۳) مدیران درباره احتمال اینکه برخی پیامدها منجر به رفتارهای خاصی می شود انتظاراتی دارند.

۴) واکنشی که فرد بر می گزیند تحت تأثیر انتظارات و ترجیحاتی است که وی در موقعیتی معین دارد.

با توجه به تئوری­های بالا ‌می‌توان گفت محرک های صادراتی را می­ شود در هر مرحله از انجام صادرات به کار برد. چه در مرحله قبل از شروع صادرات و چه در مراحل میانی و چه زمانی که نسبت به صادرات تعهد ایجاد شده است. بین عواملی که منجر به « بایکلی » در بررسی این مبحث شروع صادرات می­شوند و عواملی که تعهد به صادرات را در مراحل پیشرفته صادرات منجر می­گردند، تفاوت قائل شده است.

در پاسخ ‌به این سؤال که چه عواملی ممکن است شرکت­های کوچک و متوسط را تشویق به صادرات نماید، تحقیقات زیادی سیمونز و » صورت گرفته است(لطفی، ۱۳۷۹). البته اولین کارها توسط انجام شد. یافته ­های این محققان نخستین و یافته ­های « اسمیت تحقیقاتی سال های اخیر بیان ‌می‌کنند که عناصر مؤثر بر آغاز فعالیت­های صادراتی می ­توانند در خارج از مرزهای سازمان باشند ‌بنابرین‏ پدیده‌های خارجی از قبیل تغییرات محیطی یا دیگر آثار مشابه غیرمستقیم ممکن است توضیح دهنده محرک های صادراتی باشد. درحالی که در مراحل بعدی صادرکنندگان اثرعوامل داخلی و عینی را بیشتر می دانند. البته محققان مکتب خلاقیت که ‌در مورد صادرات به تحقیق پرداخته بودند میان عوامل خارجی مؤثر بر شروع صادرات و متغیرهای داخلی (شرکت) که می‌توانند توضیح مهمی برای درک فرایند تصمیم به شروع صادرات باشند، تمیز قائل شدند. این محققان عنوان کردند که صادرات بخشی از یک تعهد داخلی شرکت در رابطه با انجام هر گونه فعالیت است یعنی اینکه این محققان به طور کلی رخدادهای مربوط به شرکت را به عوامل داخلی آن منسوب می­دانستند در تحقیق خود ‌در مورد « لئونیداس لئونیدو » همچنین نشان داد که « محرک های صادراتی از دیدگاه غیرصادرکنندگان فاکتورهای کلیدی مؤثر بر شروع صادرات عواملی هستند که ماهیت خارجی و تأثیرگذار دارند و نه داخلی و انفعالی، همچون دریافت سفارش های ناخواسته که مهم­ترین و تأثیرگذارترین عامل در تحریک شرکت­ها به آغاز فعالیت­های صادراتی است. از دیدگاه او دومین و سومین عوامل مهم عبارتند از موجود بودن ظرفیت مازاد تولید در سازمان و نیز وجود فرصت­های محدود تجاری در بازارهای داخلی آنچه می توان عنوان کرد این است که شرکت ها به دلایل مختلف داخلی و یا خارجی اقدام به شروع صادرات ‌می‌کنند. اما آنچه در مسیر توسعه صادرات اولویت بیشتری دارد، تداوم صادرات یا به عبارت دیگر تعهد به صادرات در میان شرکت­ها ‌می‌باشد. این موضوع در بر گیرنده عوامل زیادی است که شامل مشکلات و محدودیت­های صادراتی و عوامل تأثیرگذار بر عملکرد صادراتی ‌می‌باشد(کیانی و حسوند، ۱۳۷۸).

