۲-۲-۱۴-۱) مشارکت در زنجیره های تأمین

از طریق مشارکت و همکاری گروهی، سازمانهائی که هرکدام به تنهائی توان رقابت ندارند می‌توانند مزیت‌های رقابتی و توانمندی‌های اساسی خود را ترکیب کرده و با همکاری در قالب زنجیره تأمین به تولید و ارائه خدمات بهتر جهت دوام و بقاء در بازار بپردازند. بعلاوه در این حالت سازمان‌ها از تجارب یکدیگر استفاده نموده و کارایی و قدرت مانور آن ها در برابر تهدیدات محیطی افزایش می‌یابد. از اینرو بطورکلی می توان گفت مشارکت شرکت‌ها و سازمان‌ها در زنجیره های تأمین به دو دلیل عمده صورت می‌گیرد:

١. نیاز به استفاده از مزیت‌های رقابتی دیگر شرکای

٢. نیاز به کارائی از طریق تسهیم منابع با دیگر شرکای (Holmberg, 2000).

بسیاری از شرکت‌های مشهور جهانی به منظور توانایی جوابگوئی به رقابتهای موجود در بازار به استفاده از فناوری های نوین ارتباطات و اطلاعات در زنجیره های تامین خود پرداخته‌اند. تامین هرچه بیشتر نظر مشتری و اجابت خواسته های شخصی او موجب بروز فرصت‌های تجاری خلق الساعه ای می‌گردد که به منظور جوابگوئی سریع به اینگونه فرصت‌های درحال تغییر، دسترسی به اطلاعات دقیق در زمان کوتاه و همکاری میان شرکای زنجیره های تامین ضروری است. مشارکت زنجیره تامین به شیوه های مختلفی تعریف شده است که اصول در دو گروه مفهومی قرار می گیرند؛ متمرکز بر فرایند و متمرکز بر روابط. مشارکت زنجیره تامین به عنوان یک فرایند تجاری در نظر گرفته می شود که به وسیله آن دو یا چند شریک زنجیره تامین با همدیگر برای دستیابی به اهداف مشترک فعالیت می‌کنند. همچنین مشارکت زنجیره تامین به عنوان شکلی از مشارکت بلندمدت و نزدیک تعریف شده است، که اعضای شبکه با همدیگر کار می‌کنند و برای دستیابی به اهداف متقابل، اطلاعات، منابع و ریسک را به اشتراک می‌گذارند. مرور ادبیات اهمیت فعالیت‌های برنامه ریزی، ادغام فرآیندهای بین وظیفه ای، هماهنگی زنجیره تامین، هدف گذاری زنجیره تامین و ایجاد پارامترهای تسهیم اطلاعات را آشکار می کند. با ترکیب تمرکز بر روابط و فرایند، مشارکت زنجیره تامین به عنوان فرایند مشارکت بین دو یا چند شرکت مستقل که به موازات یکدیگر برای برنامه ریزی و اجرای عملیات زنجیره تامین و به منظور دستیابی به اهداف مشترک و مزایای متقابل فعالیت می‌کنند، تعریف شده است. مشارکت زنجیره تامین شامل تسهیم اطلاعات، تناسب هدف، همزمانی تصمیم، تسهیم منابع و مشوق های هم ترازسازی میان شرکای مستقل زنجیره تامین می‌باشد(Yu-jun, 2010).

۲-۲-۱۴-۲) شاخص های ‌پاسخ‌گویی‌ زنجیره تامین

‌پاسخ‌گویی‌ زنجیره تامین امروزه بحث مهمی در مدیریت زنجیره تامین است. برای رضایت مندی مشتری و درک بهتر بازار، شرکت ها در تلاش هستند که از طریق شاخص های مختلف زنجیره تامین به بهترین عملکرد دست پیدا کنند، که این شاخص ها عبارتند از: پیش‌بینی دقیق تقاضا، موجودی و زنجیره تامین پاسخگو. ‌پاسخ‌گویی‌ زنجیره تامین به زمانی که شرکت ها محصولات را تولید و به مشتری نهایی تحویل می‌دهند مربوط می شود. در تعریف دیگری ‌پاسخ‌گویی‌ به عنوان توانایی زنجیره تامین به پاسخ سریع به تغییرات در تقاضا تعریف شده است که هم از لحاظ حجم و هم از لحاظ ترکیب محصول ت قابل سنجش هستند. از آنجایی که این تعریف کیفی است، لذا ما نیاز به پیدا کردن شاخص های کمی برای زنجیره تامین داریم. یک شاخص مهم برای سنجش ‌پاسخ‌گویی‌، زمان تأخیر است، یعنی مدت زمانی که محصول نهایی به مشتری می‌رسد. از طرف دیگر برای پاسخ به دامنه وسیعی از تقاضا، ظرفیت باید افزایش پیدا کند که این امر منجر به افزایش هزینه ها می‌گردد(van Hoek, 2005).

