۱۳۷

۲-۴- خلاصه فصل دوم

مطالب فصل دوم در دو بخش مبانی نظری و پیشینه تحقیق گنجانده شده است. مبانی نظری به مطالبی پیرامون موضوع تحقیق توجه دارد. در این تحقیق به دلیل اینکه پیش‌بینی سود توسط مدیران مطرح می‌باشد، سعی کردیم تا ساختاری از پیش‌بینی سود مدیریت را توضیح دهیم.در بخش پیشینه ابتدا تحقیقات انجام شده در خارج از کشور طی سال های ۲۰۱۲-۱۹۷۲ میلادی و سپس تحقیقات انجام شده در داخل کشور، طی سال های ۱۳۹۱-۱۳۷۷ بیان شده است.

فصل سوم

روش شناسی تحقیق

۳-۱- مقدمه

پایه هر علمی، روش شناخت آن است و اعتبار و ارزش قوانین هر علمی به روش شناختی مبتنی است که در آن علم به کار می­رود. ‌از اصطلاح «روش تحقیق» معانی خاص و متمایزی در متون علمی استنباط می­ شود ولی آنچه در اینجا مطرح است یک فرایند نظام­مند برای یافتن پاسخ یک پرسش یا راه ­حل یک مسئله است. در این مورد آمده است: «روش تحقیق مجموعه ­ای از قواعد، ابزار و راه­های معتبر (قابل اطمینان) و نظام یافته برای بررسی واقعیت­ها، کشف مجهولات و دستیابی به راه ­حل مشکلات است» (خاکی، ۱۳۸۲). هدف اصلی این تحقیق بررسی رابطه بین توانایی مدیر با احتمال افشای سود پیش ­بینی شده توسط مدیران، دفعات پیش ­بینی سود توسط مدیران و دقت پیش ­بینی سود توسط ایشان ‌می‌باشد.

در این فصل به روش تحقیق پرداخته می­ شود. انتخاب روش تحقیق بستگی به هدف، نوع کاوش محقق برای دست یافتن به هدف، ماهیت موضوع مورد تحقیق و امکانات اجرایی آن دارد. در اینجا به تشریح روش شناسی پژوهش، شامل فرضیه ­های پژوهش و متغیرهای مربوطه، تعریف جامعه نمونه آماری، دوره مطالعه، روش پژوهش و نحوه گردآوری داده پرداخته می­ شود.

۳-۲- فرضیه ­های تحقیق

غرض از فرضیه یا گمانه، عبارت است از حاصل ایجاد پیوند موقت بین دو یا چند نمونه، به گونه ­ای که ایده و یا طرز نگرشی جدید در ذهن پدید آورد. این امر از طریق مطالعه در اطلاعات دسته­بندی شده و تعمق در آن ها حاصل می­ شود. فرضیه را حدسی عملی نیز می­نامند. بدان خاطر که مبانی آن را با روش علمی به دست آورده­ایم و تلاش و کاوش علمی ما که با بهره گرفتن از روش­های علمی صورت گرفته بود در این امر مؤثر بوده است (قائمی، ۱۳۶۸). در تحقیق حاضر سه فرضیه جهت تبیین روابط بین متغیرهای اساسی مورد آزمون قرار ‌می‌گیرد:

۳-۲-۱- فرضیه اول و مدل

مطالعه سود پیش ­بینی شده توسط مدیریت، بررسی انگیزه­ های مدیریتی درافشای پیش ­بینی را به همراه داد. تئوری ترومن (۱۹۸۶) بیان می­دارد که مدیران پیش ­بینی سود را جهت ابراز توانایی­هایشان منتشر ‌می‌کنند. مدیران با انگیزه، به منظور حداکثر کردن ارزش شرکت سود را پیش ­بینی ‌می‌کنند، زیرا عمل کردن بدین ترتیب به سرمایه ­گذاران نشان می­دهد که مدیران از توانایی پیش ­بینی تغییرات ‌در مورد وضعیت اقتصادی شرکتشان برخوردارند. نوی (۱۹۹۹) متوجه شد که مدیران در زمان افشای اخبار خوب نسبت به زمان افشای اخبار بد فروش بیشتری دارند. آبودی و کازنیک (۲۰۰۰) دریافتند که شرکت­ها اخبار بد ‌در مورد سود پیش ­بینی شده را فقط پیش از پاداش اختیار خرید سهام به مدیر منتشر ‌می‌کنند. نهایت اینکه مدیران با توانایی بالا با احتمال کمتری پیش ­بینی مدیریتی را به دلایل فرصت­طلبانه منتشر ‌می‌کنند (فرانسیز ۲۰۰۸، مالمندیرو تات ۲۰۰۹). بر این اساس فرضیه اول تحقیق به صورت ذیل تدوین شده است:

«بین توانایی مدیریت و احتمال افشای سود پیش ­بینی شده در بازه زمانی مقرر رابطه معناداری وجود دارد.»

Disclose – افشای اطلاعات

Ability– توانایی مدیر

Instown% – درصد مالکیت نهادی در سال جاری

OutsideDir% – درصد مدیران غیر موظف در هیئت مدیره در سال جاری

Size – اندازه شرکت

Sales- Conc – تمرکز فروش

Loss – زیان

Increase – افزایش درآمد

StdDevEarn – انحراف معیار تغییرات سالانه سود طی سه سال گذشته

Beta – بتای الگوی بازاردر سال گذشته

Resid Var – انحراف معیار با بهره گرفتن از الگوی بازار طی سال گذشته

۳-۲-۲- فرضیه دوم و مدل

بحث ما بیشتر در این حوزه صورت می­پذیرد که مدیران توانمند تمایل به نگهداری جریان بازار تغییرات در محیط اقتصادی شرکت­هایشان دارند و لذا با احتمال بیشتری نسبت به مدیران با توانایی پایین
پیش ­بینی­های همیشگی منتشر ‌می‌کنند. در اینجا اثر هزینه­ های اختصاصی (هزینه­ های اختصاصی عامل مؤثر در افشای اطلاعات درباره مشتری ‌می‌باشد. تحقیقات گسترده، مخارج تحقیق و توسعه و سطح بزرگتر از دارایی‌های نامشهود خالص از سرقفلی و مخارج تبلیغات معیارهایی از هزینه­ های اختصاصی هستند و باعث می­شوند که شرکت­ها اطلاعات درباره مشتری از جمله هویت مشتری و مبلغ دلار فروش به مشتری را پنهان کنند. که در اینجا فروش نیز معیاری برای هزینه­ های اختصاصی هستند.) و یا دعوی قضایی را بر افشای پیش ­بینی توسط مدیریت کنترل می­کنیم. کازنیک و لو (۱۹۹۵) و اسکینر (۱۹۹۴) دریافتند شرکت­هایی که اخبار بد به همراه دارند نسبت به شرکت­های با اخبار خوب، تمایل بیشتری به افشا مکرر نشان می­ دهند. این در حالیست که میلر (۲۰۰۲) متوجه شد که شرکت­ها افشا را در طول دوره ­های افزایش پیگیری (تأیید) سودآوری افزایش می­ دهند (به عنوان مثال خبر خوب).