۲-۲-۲-۹ موانع، مشکلات و محدودیت­های صادرات

بسیاری از عوامل ساختاری، رویه ای، عملیاتی، رفتاری و … هستند که باعث می­گردد تولید کننده­ها در اقدام به امر صادرات، توسعه آن و نیز حفظ توان صادراتی خود ناتوان بمانند. برخی موانع صادراتی شرکت­ها ریشه داخلی داشته در حالی که برخی دیگر از موانع صادراتی ناشی از محیط خارجی شرکت هستند. از طرف دیگر می توان موانع را از نظر ذهنی، عینی بودن نیز تقسیم کرد. در این صورت چهار دسته موانع داخلی عینی، داخلی ذهنی، خارجی عینی، خارجی ذهنی وجود خواهد داشت. اما نه تنها ماهیت این موانع بلکه تواتر، اهمیت و شدت و ضعف آن ها در هر کدام از مراحل مربوط به فعالیت های صادراتی شرکت می ­تواند متفاوت باشد. حل موانع صادراتی برای شرکت­ها در مراحل اولیه صادرات از اهمیت زیادی برخوردار است، زیرا اگر شرکت­ها نتوانند در همان مراحل اول ‌به این موانع به صورت مناسب واکنش نشان دهند، برای همیشه فعالیت های صادراتی را کنار خواهند گذاشت. البته شرکت­های مختلف در یک مرحله واحد ممکن است موانع متفاوتی را مقابل خود متصور شوند. می توان گفت دانش اندک از بازارهای بالقوه جهت توسعه فعالیت های صادراتی و نیز فقدان منابع مالی لازم برای بررسی بازارهای خارجی از مهمترین عوامل بازدارنده صادرات است(کیانی و حسنوند، ۱۳۷۸). در ادامه تحقیقاتی که به بررسی موانع صادراتی پرداخته‌اند آورده شده است. مهم­ترین عوامل بازدارنده شرکت­ها « آلراندریدز » در تحقیق در شروع فعالیت­های صادراتی شامل وجود رقابت شدید خارجی، فقدان دانش و اطلاعات کافی ‌در مورد صادرات، درک ناکافی از رویه های پرداخت صادراتی و مشکلات مربوط به یافتن بازارهای صادراتی شناسایی شده اند.نیز نشان داد که ناتوانی شرکت ها « ویلکینسون و بارت » تحقیق در دستیابی به قیمت های رقابتی در مقابل شرکت­های خارجی و نیز هزینه های بالای حمل و نقل در فروش کالا به بازارهای خارجی موانع مهم پیش روی شرکت ها برای صادرات هستند. نشان دادند که مهم­ترین « یو و تسنگ » در تحقیق دیگری موانع موجود برای صادرات عبارتند از فقدان دانش و اطلاعات ‌در مورد بازارهای خارجی، دانش محدود تجاری در میان پرسنل و نامناسب بودن قیمت و کیفیت برای نیازهای این بازارها. صادرات در شرکت­ها مربوط به ناکافی بودن منابع برای بازاریابی صادرات، مسائل مربوط به دستیابی استانداردهای کیفی و ایجاد یک طرح و تصویر مناسب برای بازار خارجی و مسائل مربوط به سازماندهی ضعیف و کمبود کارکنان شایسته برای مدیریت فعالیت های صادراتی، ناتوانایی مالی و نبود اطلاعات کافی درباره بازارهای خارجی و موانع خارجی شامل عملکرد کاملاً تفاوت مشتریان خارجی، ناآشنایی با رویه ها و فعالیت های کاری، موانع تعرفه ای و قوانین مربوط به واردات کشورهای دیگر، نیروهای رقابتی، نرخ تورم و محدود بودن عرضه بعضی از پول­ها است. مانع صادراتی را بررسی « یانگ » در تحقیق دیگری نمودند و ۵ عامل را عمده تشخیص داد که عبارت بودند از: تفاوت بازاریابی نسبی، اطلاعات مربوط به صادرات و بازار، فقدان منابع داخلی، نبود منابع شخصی و موانع محیطی. بر ماهیت پویا و در حال تغییر موانع « بایکلی و تزار » تحقیق صادراتی تأکید کردند و نشان دادند که هر چقدر شرکت­ها بیشتر درگیر امر صادرات می‌شوند، مشکلات پیش روی خود را بیشترمرتبط به عدم درک مناسب از فعالیت های تجارت خارجی می‌کنند(قربانی، ۱۳۸۱). البته برخی از تحقیقات نیز بین موانعی که صادرکنندگان و غیر صادرکنندگان ادراک می‌کنند تفاوت قائل شده اند که به مروری اجمالی از این دست تحقیقات می­پردازیم: در تحقیق خود به وجود تفاوت میان صادرکنندگان و غیر صادرکنندگان در موانعی که برای صادرات تصور ‌می‌کنند تأیید کرد. عمده موانع پیش روی غیرصادرکنندگان نگرانی­های آن ها ‌در مورد کمبود اطلاعات درباره صادرات، تماس های محدود با بازارهای خارجی و ایرادهای فردی و شخصی بودند، در واقع مشکل عمده، محدودیت اطلاعات ‌در مورد بازارهای خارجی بوده که بر عدم اطمینان موجود در زمینه انجام فعالیت­های تجاری مؤثر واقع می­ شود. مشکلات مربوط به صادرکنندگان فعال ظاهراًً ماهیت عملیاتی داشته، مقدمتاً مربوط به متغیرهای خارجی از قبیل پیچیدگی­های زیاد کارهای اداری و سازمانی، تأخیر در پرداخت خریداران خارجی و نیز شرایط نامناسب اقتصادی در این بازارها بود.

۲-۳ پیشینه پژوهش

۲-۳-۱پیشینه داخلی:

از عوامل مهمی که در ایجاد خلق و خو افسردگی نقش اساسی دارد، طرحواره ها^[۱] هستند. عوامل شناختی در اختلالات روانی به خصوص افسردگی نقش محوری را بر عهده دارند، یکی از این عوامل شناختی طرحواره ها می‌باشند، که نقش مهم آن ها در شکل گیری و تداوم اختلالات روانی همواره مورد توجه پژوهشگران است و به نقش این باورهای منفی عمیق، در اختلالات روانی چون وسواس فکری- عملی، اختلال شخصیت خود شیفته، اختلال دوقطبی، افسردگی، اختلال خوردن، اختلالات جنسی اشاره شده است. به طور کلی طرحواره ها توانایی پیش‌بینی نشانه های سلامت عمومی را دارند(شهامت،۲۰۱۰).

طرحواره ها الگو ها یا درون مایه های عمیق و فراگیری هستند که از خاطرات، هیجان ها ، شناخت ها و احساسات بدنی تشکیل شده اند، در دوران کودکی یا نوجوانی شکل گرفته اند، در سیر زندگی تداوم دارند، درباره ی خود و رابطه با دیگران هستند و به شدت ناکارامدند. درکل طرحواره های ناسازگار، الگوهای هیجانی و شناختی خود آسیب رسانی هستند که در ابتدای رشد و تحول در ذهن شکل گرفته اند و در سیر زندگی تکرار می‌شوند چون طرحواره ها در ابتدای زندگی رشد می‌یابند، پس عادی و مسلم یعنی بی چون و چرا فرض می‌شوند و خودپنداره و دیدگاه های ما را نسبت به جهان و روابط مان را با مردم تعریف می‌کنند. طرحواره بازنمایی معتبر از تجارب آسیب زای دوران کودکی به شمار می‌آیند. مشکل این است که در گذر زمان الگوهای عمیقا ریشه دار از تفکر تحریف شده و رفتار ناکارامد می‌شوند. حتی وقتی شواهدی ارائه می شود که طرحواره را باطل اعلام می‌کند باز هم بسیاری از افراد برای ثبات اعتبار طرحواره شان اطلاعات را تحریف می‌کنند(یانگ، ۱۹۹۴).