۲-۲-۱۵) نگرشهای سنجش عملکرد زنجیره عرضه

1. نگرش فرایند محور سنجش عملکرد زنجیره عرضه

در رویکرد فرایندی، باید زنجیره عرضه را ترکیبی از فرایندهای مختلف دانست کـه در راستای حفظ و ارتقای سـهم بـازار محـصولات و خـدمات آن بکـار گرفتـه می شـوند. بـه طوری که هر فرایند ترکیبی از فعالیت های مختلف بوده و به وسیله چند شاخص قابل اندازه گیری و سنجش خواهند بود. رافای، معتقد است که در یک زنجیـره تولیـدمحور، ایـن فعالیت ها در قالب مجموعه ای از روابط بده – بستان تبلور یافته و از ایـن رو می‌تـوان ‌فرآیند کلی تولید یا ارائه خدمت در زنجیره عرضه را به چنـدین رده متـوالی تقـسیم نمـود. در هـر یک از رده های این فرایند، تعدادی عرضه کننـده و نیـز عـده ای خریـدار یافـت می شـوند. ‌بنابرین‏ زنجیره عرضه ترکیبی از فرایندهای مختلف است که مؤسسات و مراکز مختلـف و متعدد را از خرید تا توزیع به یکدیگر گره می زند. مفـاهیم مـورد نظـر ایـن صـاحب نظران را می توان در نموداری ترسیمی از تجزیه شبکه روابط مورد اشاره در زنجیره عرضـه ( مطـابق شکل زیر) ارائه داد. هر رابطه مـشتمل بـر فعالیـت هـایی اسـت کـه بـرای تبـدیل ورودی بـه خروجی انجام خواهند گرفت(هوگوس، ۱۳۸۷).

شکل ۲-۸: فرایند محور سنجش عملکرد زنجیره عرضه (هوگوس، ۱۳۸۷)

نتیجه منطقی تحلیل فوق این است که علاوه بر اینکه سازماندهی درونی و مدیریت هـر یک از مراکز و تسهیلات زنجیره عرضه بسیار با اهمیت است، ارزیابی رفتار آن ها در خارج نیز در ارتباط با مشتریان و سایر ذینفعان و مراکز فعال در زنجیره اهمیت بـه سـزایی خواهـد داشت.

1. روش مصداقی در سنجش عملکرد زنجیره عرضه

روش مصداقی^[۴۸] تسری استراتژی ها در شاخص های متناسب با هر رده ( Echelon ) روش هایی نظیر BSC در صدد بوده اند تا تعیین شاخص‌های ارزیابی عملکرد را در تقارن با استراتژی های سازمان به انجـام رسـانند. لـیکن در روش مـصداقی حاضـر عـلاوه بـر اینکـه دیدگاه ها و حوزه های تسری استراتژی بسیار وسیع تـر در نظـر گرفتـه شـده، ‌فرآیند تـسری استراتژی نیز سهولت و وضوح بیشتری داشته و نیز تمامی مراکز موجود در زنجیره به عنوان ‌گروه‌های ذینفع، در انتخاب شاخص های ارزیابی عملکرد دخالت و تاثیر مستقیم دارنـد. در روش مصداقی، استراتژی های اصلی و پذیرفته شده زنجیره عرضه بر مبنای متدولوژی چنـد مرحله ای زیر در سطوح چهارگانـه مـدل پیـشنهادی تجزیـه و بطـور دقیـق بـه یـک سـری شاخص های راهبردی در هر یک از رده های زنجیره عرضه ختم می گـردد. روش مـصداقی بر این نکته تأکید دارد که باید دید چه عواملی توفق دستیابی به اهداف راهبردی زنجیره را ســهولت بخــشیده (عوامــل کلیــدی ) و چگونــه مــی تــوان ایــن موفقیــت را ســنجش نمــود(هوگوس، ۱۳۸۷).

شکل ۲-۹ : روش مصداقی در سنجش عملکرد زنجیره عرضه (هوگوس، ۱۳۸۷)

۲-۲-۱۶) ابعاد ساختاری، محرک ها و محدودیت های زنجیره تامین

ارتباط هر جزئی از زنجیره تامین با آن، به طور چشمگیری زنجیره و فعالیت های آن را تحت تاثیر قرار می‌دهد. این ارتباط در قالب چهار صورت زیر قابل تبیین می‌باشد؛

• • ارتباطات فرآیندهای تجاری مدیریتی: کار مدیریت فرآیندهای بین اجزای زنجیره را به عهده دارد و اصولاً به عهده اجزای اصلی زنجیره است.

۱. بی‌اطلاعی عموم متخصصان فلسفه کشورمان از برنامه فلسفه برای کودکان

۲. بی‌اطلاعی اکثر مردم از کلیت این برنامه و اهداف آن

۳. بی‌اطلاعی یا کم‌اطلاعی متولیان آموزش‌و‌پرورش و نظام آموزشی رسمی کشور

۴. استفاده برخی سودجویان از این برنامه

۵. نقصان کتاب‌های مورد نیاز

۶. وجود منابع اندک

۷. تعارض ساختاری برنامه فلسفه برای کودکان با نظام آموزش‌و‌پرورش رایج

۸. مشکلات پژوهشی و دانشگاهی در زمینه تدوین پایان‌نامه‌های ارشد و دکتری

۹. حاکمیت روح فلسفه تعلیم و تربیت پیاژه در دانشکده‌ها و آموزش و‌پرورش (ناجی، ۱۳۸۸: ۹-۱)

به گمانم با شناخت چالش‌های برنامه فلسفه برای کودکان و اندیشیدن پیرامون مسائل ذاتی و تنگناهای ملی این برنامه، زمینه تحول آن فراهم آید و علاقه‌مندان و دست‌اندر‌کاران بتوانند دریچه‌هایی نو، متناسب با فرهنگ بومی کشورمان در این عرصه بگشایند.

۲٫ ۸٫ هرمنوتیک

هرمنوتیک از جمله اصطلاحاتی است که در ادبیات فلسفی و اجتماعی ما بسیار دیر‌هنگام وارد شد، اما به نحو شگفت‌آوری به سرعت گسترش یافت (مسعودی، ۱۳۸۶: ۱۳). امروزه ‌متفکرین برجسته فراوانی در این خصوص به تأمّل و پژوهش، اشتغال دارند. افزون بر این، هرمنوتیک در قرن بیستم توانسته است دستاوردهای خود را به دیگر حوزه های دانش بشری، همچون فلسفه، الهیات، نقد ادبی، علوم اجتماعی و فلسفه علم سرایت دهد و پرسش‌ها و بحث‌های نوینی را مطرح نمایند (واعظی، ۱۳۸۰: ۲۱).