زمانی که نیازها ارضا نشوند ممکن است طرحواره های ناسازگار خاصی ایجاد شوند که بر روابط صمیمانه اثر بگذارد. یانگ و همکاران در پژوهشی ‌به این نتیجه رسیدند که داشتن طرحواره ناسازگار پیش‌بینی کننده ناسازگاری بین فردی است، از طرفی، زوج درمانگران از زمان‌های گذشته بر اهمیت عوامل شناختی از جمله انتظارات و تفسیرها در شکل گیری، تداوم و تسکین روابط ناکارامد وقوف داشته اند. باورها و طرحواره های مربوط به روابط بین فردی در بزرگسالی در همسرگزینی و روابط زناشویی نمود می‌یابند و بر آن تاثیر زیان بار می‌گذارند(کوپر^[۲]،۲۰۰۱).

هم چنین طرحواره ها به واسطه ارتباط و تاثیری که بر سبک دلبستگی ، اختلال های شخصیت و اختلال های خلق می‌گذارند و می‌توانند تاثیر غیر مستقیم نیز بر روابط زناشویی داشته باشند طرحواره های ناسازگار به عنوان زیر ساخت های شناختی منجر به تشکیل باورهای غیر منطقی می‌شوند. طرحواره ها دارای مؤلفه‌ های شناختی، عاطفی و رفتاری هستند. هنگامی که طرحواره های ناسازگار اولیه فعال می‌شوند سطوحی از هیجان منتشر می شود و مستقیم یا غیرمستقیم منجر به اشکال مختلفی از آشفتگی های روان شناختی نظیر افسردگی، اضطراب، عدم توانایی شغلی، تعارضات بین فردی و مانند آن می شود. طرحواره های ناسازگار مستقیما منجر به اختلال شخصیتی خاصی نمی شوند اما آسیب پذیری فرد را برای این اختلالات افزایش می‌دهند(حسنی و همکاران،۲۰۱۲).

یانگ (۱۹۹۹) بیان می‌کند که طرحواره های ناسازگار بیشتر از آنکه نتیجه وقایع تکان دهنده مجزا باشند، بیشتر احتمالا به وسیله الگوی مداوم و تجارب روزمره با اعضا و خانواده و همتایان ایجاد می‌شوند که به نحو فزاینده ای طرحواره ها را تقویت می‌کنند. از سوی دیگر اختلالات شخصیت نشانگان طولانی مدتی هستند که اندیشیده می‌شوند ‌بر اساس سبب شناسی در شناخت، تعاملات آسیب شناسی کودک با والدین، همتایان و دوستان و اشخاص مهم دیگر داشته باشند(یانگ،۱۹۹۹).

منز و همکاران در بررسی خود نشان دادند که طرحواره های ناسازگار می‌تواند نشانگان آسیب شناسی روانی را تبیین کند، آن ها نشان دادند که رابطه بین اضطراب دلبستگی و آسیب شناسی روانی به گونه ی کامل به وسیله ی شناخت ها، بویژه طرد و بریدگی و خود جهت دهی مورد واسطه گری قرار می‌گیرد(منز^[۳] و همکاران،۲۰۱۰).

فریمن (۱۹۹۹) نیز نشان داد که طرحواره ها در سازکارهای بین فردی و ایجاد وضعیت زناشویی نقش مهم و اساسی دارد به گونه ای که زوجینی که رضایت کمتری را در زندگی کسب کردند، از طرحواره های ناسازگار بیشتری نیز استفاده کردند.

در کل وجود طرحواره های ناکارآمد موجب تشدید معیارهای آرمانی انعطاف ناپذیر و تقویت غیر واقع بینانه ی فرد را همواره در معرض ناکامی و نارضایتی قرار می‌دهد. از دیگر متغیر های در حوزه ی افسردگی سبک های دلبستگی^[۴] است، نقش های سبک های دلبستگی در ایجاد بسیاری از اختلات روشن شده است.

سبک های دلبستگی روش های مواجهه فرد با موقعیت های استرس زا را متاثر می‌سازد. افراد ایمن ضمن تصدیق موقعیت به سادگی از دیگران کمک می گیرند، دنیز^[۵] بیان می‌کند، واکنش افراد در شرایط مختلف متاثر از الگوهای درون کاری ناشی از سبک های دلبستگی می‌باشند و سبک های دلبستگی با اثر بر افکار، احساسات و رفتار افراد در چگونگی تصمیم گیری در موقعیت مختلف نقش دارند.

رابرتز^[۶]، گاتلیب^[۷] و کسل^[۸](۱۹۹۶) در توجیه رابط سبک های دلبستگی و سلامت روان بیان می‌کنند که پیامد روان شناختی سبک های دلبستگی ناایمن در شرایط تنش زا ، اضطراب و افسردگی است و پیامد روان شناختی سبک دلبستگی ایمن در چنین شرایطی آرامش روانی است . دلبستگی نقش مهمی را در پیوندهای بزرگسالان (روابط زناشویی) باز می‌کند.

هازن و شیور^[۹](۱۹۸۸-۱۹۸۷) استدلال کرده انده که روابط زناشویی را می توان به ‌عنوان یک فرایند دلبستگی مفهوم سازی کرد، مطابق با این دیدگاه، روابط ایجاد شده بین همسران، همان رابطه ی دلبستگی با همان خصوصیت که بالبی ۱۹۷۹ تشریح ‌کرده‌است، می‌باشد. یعنی این روابط ، پیوندهای مداومی هستند که با پویایی های هیجانی پیچیده مشخص می‌شوند.