این واژه در بستر تاریخی خود به حجمی از تفکرات دلالت دارد که از فرط تنوع کمتر انضباط^[۷۰] می‌پذیرد و تحقق آن به عنوان شاخه‌ای از دانش تا عصر رنسانس یعنی قرن شانزدهم میلادی به تأخیر می‌افتد. معمولاً دان هاور^[۷۱] ۱۶۵۴ را نخستین کسی می‌دانند که واژه هرمنوتیک را ‌به این مقصود به کار برده است. بر همین مبنا، می‌توان مفهوم هرمنوتیک را به عنوان شاخه‌ای از دانش، پدیده‌ای نوظهور دانست که ریشه در مدرنیته دارد (واعظی،۱۳۸۰: ۲۲).

کاوش در لفظ هرمنوتیک و تلاش برای یافتن اصل و منشأ آن، ما را تا یونان باستان به عقب می‌برد. گفته می‌شود ارستو از این لفظ برای نامیدن رساله‌اش در ارغنون مدد می‌گیرد و آن را باری ارمیناس^[۷۲] (در باب تفسیر) می‌نامد. (پالمر، ۱۳۷۷ :۱۹). کاوش در معنای لفظی این واژه حکایت از آن دارد که ریشه این کلمه به فعل یونانی هرمینویین^[۷۳] بازمی‌گردد که معمولاً به تفسیر‌کردن یا تأویل‌کردن ترجمه می‌شود. صورت اسمی این فعل هرمینیا^[۷۴] است که به معنی تفسیر و تأویل است و با کلمه هرمس^[۷۵]، خدای فهم و ادبیات، ارتباط دارد. (همان: ۲۱).

در باب تعریف هرمنوتیک، واعظی (۱۳۸۰)، ‌به این نکته اشاره می‌کند که تنوع تعاریف، دلالت بر دیدگاه‌های خاص در باب اهداف و وظایف این شاخه معرفتی دارد. بر همین مبنا، وی معتقد است می‌توانیم در زمینه هرمنوتیک به سه مقوله کاملاً متمایز اشاره کنیم:

یک. هرمنوتیک خاص^[۷۶] که به نخستین قالب‌های شکل‌گیری هرمنوتیک به منزله شاخه‌ای از دانش اشاره دارد. در این قسم هرمنوتیک، به منظور روشن‌کردن کیفیت تفسیر متون، در هر یک از شاخه‌های علوم و معارف نظیر حقوق، ادبیات، کتب مقدس و فلسفه، مجموعه‌ای از قواعد و روش‌ها فراهم می‌شد و هر شاخه معرفتی، دارای مجموعه قواعد و اصول تفسیری خاص خود بود. از این رو، هرمنوتیکی که روش تفسیر متون مقدس را می‌آموخت، در تفسیر متون ادبی کلاسیک کارآمد نبود و به طور کلی هر هرمنوتیک در ناحیه خاص خود به کار گرفته می‌شد.

دو. هرمنوتیک عام^[۷۷] که از مقوله روش شناسی است. این قسم از هرمنوتیک در صدد ارائه روش فهم و تفسیر است، اما اختصاص به زمینه خاصی ندارد و شاخه‌های متعدد علوم تفسیری را پوشش می‌دهد. این گرایش از قرن هجدهم با آرای متکلم آلمانی، فردریک شلایرماخر، آغاز شد و در قالب تلاش‌های ویلهلم دیلتای در پرداختن به مطلق علوم انسانی ادامه یافت و امروزه به وسیله کسانی چون املیوبتی و اریک هرش دنبال می‌شود.

سه. هرمنوتیک فلسفی که هدف آن توصیف ماهیت فهم است و برخلاف هرمنوتیک‌های گذشته به مقوله فهمِ متن منحصر نمی‌شود. این نوع هرمنوتیک، خود را در چهارچوب فهم علوم انسانی محدود نمی‌کند، اما درصدد تحلیل واقعه فهم و تبیین شرایط وجودی حصول آن است. البته آنچه امروزه با عنوان هرمنوتیک فلسفی شناخته می‌شود، وام‌دار فیلسوف آلمانی، مارتین هایدگر و شاگردش هانس گادامر و دو فیلسوف فرانسوی متأثر از هایدگر یعنی پل‌ریکور و ژاک دریدا است.

می‌توان فهمید که مدافعان هر کدام از این نحله‌های فکری را نمی‌توان در چارچوب‌های مشخص و مشترک جا داد و تقسیم‌بندی آرا و عقاید در این زمینه، ما را بی‌نیاز از سیر اجمالی در تاریخ هرمنوتیک و پرداختن به نظرات متفکران این حوزه معرفتی نمی‌کند. از این رو، مروری بر تاریخچه این جریان فکری و مهم‌ترین زمینه‌ها و گرایش‌های آن راه‌گشا به نظر می‌رسد.

۲. ۸٫ ۱. شلایر ماخر (۱۸۳۴-۱۷۶۸)

اگر هرمنوتیک را به دو دوره پیشامدرن و مدرن تقسیم‌بندی کنیم، آن‌گاه باید گفت هرمنوتیک مدرن با شلایر ماخر آغاز می‌شود. در تقسیم‌بندی تاریخی هرمنوتیک، نوع شلایر ‌ماخریِ آن که با دیلتای ادامه می‌یابد، هرمنوتیک رمانتیک نامیده می‌شود (خاتمی، ۱۳۸۵: ۱۴۳). در نگاهی تاریخی به روند هرمنوتیک در‌می‌یابیم که تا زمان شلایرماخر هرمنوتیک اساساً مربوط به تفسیر متون مذهبی است. اما در دوره وی هرمنوتیک این امتیاز را می‌یابد که از قید متون مقدس آزاد شود و هر متنی را شامل گردد؛ بر همین مبنا، هرمنوتیک فلسفی شلایرماخر را متن‌مدار می‌دانند (واینسهایمر^[۷۸]، ۱۳۸۱: ۲۱).

علاوه بر این تمایز، خاتمی (۱۳۸۵) ‌به این نکته اشاره دارد که امتیاز دومی که هرمنوتیک در این زمان می‌یابد این است که جنبه‌های سوبژکتیو و روانشناسانه به وسیله شلایرماخر برجسته می‌شود؛ ‌بنابرین‏، هرمنوتیک از نظر شلایرماخر نوعی بازسازی^[۷۹] و تجربه مجدد اندیشه مؤلف است که در سایه رویکرد و رهیافت شهودی به متن حاصل می‌شود. در نتیجه، هدف مفسر آن نیست که با نادیده‌گرفتن متن به بررسی جنبه‌های روانی مؤلف بپردازد، بلکه وی می‌کوشد به ذهنیتِ تجلی‌یافته مؤلف در متن دست یابد و با تحلیل شرایط و عوامل روانی به درون اندیشه و ذهن او راهی بیابد (واعظی، احمد، ۱۳۸۰ :۹۷).

به طور کلی، شلایرماخر هرمنوتیک را به مثابه هنر فهمیدن تلقی نمود. او مسأله بد‌فهمی را مدّ نظر قرار داد و معتقد بود تفسیر متن، دائمأ در معرض ابتلا به سوء فهم است؛ ‌بنابرین‏، به تدوین قواعدی عام، برای تفسیر متون پرداخت تا به کمک آن، مفسر، فهمی صحیح از متن به دست آورد. (چناری و باقری ۱۳۸۷: ۳).

۲. ۸٫ ۲. ویلهلم دیلتای^[۸۰] (۱۹۱۱-۱۸۳۲)

۲-۳-۱-۲- سرمایه ­گذاری در دارایی­ های نامشهود

کوکبورن^[۹۵] و گریلیچز^[۹۶] (۱۹۹۸) در پژوهش خود نشان دادند که عاملی که گسترده­ترین توجه و تمایل شرکت برای سرمایه ­گذاری در منابع نامشهود را به خود جلب ‌کرده‌است، مطمئناً صنعت شرکت ‌می‌باشد.

کلاک^[۹۷] و مگنا^[۹۸] (۲۰۰۰) نشان دادند که در اکثر منابع مبتکر و نوآور، ارزش قیمت بازاری شرکت که اهمیت دارایی­ های نامشهود را در بردارد، فوق­العاده نسبت به ارزش دفتری در سطح بالاتری قرار دارد؛ در حالی که در صنایع سنتی و قدیمی تفاوت میان این دو متغیر ظاهراًً در حد متوسط ‌می‌باشد.

ویلالونگا^[۹۹] (۲۰۰۴) در پژوهشی به بررسی میزان رشد و سطح دارایی­ های نامشهود شرکت­ها در صنایع مختلف پرداختند. نتایج پژوهش آنان نشان داد که میزان رشد در صنایع با بالاترین سطوح یافت شده دارایی­ های نامشهود (به عنوان نمونه، صنعت بیمه، دارو، ارتباطات) و پایین‌ترین سطوح دارایی­ های نامشهود (به عنوان نمونه، در تجارت خرده­فروشی و عمده­فروشی) متفاوت است.

ورگون و همکاران^[۱۰۰] (۲۰۰۷) در پژوهش خود نشان دادند که صنایع غیر سنتی انگیزه بیشتری برای ارائه اطلاعات بیشتر در خصوص دارایی­ های نامشهود دارند؛ آنان دلیل این امر را ‌به این نحو بیان ‌می‌کنند که سرمایه­گذارها خواهان سرمایه ­گذاری­های دائمی در پروژه­ های نامشهود و تحقیق و توسعه می­باشند. در مقایسه، شرکت­های فعال در صنایع سنتی تمایل به سرمایه ­گذاری کم و بیش تصادفی در دارایی­ های غیر ساده دارند و تمایل کمتری برای آشکار کردن سرمایه ­گذاری­های خوددارند.

لین^[۱۰۱] و ژیلین^[۱۰۲] (۲۰۰۸) در پژوهشی به بررسی رابطه بین ارزش افزوده اقتصادی و دارایی­ های نامشهود شرکت­ها پرداختند. نتایج پژوهش آنان با بهره گرفتن از داده ­های مربوط به ۹۸۴ شرکت پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار چین در بازه زمانی ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۲ نشان داد که بین ارزش افزوده اقتصادی شرکت­ها و دارایی­ های نامشهود رابطه منفی و معناداری (البته در سطح ضعیف) وجود دارد.

کانگ^[۱۰۳] و گری^[۱۰۴] (۲۰۱۱) در پژوهش به بررسی گزارشگری دارایی­ های نامشهود شرکت­ها پرداختند. نتایج پژوهش آنان نشان داد که عواملی همچون خطرات مرتبط باسیاست‌های اقتصادی و سیستم­های قانونی، نوع صنعت و نسبت ارزش بازار به ارزش دفتری بر سطح افشای دارایی­ های نامشهود تأثیر دارند.

نیکولیتا و همکاران^[۱۰۵] (۲۰۱۲) در پژوهش خود به بررسی نقش دارایی­ های نامشهود شرکت­ها در موفقیت شرکت­ها پرداختند. آنان چنین نتیجه ­گیری کردند که وجود دارایی­ های نامشهود در شرکت­ها یکی از عوامل اصلی موفقیت آن­ها محسوب می­ شود.