هازن و شیور در سال( ۱۹۸۷)، تئوری دلبستگی^[۱۰] را به عنوان پایه ساختاردرک عشق بزرگسالی به کار بردند. آن ها رابطه دو نفره را به ‌عنوان فرایند دلبستگی تعریف کرده‌اند، که از همان تفاوت های فردی در دلبستگی نوزاد و والد پیروی می‌کند.

در همین رابطه بیفولکو و همکاران(۲۰۰۲) نشان دادند که وجود سبک دلبستگی ناایمن با افسردگی ارتباط دارد. همچنین نشان دادند که سبک های ناایمن با عوامل آسیب پذیری افسردگی از جمله روابط صمیمی و اطمینان بخش و عزت نفس در چارچوب یک مدل از افسردگی ارتباط متقابل دارند.

فیگوردو و همکاران(۲۰۰۶) نیز نشان دادند که علائم افسردگی پس از زایمان با سبک دلبستگی ناایمن ارتباط دارد.

وجود حوادث آسیب زا در دوران کودکی

صفات مربوط به اختلال شخصیت مرزی، پارانوئید، وابسته یا ضد اجتماعی

ناکافی بودن نظام حمایتی از جانب خانواده یا همتایان

جنسیت مونث

آسیب پذیری ارثی به بیماری های روانی

تغییرات پر استرس اخیر در زندگی

ادراک یک موقعیت کنترل کننده بیرونی (علت طبیعی) به عوض یک عامل درونی (علت انسانی)

سابقه اخیر افراط در مصرف الکل

1. عوامل روان پویشی

در مدل روان کاوانه اختلال مذبور، این فرضیه مطرح است که سانحه باعث فعال شدن مجدد تعارضی روانی می شود که تا پیش از آن آرام بود و نمودی نداشت، اما در واقع هنوز حل نشده بود. احیای آسیب دوران کودکی منجر به واپس روی و به کارگیری مکانیسم های دفاعی واپس زنی، انکار، واکنش وارونه و ابطال می شود. طبق نظر فروید، در بیمارانی که سابقه آسیب جنسی در دوران کودکی را گزارش می‌کنند، انشقاق و دوپارگی در خودآگاهی رخ می‌دهد. در این بیماران، یک تعارض از پیش موجود ممکن است با بروز رویداد آسیب زای تازه ای مجددا و به صورت نمادین احیا شود. ایگو خاطراتش را مرور می‌کند و از این طریق می کوشد بر اضطراب مذبور فائق آید و از آن بکاهد. به طور کلی مضامین روان پویشی مربوط به اختلال پس از سانحه شامل موارد زیر می‌باشد:

• • معنای درون ذهنی یک عامل مولد استرس می‌تواند آسیب زا بودن آن را معین کند.

• • رویداد آسیب زا ممکن است به وسیله آسیب های دوران کودکی تشدید شوند.

• • ناتوانی در تنظیم حالات عاطفی می‌تواند از نتایج آسیب باشد.

• • جسمانی سازی و آلکسی تایمی ممکن است از جمله پیامدهای آسیب باشند.

• • دفاع های مورد استفاده شایع عبارتند از انکار^[۷۰]، کمینه سازی^[۷۱]، دو نیم سازی^[۷۲]، انکار فرافکنانه^[۷۳]، تجزیه و احساس گناه.

• روش ارتباط با ابژه شامل فرافکنی و درون فکنی این نقش هاست: منجی همه توان^[۷۴]، آزارگر^[۷۵] و قربانی.

1. عوامل شناختی و رفتاری

طبق مدل شناختی PTSD، افراد مبتلا نمی توانند آسیبی را که عامل بروز اختلال بوده، پردازش یا توجیه کنند. آن ها همچنان احساس فشار روانی می‌کنند و می کوشند با روش های اجتنابی از احساس وقوع مجدد آن جلوگیری کنند. به دلیل همین نقصی که در مدارای شناختی^[۷۶] با واقعه مذبور دارند، متناوبا آن را می- پذیرند و انکار می‌کنند. گویی مغز با این قبول و انکار متناوب می کوشد حجم عظیم اطلاعاتی را که آسیب بر سرش ریخته پردازش کند. مدل رفتاری PTSD حاکی از آن است که پیدایش اختلال مذبور در دو مرحله صورت می‌گیرد: نخست طی فرایند شرطی سازی کلاسیک^[۷۷]، آسیب مذکور (محرک غیر شرطی) که سبب ایجاد یک واکنش هراس آور شده است، با محرک شرطی (یعنی یادآوری های جسمی یا ذهنی آن نظیر مناظر، بوها یا صداها) جفت می شود. سپس در مرحله دوم، از طریق یادگیری ابزاری^[۷۸]، محرک شرطی به صورت مستقل و بدون نیاز به محرک غیر شرطی اولیه، واکنش هراس آور تولید می‌کند و بیمار الگوی اجتناب از هر دو محرک شرطی و غیر شرطی را برای خود فراهم می‌کند. برخی بیماران از جهان خارج نفع ثانویه هم می گیرند که موارد شایعش عبارت است غرامت مالی، جلب توجه یا دلسوزی و همدردی بیشتر و ارضای نیازهای وابستگی. این نفع ها نیز اختلال را تقویت می‌کنند و تداوم می بخشند.