البانان^[۱۰۶] (۲۰۱۴) در پژوهشی به بررسی رابطه بین دارایی­ های نامشهود و حضور تحلیلگران مالی در اقتصادهای در حال ظهور پرداخت. نتایج پژوهش وی با بهره گرفتن از داده ­های مربوط به ۴۳۵ سال شرکت در بازه زمانی ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۷ نشان داد که سعی و تلاش تحلیلگران در کشور مصر به میزان سرمایه ­گذاری شرکت­ها در دارایی­ های نامشهود بستگی دارد.

۲-۳-۱-۳- ناهمگونی شرکت­ها و سرمایه ­گذاری در دارایی­ های نامشهود

با بررسی ادبیات موجود ‌در زمینه ناهمگونی شرکت­ها و سرمایه ­گذاری در دارایی­ های نامشهود ‌می‌توان متوجه شد که به نسبت سایر موضوعات، پژوهش­های اندکی به بررسی هر یک از این موارد پرداخته­اند. این در حالی است که تنها ‌در یکی از این پژوهش­ها آریقتی و همکاران (۲۰۱۴) نقش ناهمگونی شرکت­ها در تعیین میزان سرمایه ­گذاری شرکت­ها در دارایی­ های نامشهود را موردبحث و بررسی قرار داده ­اند. به‌طورکلی، نتایج پژوهش آنان نشان داد که ناهمگونی شرکت­ها نقش مهمی در میزان سرمایه ­گذاری شرکت­ها در دارایی­ های نامشهود ایفا می­ کند. به بیان دقیق­تر، نتایج پژوهش آریقتی و همکاران (۲۰۱۴) تمایل به سرمایه ­گذاری در دارایی­ های نامشهود در شرکت­های بزرگ­تر و شرکت­های دارای سرمایه ­های انسانی بهتر، بیشتر است.

۲-۳-۲- پژوهش‌های داخلی

۲-۳-۲-۱- ناهمگونی شرکت­ها

صالحی (۱۳۸۱) در پژوهشی به بررسی اثرات سرمایه انسانی بر رشد اقتصادی ایران پرداخته است. نتایج پژوهش وی نشان داد که سرمایه انسانی تأثیر مثبت و معناداری بر رشد اقتصادی ایران در بخش­های صنعت، کشاورزی و خدمات داشته است.

اعتمادی و یارمحمدی (۱۳۸۲) به بررسی عوامل مؤثر بر گزارشگری میان­دوره­ای به­موقع در شرکت­های پذیرفته­شده در بورس اوراق بهادار تهران پرداختند. در این راستا، ۴۰ شرکت در دوره زمانی ۱۳۷۹-۱۳۷۷ به عنوان نمونه موردبررسی قرار گرفت. یافته ­های پژوهش حاکی از آن است که اندازه شرکت­ها بر سرعت گزارشگری میان‌دوره‌ای آن­ها تأثیری نداشته است.

هشی (۱۳۸۵) به بررسی نقش اندازه شرکت­ها در تعیین مطلوبیت گزارشگری مالی پرداخت. میزان مطلوبیت گزارش­های مالی با توجه به نوع و محتوای گزارش حسابرسی، از طریق کاهشی بودن شروط در گزارش حسابرسی اندازه ­گیری شده است. نتایج این پژوهش با بهره گرفتن از داده ­های مربوط به ۱۴۳ شرکت پذیرفته­شده در بورس اوراق بهادار تهران، در دوره زمانی۱۳۷۷ الی ۱۳۸۳ بیانگر آن است که بین مطلوبیت گزارشگری مالی و اندازه شرکت­ها (میزان دارایی­ ها، میزان فروش و سرمایه) رابطه معناداری وجود دارد.

تهرانی و حصارزاده (۱۳۸۸) به منظور بررسی تأثیر جریان‏های نقدی آزاد و محدودیت در تأمین مالی بر بیش‏سرمایه‏گذاری و کم‏سرمایه‏گذاری، با بهره گرفتن از اطلاعات شرکت‏های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران بین سال‏های ۱۳۷۹ الی ۱۳۸۵ دریافتند که رابطه بین جریان‏های نقدی آزاد و بیش‎سرمایه‏گذاری مستقیم، به لحاظ آماری معنی‌دار است. یافته های پژوهش آنان حاکی از عدم معنی‏داری رابطه بین محدودیت در تأمین مالی و کم‏سرمایه‏گذاری در شرکت‏های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران نیز می‏ باشد.

مهدوی و نادریان (۱۳۸۹) در پژوهش خود به بررسی رابطه علیت گرنجری بین سرمایه انسانی و رشد اقتصادی در ایران پرداختند. نتایج پژوهش آنان با بهره گرفتن از داده ­های مربوط به بازه زمانی ۱۳۴۰ تا ۱۳۸۰ نشان داد که یک رابطه دوطرفه بین سرمایه انسانی و رشد اقتصادی بدون نفت در کوتاه مدت و درازمدت برقرار است؛ به عبارت دیگر، سرمایه انسانی در کوتاه مدت و درازمدت به عنوان یک کالای سرمایه­ای بوده است.

مهدوی­پور و همکاران (۱۳۸۹) به بررسی تأثیر اندازه شرکت­ها بر افشای اطلاعات مالی از طریق اینترنت در وب‌سایت شرکت­های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران پرداختند. یافته ­های بررسی ۱۰۰ شرکت پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران حاکی از آن است که بین افشای اطلاعات مالی از طریق اینترنت و اندازه شرکت­ها رابطه معناداری وجود دارد.

احمدی شادمهری و همکاران (۱۳۸۹) در پژوهشی به بررسی تعامل بین سرمایه انسانی و بهره ­وری کل عوامل تولید در ایران پرداختند. نتایج پژوهش آنان با بهره گرفتن از داده ­های مربوط به سال­های ۱۳۵۷ تا ۱۳۸۴ نشان داد که سرمایه انسانی تأثیر مثبت و معناداری بر بهره ­وری کل عوامل تولید داشته است.

کلیات پژوهش

۱-۱٫مقدمه

امروزه وجود اطلاعات شفاف یکی از ارکان اساسی ‌پاسخ‌گویی‌ و تصمیم ­گیری­های اقتصادی آگاهانه محسوب می­ شود. افشای اطلاعات توسط شرکت­ها یکی از منابع مهم و ارزشمند اطلاعاتی برای سرمایه ­گذاران و اعتباردهندگان و سایر ذینفعان ‌می‌باشد. هر قدر تسهیم اطلاعات در جوامع بیشتر باشد، امکان اتخاذ تصمیمات آگاهانه و ‌پاسخ‌گویی‌ بخش خصوصی و دولتی ‌در مورد چگونگی تحصیل و مصرف منابع بیشتر شده و باعث کاهش فساد مالی می­ شود (بلور و کافمن^[۱]، ۲۰۰۵).

افشای اطلاعات توسط شرکت­ها یکی از ابزار مهم مدیران به منظور انتقال اطلاعات مربوط به عملکرد مالی و هدایت شرکت به سرمایه ­گذاران، اعتباردهندگان و سایر افراد ذینفع ‌می‌باشد و یکی از دلایل مهم تقاضا برای افشای اطلاعات، مسائل نمایندگی و عدم تقارن اطلاعات است (هیلی و پالپو^[۲]، ۲۰۰۱).

توسعه سرمایه گذاری از یک سو موجب جذب سرمایه های مردم و هدایت آن ها به بخش های مولد اقتصادی شده و از سوی دیگر، با توجه به جهت گیری سرمایه گذاران (مبتنی بر ریسک و بازده)، سرمایه گذاری ها به سمت صنایعی هدایت خواهد شد که از سود بیش تر یا ریسک کمتری برخوردار است و این امر در نهایت سبب تخصیص بهینه منابع خواهد شد. با توجه به تحولاتی که در جهان امروز رخ داده، کشورها، به ویژه کشورهای در حال توسعه که با تهدیدات عدیده ای روبرو هستند، جهت حل مشکلات اقتصادی خود نیازمند یافتن راه کارهای مناسبی برای استفاده بهتر از امکانات و ثروت های در دسترس خود هستند. در این راستا یکی از راه کارهای مهم بسط و توسعه سرمایه گذاری است.

صورت سود و زیان به سبب اطلاعات مفیدی که درباره میزان سود آوری واحدهای کسب و کار ارائه می‌دهد برای استفاده کنندگان از اطلاعات مالی حائز اهمیت است. به عبارت دیگر، این صورت مالی دارای محتوای اطلاعاتی بوده و موجب سهولت تجزیه و تحلیل های لازم برای اخذ تصمیمات سرمایه گذاری خواهد شد(بختکی،۱۳۸۶).

هر گونه ارائه گمراه کننده درباره عملکرد مالی واحد اقتصادی، می‌تواند آثار زیانباری برای سرمایه گذاران درپی داشته و آن ها را در اخذ تصمیمات اقتصادی مناسب، با مشکل مواجه سازد. اهمیتی که سود حسابداری برای استفاده­کنندگان از اطلاعات مالی دارد، باعث شده است که مدیریت واحد تجاری توجه خاصی به مبلغ و نحوه تهیه و ارائه آن قائل شود. ‌بنابرین‏ همواره این نگرانی و مشکل وجود دارد که سود به عنوان یکی از مهمترین شاخص های عملکرد مالی شرکت­ها، توسط مدیران که در تضاد منافع بالقوه با سهام‌داران عادی قرار دارند، با اهداف خاصی، مدیریت شده باشد.

به اعتقاد هلی و والن (۱۹۹۹) مدیریت سود هنگامی رخ می‌دهد که مدیران از قضاوت­های شخصی خود ‌در گزارشگری مالی استفاده کنند و ساختارمعاملات را جهت تغییر گزارشگری مالی دست کاری نمایند. این هدف یا به قصد گمراه کردن برخی از صاحبان سود درخصوص عملکرد اقتصادی شرکت، یاتأثیر بر نتایج قراردادهایی است که انعقاد آن ها منوط به دستیابی به سود شخصی است.

مدیریت سود می‌تواند، عواملی چون کیفیت گزارش گری و به تبع آن کم و کیف جریانات نقدی آزاد گزارش شده در صورت های مالی را متاثر سازد. در همین راستا، تحقیق حاضر با هدف “تعیین رابطه بین مازاد جریان وجوه نقد آزاد و کیفیت حسابرسی با مدیریت سود مبتنی بر اقلام تعهدی اختیاری در بین شرکت­های منتخب پذیرفته شده در بازار بورس اوراق بهادار تهران” به انجام رسیده است.