1. عوامل زیستی

نظریه های زیستی مربوط به PTSD، هم از مطالعات پیش بالینی بر روی مدل های حیوانی استرس به دست آمده است و هم از اندازه گیری متغیرهای زیستی در جمعیت های بالینی مختلف افراد دچار این اختلال. سیستم های نوروترانسمیتری بسیاری در هر دو دسته مطالعات مذکور مطرح شده است. مدل های پیش بالینی نظیر درماندگی آموخته شده،افروزش^[۷۹] و حساس سازی^[۸۰] در حیوانات به نظریه هایی ‌در مورد گیرنده- های نوراپی نفرین، دوپامین، افیون های درون زاد و بنزودیازپین ها و نیز محور هیپوتالاموس- هیپوفیز- فوق کلیه (HPA) انجامیده است. داده های به دست آمده از جمعیت های بالینی هم موید فرضیه های حاکی از پرفعالیتی دستگاه های نورآدرنرژیک و افیون های درون زاد و نیز محور هیپوتالاموس- هیپوفیز – فوق کلیه لااقل در برخی از بیماران دچارPTSD بوده است. سایر یافته های زیستی عمده عبارت است از افزایش فعالیت و پاسخ دهی دستگاه عصبی خودکار که شاهدش بالا بودن تعداد ضربان قلب و فشار خون و نابهنجاری خواب (از جمله منقطع بودن خواب و افزایش نهفتگی خواب) است.

دستگاه نورآدرنرژیک . سربازانی که علایمی شبیه به اختلال PTSD دارند دچار حالت عصبانیت، افزایش فشار خون و سرعت ضربان قلب، تپش قلب، تعریق، گر گرفتگی و لرزش می‌شوند. این علایم با مصرف داروهای آدرنرژیک نیز ایجاد می شود. مطالعات نشان داده‌اند که غلظت اپی نفرین در نمونه ادرار ۲۴ ساعته سربازان مبتلا به PTSD و نیز غلظت کاتکولامین ها در ادرار دخترانی که مورد آزار جنسی قرار گرفته اند افزایش می‌یابد.

دستگاه اپیوئیدی . پایین بودن غلظت های پلاسمایی بتا- اندورفین در مبتلایان به PTSD از ناهنجار بودن دستگاه اپیوئیدی در این بیماران حکایت می‌کند. در یک مطالعه نشان داده شد نالمیفن، که آنتاگونیست گیرنده اپیوئیدی است، در کاهش علایم PTSD در سربازان جنگی مفید است.

۲-۶-پایه های نظری

۲-۶-۱-مدل رفتاری :

مفهوم سازی رفتاری از اختلال استرس پس از سانحه، ‌بر اساس تئوری اضطراب دو عاملی ماور (۱۹۶۰) پایه گذاری شده است. مطابق این مدل، اضطراب و دیگر هیجانات تجربه شده در طول یک حادثه تروماتیک، به ذهن و خاطره ی بیمار درباره ی منظره ها، صداها و دیگر احساسات مربوط می‌شوند که طی یک حادثه اتفاق افتاده است. این فرایند یک شکلی از شرطی سازی کلاسیک است. ‌بنابرین‏ منظره ها، صداها، و دیگر احساسات، نشانه هایی هستند که در هنگام تجربه دوباره موجب اضطراب می‌گردند (لیهی و هالند، ۲۰۰۰) .

گستره این نشانه ها که موجب اضطراب می‌شوند، در نتیجه دو فرایند، افزایش می‌یابند:

۱ ـ تعمیم: به موجب این فرایند، نشانه هایی که به نشانه های اصلی شبیه هستند، دوباره موجب اضطراب می‌شوند.

۲ ـ شرطی سازی در سطح بالا: به موجب این فرایند یک نشانه که ابتدا خنثی بوده موجب اضطراب می- شود چون به وسیله دیگر نشانه ها به اضطراب جاری مربوط شده است. شایان ذکر است که نشانه های تحریک کننده اضطراب می‌توانند بیرونی باشند (مثل محل اتفاق، منظره ها و صداها) یا درونی باشند (مثل تفکرات، خاطرات یا حالات هیجانی) (لیهی و هالند، ۲۰۰۰).

۲- دید خوشگذرانی (شادی بیشتر به عنوان تعادل مناسب و دلخواه و رضایت در مقابل عدم رضایت تلقی می شود.) این دیدگاه خوشگذرانی است .

۳- دیدگاه مزاجی و خلق و خو یا تئوری حالت احساسی (برای این تئوری شادی یک نوع خاص از حالت احساسی مثبت ‌در مورد هر چیز خاص است. نوع خاص تجارب خوشایند برای شادی نسبت به چیزهای دیگر رساناتر است .

۴- دید ترکیبی (شادی به عنوان حالت روانی پیچیده تا حدی شناختی و تا حدی نفسانی تلقی می شود. ‌بنابرین‏ شادی فردی تابع چگونگی ارزیابی شناختی از زندگی به طور کلی در یک روش مثبت و احساس خوب فرد است. این مفهوم گاهی دید و نگرش رضایت از زندگی نامیده می شود. طبق این نگرش سطح خوشبختی فرد مستقیماً بستگی به چگونگی رضایت وی از زندگی اش دارد. شادی یک حالت روانی و ذهنی پیچیده است که شامل هر دو جزء شناختی و نفسانی می شود .

مک گیل^[۹] (نقل از آیزنک، ۱۹۹۰) معتقد است شادی حالتی پایدار است که فرد میان امیال ارضا شده خود مطلوب ترین نسبت را می‌یابد، به شرط آنکه امیال ارضا شده به طور غیر منتظره اتفاق افتاده باشد، یعنی ما از مصاحبت با فردی که انتظار دیدن وی را نداشته ایم شاد می‌شویم (عبدی،‌ ۱۳۸۳) .