۱-۲٫اهمیت و ضرورت موضوع پژوهش

برخی از جنبه‌های اهمیت یا ضرورت انجام تحقیق حاضر را می توان به شرح ذیل بیان نمود:

الف) اهمیت موضوعی:

با توجه به تئوری نمایندگی مدیران می‌توانند از انگیزه­ لازم برای دستکاری سود به منظور حداکثر کردن منافع خود برخوردار باشند. جنین و پیوت (۲۰۰۵) معتقدند حسابرسی می ­تواند یکی از راه های جلوگیری و کاهش مدیریت سود باشد. زیرا اعتقاد بر این است، شرکت­هایی که صورت­های مالی حسابرسی شده ارائه می‌کنند دارای محتوای اطلاعاتی و سود با کیفیت بیشتری هستند. اقلام تعهدی وابسته به قضاوت­های مدیران است و حسابرسی شرکت­هایی که اقلام تعهدی بیشتری دارند، نیز دشوارتر است. حسابرسی با کیفیت بالاتر، با احتمال بیشتری عملکرد­های حسابداری مورد تردید را کشف می­ کند. زیرا مؤسسه‌ های حسابرسی باکیفیت دارای تخصص، منابع و انگیزه­ های بیشتری برای کشف اشتباه و تقلب هستند. ‌بنابرین‏ با توجه به اهمیت سود در تصمیم گیری ها و نقش کیفیت حسابرسی در افزایش قابلیت اتکای سود ، ضروری است ‌در مورد تأثیر مازاد جریان وجوه نقد آزاد بر مدیریت سود و نقش کیفیت بالای حسابرسی در کاهش رفتارهای فرصت طلبانه مدیر ناشی از مازاد جریان وجوه نقد آزاد تحقیقی صورت گیرد.

ب) امکان دسترسی به داده ها:

تعریف قلمرو مکانی اجرای تحقیق به عنوان شرکت های منتخب بورسی تهران، امکان دسترسی کامل به داده های مورد نیاز جهت اندازه گیری متغیرها و روابط بین آن ها را فراهم ساخته و از این جهت قابلیت اجرای تحقیق وجود داشته است.

ج) جنبه جدید بودن:

از آنجا که این تحقیق به بررسی تأثیر مازاد جریان وجوه نقد آزاد بر مدیریت سود با تأکید بر کیفیت حسابرسی می پردازد لذا از لحاظ بررسی رابطه بین مازاد جریان وجوه نقد آزاد و مدیریت سود و وارد کردن متغیر میانجی کیفیت حسابرسی دارای نوآوری می‌باشد و می‌تواند باعث توسعه مبانی نظری تحقیق در این زمینه گردد. درایران پژوهشی با این عنوان صورت نگرفته است ولی پژوهش هایی ‌در مورد مدیریت سود و همچنین کیفیت حسابرسی به صورت جداگانه انجام شده است از جمله می توان به تحقیق مجتهد زاده و آقایی(۱۳۸۳) که به بررسی عوامل مؤثر بر کیفیت حسابرسی از دیدگاه حسابرسان مستقل واستفاده کنندگان پرداخته یا تحقیق نوروش و همکاران(۱۳۸۴) که به بررسی مدیریت سود در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی سال‌های ۱۳۷۵تا۱۳۸۲ پرداخته است, اشاره کرد .

تحقیق حاضر بر مبنای الگوی ارائه شده توسط راسمین و همکاران(۲۰۱۴) برای اولین بار در ایران به انجام رسیده و به طور هم زمان رابطه بین کیفیت حسابرسی، جریان وجوه نقد نسبی و مازاد جریان نقد عملیاتی آزاد با مدیریت سود را در بین شرکت های منتخب بورسی ایران مورد مطالعه قرار داده است.

۴- آموزش مهارت‌های اجتماعی در بهبود مؤلفه علایق ضد اجتماعی مددجویان دختر با نقص بینایی مؤثر است.

۵- آموزش مهارت‌های اجتماعی در بهبود مؤلفه مهارت‌های اجتماعی مددجویان دختر با نقص بینایی مؤثر است.

۶- آموزش مهارت‌های اجتماعی در بهبود مؤلفه قالب‌های اجتماعی مددجویان دختر با نقص بینایی مؤثر است.

۱-۶ تعریف واژه ها و متغیرها

۱-۶-۱ تعاریف مفهومی

۱- آسیب بینایی^[۱۰]: آسیب بینایی، یک اصطلاح کلی است که تمام سطوح مختلف ‌آسیب‌های بینایی از نابینایی مطلق گرفته تا کم بینایی^[۱۱] را در بر می‌گیرد. منظور از آسیب بینایی، وجود نقص و مشکلاتی در سیستم بینایی است که حتی با بهره گرفتن از وسایل کمکی، این آسیب‌ها در آموزش افراد مبتلا همچنان تأثیر می‌گذارد (دبیری اصفهانی، ۱۳۸۵).

۲- سازگاری اجتماعی: سازگاری اجتماعی عبارت است از رفتار مفید و مؤثر آدمی در تطبیق با محیط، به گونه‌ای که تنها با تغییرات محیطی همرنگی نکرده و به پیروی ناهشیار از آن کفایت نمی‌کند، بلکه خود نیز می‌تواند در محیط تأثیر گذاشته و آن را به گونه‌ای متناسب تغییر بدهد (بارولو^[۱۲]، ۲۰۰۲، به نقل از پور سید و همکاران، ۱۳۸۹).

۳- صمیمیت: صمیمیت، به صورت الگوی رفتاری بسیار مهمی مفهوم‌سازی شده، که دارای جنبه‌های عاطفی- هیجانی و اجتماعی نیرومند است و برپایه‌ی پذیرش (تجربه‌ مثبت هم سویی و برابری)، رضایت خاطر (تجربه‌ مثبت مشارکت) و عشق شکل می‌گیرد (تن هاتن^[۱۳]، ۲۰۰۷، به نقل از مرادی و همکاران، ۱۳۸۳).

۴- مهارت‌های اجتماعی: مهارت اجتماعی عبارت است از فرآیندهای مرکبی که فرد را قادر می‌سازد بگونه‌ای رفتار کند که دیگران او را با کفایت تلقی کنند. در واقع مهارت‌های اجتماعی، توانایی‌های لازم فرد، برای انجام رفتارهای هدفمند و موفقیت آمیز می‌باشند (اشلانت و مک فال^[۱۴]، ۱۹۸۵، به نقل از محبی و همکاران، ۱۳۸۳).

۱-۶-۲ تعاریف عملیاتی

۱- سازگاری اجتماعی: منظور از سازگاری اجتماعی در این پژوهش، نمراتی است که مددجویان دختر با نقص بینایی در پیش آزمون-پس‌آزمون در نسخه تجدید نظر شده پرسشنامه سازگاری اجتماعی کالیفرنیا (۱۹۵۳)، قسمت ۹۰ سوالی سازگاری اجتماعی کسب می‌کنند.

۲- نگرش صمیمانه: منظور از نگرش صمیمانه در این پژوهش، نمراتی است که مدجویان نابینا در پیش آزمون- پس‌آزمون در پرسشنامه۵۰ سوالی نگر ش صمیمانه امیدون و همکاران (۱۹۸۳) کسب می‌کنند.

۳- مهارت‌های اجتماعی: منظور از مهارت‌های اجتماعی، آموزش گروهی مهارت‌های بین‌فردی که شامل مهارت‌های محاوره‌ای کلامی، گوش دادن، توضیح دادن، ابراز وجود، سوال و پرسش کردن باشد که از طریق شیوه های رفتاری و پسخوراند مثبت، تمرین رفتار و سرمشق آموزش داده می‌شود. در این پژوهش از بسته آموزشی مهارت‌های اجتماعی مستعلمی و همکاران (۱۳۸۴) می‌باشد.

فصل دوم

مروری بر پیشینه پژوهش

۲-۱ مقدمه

در این فصل به پیشینه نظری ‌و پیشینه‌ی پژوهشی مرتبط با تحقیق حاضر پرداخته می‌شود در قسمت پیشینه نظری موضوعات نقص بینایی، سازگاری اجتماعی، نگرش صمیمانه و مهارت‌های اجتماعی مورد بحث قرار می‌گیرند.

در قسمت پیشینه پژوهشی، پژوهش‌های انجام گرفته در راستای موضوع تحقیق و تحقیقاتی که به طور کلی در زمینه‌ی آموزش مهارت‌های اجتماعی، سازگاری اجتماعی و نگرش صمیمانه داخل و خارج کشور انجام شده است، بازنگری می‌شوند.

۲-۲ نقص بینایی

۲-۲-۱ اهمیت حس بینایی

بینایی به فرد اجازه می‌دهد که به کشف محیط بپردازد و با اشیا و افراد گوناگون تعامل برقرار کند. این اکتشاف‌ها و تعامل‌های اجتماعی، عناصر مهمی برای رشد فردی و اجتماعی فرد محسوب می‌شوند. بینایی به فرد کمک می‌کند تا از طریق فراهم آوردن انگیزه برای حرکت، به افراد و اشیا مورد علاقه و محیط دسترسی پیدا کند. به طور خلاصه می‌توان گفت که فقدان بینایی مانعی برای ادراک، یادگیری و سازمان‌دهی محیط از سوی افراد است؛ زیرا فقدان بینایی فرد را از دسترسی کافی به افراد دیگر و اشیایی که در محیط وجود دارند باز می‌دارد. بینایی آنچنان اهمیتی در تحول فرد دارد که حتی آسیب بینایی خفیف نیز اثر مخربی بر مهارت‌های بینایی- ادراکی و حرکتی- بیانی او دارد (دو گروتی و موران^[۱۵]، ۱۹۸۲، به نقل از امیری مجد، ۱۳۸۲). نابینایی شایعترین معلولیت حسی است. بدون بینایی درک فرداز دنیای اطرافش متفاوت خواهد بود وهمین امر می‌تواند به مشکلات عاطفی و اجتماعی مانند عدم سازگاری، عدم فعالیت، فقدان علاقه به دیگران، افسردگی وخودپنداره پایین در فرد منجر شود. معلولیت نابینایی فرد را در شرایط بحرانی بسیارشدیدی قرارمیدهد و او را از فردی مستقل به فردی وابسته مبدل می‌سازد. نابینایی بامحدود و دگرگون کردن دامنه تجربه های فرد نابینا، کاهش توانایی حرکت به اطراف وکاهش میزان کنترل محیط وارتباط باآن، رشد شناختی و عاطفی آنهارا تحت تأثیر قرار می‌دهد، ‌بنابرین‏ فقدان فرصت برای تجربه کامل محیط، می‌تواند رشد شخصی و اجتماعی فرد نابینا را با کاستیهایی روبه رو کند و به احساس بی‌کفایتی، وابستگی، عزت نفس پایین و در نهایت منجر به سازگاری اجتماعی، عاطفی و آموزشی کمتری گردد (ملکی تبار و همکاران، ۱۳۹۰).

فرد برای دسترسی به محیط به سه عامل نیاز دارد: اول علاقه فعال به محیط، دوم آمادگی زیستی و در آخر هم محیط قابل دسترس، افرادی که مبتلا به آسیب بینایی هستند، در ارتباط با این سه عامل موانع عمده‌ای را جلوی روی خود می‌بینند که مانع از دستیابی آسان آن ها به محیط می‌شود. برخی از این مشکلات آسیب بینایی عبارت‌اند از: کمبود تحرک، ضعف ارتباطی، ضعف در پیشرفت اطلاعات، فقدان ادراک بینایی خوشایند، کمبود تفریح، کار‌ و فرصت‌های شغلی، فقدان احساس امنیت مالی، وابستگی فردی و اجتماعی و. . . (شان^[۱۶]، ۱۹۹۹، به نقل از شریفی درآمدی، ۱۳۸۰).

۲-۲-۲ تعریف و طبقه‌بندی نقص بینایی

سه نمونه از رایج‌ترین تعاریفی که در این زمینه ارائه شده است عبارتند از تعریف قانونی^[۱۷]، تعریف آموزشی^[۱۸] و تعریف سازمان بهداشت جهانی

الف- تعریف قانونی