برنبر^[۱۰]( ۱۹۸۱) شادکامی را متغیری می‌داند که پایه ای زیست شناختی دارد و حالتی نیست که در اثر عوامل موقعیتی و محیطی ایجاد شده باشد. وی در مطالعات میان محیط فرهنگی خود ‌به این نتیجه رسید که در ملتها و فرهنگ های گوناگون، در محیط ها و موقعیت های اجتماعی مختلف مردم در زمینه شادکامی با هم متفاوتند و این تفاوت پایدار است. این پایداری تفاوت‌ها میان افراد، شادکامی را به ویژگی شخصیتی و نه حالت ساده متأثر از رخدادها پیوند می‌دهد. ‌بنابرین‏ شادکامی متغیری شخصیتی است که ‌بر اساس نظریه آیزنگ می توان برای آن پایه ای زیست شناختی نیز در نظر گرفت (علیپور و همکاران،‌۱۳۷۸).

عوامل مؤثر در شادمانی

شادی یکی از ابعاد اصلی تجربه انسان از جمله خلق مثبت، رضایت از زندگی و شناخت هایی از قبیل خوش بینی و عزت نفس به شمار می رود. ‌در مورد علل شادی پژوهش‌های وسیعی صورت گرفته است. این پژوهش ها تا حدودی، شامل زمینه‌های اجتماعی بزرگ می شود. گاهی کشورهای زیادی را در بر می‌گیرد، همچنین در بردارنده مطالعات طولی شبه تجربی است که می‌تواند جهت علیت را نشان می‌دهد. شادی تا حدودی به واسطه خصوصیات عینی زندگی از قبیل شغل و ازدواج ایجاد می شود. عوامل ذهنی نظیر چگونگیی تصورات ما از آن شرایط، مثلاً مقایسه با دیگران و انطباق نیز در ایجاد شادی نقش دارند .

۱- عزت نفس

عزت ‌نفس یکی از عواملی است که برمیزان شادمانی افراد تأثیر زیادی دارد. وارت^[۱۱] (۲۰۰۱) عزت نفس را اساسی‌ترین عامل شادمانی می‌داند و ویلسون^[۱۲] (۱۹۶۷) گزارش ‌کرده‌است که عزت نفس درایجاد شادمانی به حدی است که برخی از صاحب‌نظران و پژوهشگران روان‌شناسی شادی، از جمله آرگایل (۲۰۰۱) آن را جزء جدایی‌ناپذیر شادمانی می‌دانند. شباهت زیاد پرسشنامه‌های سنجش شادی و پرسشنامه‌های سنجش عزت‌نفس گواهی بر این ادعاست. داینر^[۱۳] (۱۹۸۴) با استناد به ۱۱ پژوهش، به وجود همبستگی بین شادمانی و عزت نفس اشاره می‌کند. تحقیقات از جمله بنتال^[۱۴] (۱۹۹۲) نشان می‌‌دهد که دانش‌آموزانی که دارای عزت نفس پایین هستند، از حضور در جمع خودداری می‌کنند و این امر سبب گوشه‌گیر شدن آن‌ ها و در نتیجه ایجاد افسردگی در آن‌‌ها می‌گردد. افسردگی نیز موجب کاهش میزان شادمانی فرد می شود . به اعتقاد برخی از کارشناسان روان‌شناسی، هنگام وجود احساس ناراحتی و فقدان شادمانی، عزت‌نفس افراد کاهش می‌یابد. به عبارت دیگر، بین شادمانی و عزت‌نفس ارتباط علی متقابل وجود دارد، اما آرگایل ولو^[۱۵]‌ (۱۹۹۰) ضمن مخالفت با این نظر، معتقدند که عزت‌نفس شادمانی را افزایش می‌دهد، اما فقدان آن موجب کاهش عزت‌نفس نمی‌شود ( بهزادی آقایی ، ۱۳۸۸ ) .

۲- اعتقادات مذهبی

یکی از عوامل مؤثر در ایجاد شادمانی،‌ ایمان مذهبی است. از آن‌جا که فردِ با ایمان دارای ارتباطات و اعتقادات معنوی است، کمتر احساس رهاشدگی، پوچی و تنهایی می‌کند. مایرز^[۱۶] (۲۰۰۰) معتقد است ایمان مذهبی تأثیر زیادی بر میزان شادمانی دارد. ایمان موردنظر مایرز ایمانی است که حمایت اجتماعی، هدف‌مندی، ‌احساس پذیرفته شدن و امیدواری را برای فرد به ارمغان می‌آورد. از نظر گریلی^[۱۷] (۱۹۷۵) فعالیت‌‌های مذهبی دارای کارکردهایی هستند که نهایتاًً موجب افزایش شادمانی فردی می‌گردد. هیلز و آرگایل (۱۹۹۸) در بیان این کارکردها به مواردی از جمله احساس اتصال با معبودی بسیار قدرتمند و مقدس، عشق، برابری و احساس در جمع بودن اشاره می‌کنند. همچنین در مذاهب مختلف، ایماژهایی مثل آب، گرما، نور و آتش دیده می‌شود که به نظر هیلز و آرگایل توجه پیروان این مذاهب ‌به این ایماژ‌ها و عناصر یاد شده موجب افزایش شادمانی آنان می‌گردد. در زمینه تأثیر ایمان و فعالیت‌های مذهبی بر میزان شادمانی افراد، تحقیقات متعددی شده است. های^[۱۸] (۱۹۸۲) در تحقیق خود گزارش ‌کرده‌است که ۶۱ درصد کسانی که در مراسم مذهبی شرکت می‌کنند، احساس آرامش و شادمانی می‌کنند. در پژوهش دیگری که توسط هالمان، هونک و دمور^[۱۹] (۱۹۸۷) انجام شد، این نتیجه به دست آمد که فعالیت‌های مذهبی از جمله حضور در کلیسا بر شادمانی آن‌ افراد می‌افزاید ( شفیعی ، ۱۳۸۱ ) .

۳– سرمایه اجتماعی

یکی از مفاهیمی که در سال‌های اخیر وارد حوزه علوم اجتماعی و اقتصادی شده است،‌ مفهوم «سرمایه اجتماعی» است. ریچاردز^[۲۰] (۲۰۰۰) سرمایه اجتماعی یا همبستگی اجتماعی را چگونگی شبکه روابط اجتماعی ، دوستی‌ها، احساس کنترل شخصی و اعتماد اجتماعی می‌داند. به عقیده او سرمایه اجتماعی بیش از سرمایه انسانی (سطح تحصیلات، درآمد، موقعیت اجتماعی فرد و …) بر میزان شادمانی افراد جامعه اثر می‌گذارد . پوتنام^[۲۱] و همکاران در تحقیقی که با همکاری دانشگاه هاروارد و مرکز بشردوستی دانشگاه ایندیانا انجام دادند، دریافتند که افرادی که از نظر روابط اجتماعی مهارت بیشتر دارند و بهتر می‌توانند با مردم رابطه برقرار کنند، ‌نسبت به افرادی که از نظر مالی غنی‌تر، ولی روابط اجتماعی مطلوبی ندارند، شادمان‌تر هستند. به نظر پوتنام و همکاران، سرمایه اجتماعی عبارت است از ارتباطاتی که بین مردم وجود دارد و محل زندگی آن‌ ها را از نظر روابط غنی می‌سازد. آن‌ ها معتقدند که سرمایه اجتماعی،‌ در واقع یک پیش‌بینی کننده قوی برای تعیین میزان شادمانی افراد و کیفیت زندگی در اجتماع است، لذا برای افزایش سطح شادمانی مردم سرمایه‌گذاری در سرمایه اجتماعی بسیار ارزشمند‌تر از سرمایه‌گذاری‌های اقتصادی است (هوپکه^[۲۲]، ۲۰۰۱) . رابینسون و دراکر^[۲۳] نیز ضمن تأکید بر تأثیر سرمایه اجتماعی بر میزان شادمانی جامعه،‌ ابعاد سرمایه اجتماعی را به شرح ذیل بیان می‌کنند :

(قانون ۱۳۳۹). این مسئله اکنون به تاریخ قضایی تعلق دارد و مشکل روز نیست ، لیکن تجربه ناشی از آن ماندنی است. نگاهی گذرا به مجموعه های رویه قضایی و شنیدن تجربه های از این دست نشان می‌دهد که تا چه اندازه تفسیر قرارداد به مسائل گوناگون روانی و ادبی و اجتماعی و اقتصادی ارتباط دارد. تفسیر قرارداد همه دشواری های تفسیر قانون را دارد و با تنوع پیمان های خصوصی نیز بر این دشواری‌ها افزوده شده است. با اینکه شیاع قراردادهای نمونه از این تنوع به ویژه در پیمان های مهم و بین‌المللی کاسته است، هنوز هم باید آن را یکی از مهم دشواری تفسیر و تدوین قواعد آن شمرد.قولنامه های خرید عوامل و فروش املاک عرصه تازه ای برای اجرای سیاست های قضایی است که به بی نظمی و خودکامگی انجامیده است. یکی قولنامه را شرط ابتدایی می داندو ماده ۱۰قانون مدنی را نادیده می‌گیرد،دیگری ادعا می‌کند که بیع با قولنامه انجام می شود و تملیک صورت می پذیرد، چنان که گویی ماده ۲۲ قانون ثبت در شمار قواعد حقوقی نیست، بعضی نیز که از آن افراط و تفریط پرهیز می‌کنند در نیروی الزام آور آن تردید دارند. تفسیرهای گوناگون و متعارضی از شرط دادن بیعانه و امکان باز پس گرفتن آن و دادن وجه التزام می شود. گروهی قصد مشترک را چنین تعبیر می‌کنند که طرفین خواسته اند ضمانت اجرای پیمان خویش را منحصر به دادن تعبیر می‌کنند که طرفین خواسته اند ضمانت اجرای پیمان خویش را منحصر به دادن وجه التزام کنند وپای بند به اصل تعهد ( خرید و فروش)نباشندگروه دیگر این شرط را تاییدی بر لزوم پیمان می شمارند و وجه التزام را تضمین اضافه می دانند که متعهدٌله در انتخاب آن یا اجرای اصل تعهد آزاد است.دعوایی که برای روشن ساختن اهمیت تفسیر قرارداد انتخاب شده مربوط به اختلاف بیمه گذار و شرکت بیمه درباره تفسیر بیمه نامه و چگونگی احراز قصد مشترک طرفین است. مطالعه دادخواست پرونده شماره ۶۱/۶۹۰ و دادنامه شماره ۳۲۹-۲۵/۴/۶۲ نشان می‌دهد که سند قرارداد، هر چند به وسیله متخصص تهیه شود، نمی تواند از بروز اختلاف جلوگیری کند. استدلال دادگاه و دو طرف دعوا نیز حاوی شیوه اعمال بسیاری از قواعد تفسیر در دعاوی است و به پرسش‌های یاد شده پاسخ می‌دهد.

شرح دعوا

بر طبق بیمه نامه شماره ۱۷۴۶۹/۵۹ ،قرارداد بیمه ای بین شرکت تجارتی … به عنوان بیمه گذار وشرکت بیمه… بسته می شود و ۵۵۰ تن مواد شیمیایی به مبلغ ۲۳۲۴۳۰۰۰ ریال که قرار است به بندر خرمشهر حمل گردد، در برابر خطرهای ناشی از تصادم و جنگ وانفجار و اعتصاب و اغتشاش و بلوا بیمه می شود و

طبق ورقه الحاقی شماره ۶۷۲۵/۵۹ مبلغ مورد بیمه به ۲۴۱۳۶۰۰۰ ریال افزایش می‌یابد .در آغاز این بیمه نامه آمده است که طبق قانون و مقررات بیمه در ایران و بر اساس پیشنهاد بیمه گذار و شرایط انستیتوی بیمه گران لندن که پیوست و جزء لاینفک این بیمه نامه می‌باشد و ‌بر مبنای‌ کلیه شرایط مندرج در متن و ظهر این بیمه نامه ، شرکت بیمه … کالای زیر را به نفع بیمه گذار و یا به حواله کرد او بیمه می کند. ‌بنابرین‏، قوانین و مقررات بیمه در ایران، شرایط انستیتوی بیمه گران لندن و سایر شرایط عمومی و خصوصی ، مجموعه ای از شرایط است که طرفین را پای بند می‌کند و مبنای تعهدات آنان قرار می‌گیرد. پس از انعقاد این پیمان، کشتی ایران هجرت که حامل مواد شیمیایی مورد بیمه بوده است، پیش از اینکه به بندر خرمشهر برسد، مورد حمله نیروی هوایی عراق قرار می‌گیرد و دچار حریق می شود و این در حالی رخ می‌دهد که در جزیره مینو به انتظار نوبت برای ورود به آبهای بندری خرمشهر و پهلو گرفتن در آن محل بوده است .بیمه گر در برابر تقاضای جبران خسارت بیمه گذار عذر می آورد که بر مبنای شرایط انستیتوی بیمه گران لندن، چون کشتی به منظور نوبت گیری در تخلیه در جزیره مینو توقف کرده و حادثه بعد از پانزده روز از تاریخ این توقف رخ داده است، بیمه گر تعهدی به پرداخت خسارت ندارد .بیمه گر در برابر تقاضای جبران خسارت بیمه گذار عذر می آورد که بر مبنای شرایط انستیتوی بیمه گران لندن، چون کشتی به منظور نوبت گیری در تخلیه در جزیره مینو توقف کرده و حادثه بعد از پانزده روز از تاریخ این توقف رخ داده است، بیمه گر تعهّدی به پرداخت خسارت ندارد.این عذر در آغاز بدین صورت اعلام می شود:چون از تاریخ ورود کشتی حامل کالای مورد بیمه به آبهای ساحلی و توقف آن در بندر بیش از پانزده روز گذشته بوده و پس از آن در نتیجه عملیات جنگی خسارت وارده شده است، لذا بر طبق شرایط بیمه خطر جنگ این شرکت تعهدی نسبت به جبران خسارت ندارد مفاد آن نشان می‌دهد که در اصالت بیمه نامه و تعهّد بیمه گر و ورود به موضوع بیمه هیچ اختلافی وجود ندارد، جز اینکه بیمه گر چنین پنداشته است که شرایط بیمه خطر جنگ ، بعد از پانزده روز از تاریخ ورود به آبهای ساحلی و توقف آن در جزیره مینو او را از تعهّد خود معاف ‌کرده‌است. در حالی که شاید نویسندگان نامه نیز متوجه این خطای آشکار بودند که نه جزیره مینو محل توقف کشتی و وقوع حادثه بندر مقصد بوده است و نه جزء آبهای تحت نظارت آن بندر به شمار می‌آید. وانگهی ، معلوم بود که ”آبهای ساحلی” اصطلاح نادرستی است که به جای آبهای بندری به کار رفته و مقصود از بندر نیز مقصد کشتی ( خرمشهر ) است نه هر نقطه ای از سواحل

ایران. به همین جهت، در تصمیم هیات مدیره مشترک شرکت‌های بیمه، از این ادعا دست برنداشته و به تفسیر ” ورود به بندر مقصد ” پرداخته‌اند و در این تفسیر می خوانیم ”… با توجه به اینکه طبق بیمه جنگ انستیتوی بیمه گران لندن ، که بیمه نامه مورد بحث بر اساس آن صادر گردیده، منظوراز این ورود به بندر مقصدکه خطر جنگ از آن تاریخ و به شرط اینکه کالا در کشتی باشد فقط تا مدت پانزده روز ادامه دارد و یا در صورت آماده بودن آن بندر، کشتی برای اولین بار در نقطه ای در محوّطه آبهای بندری پهلو گرفته و یا لنگر می اندازد، چون در پرونده مورد بحث کشتی ایران هجرت پس از رسیدن به آبهای ایران در جزیره مینو لنگر انداخته و منتظر نوبت برای عزیمت به بندر نهایی تخلیه شده است و حادثه جنگ نیز پس از گذشت پانزده روز از تاریخ مذکور موجب انهدام مورد بیمه گردیده است ، لذا جبران خسارت وارده در تعهّد بیمه گر نمی باشد”.یعنی بر مبنای این تفسیر،ورود به بندر اعم است از اینکه کشتی به همان بندر وارد شده یا در هر نقطه ای از آبهای بندری دیگر برای نخستین بار توقف کند، خواه در عرف کشتیرانی جزء آبهای همان بندر باشد یا هر نقطه دیگر.

رأی‌ دادگاه