غذا
سومین مورد اسم برده شده در ماده ۱۲۰۴ق.م. غذا یا خوردنی و حتی نوشیدنی است. وقتی اولاد و پدر که منفق است با همدیگر زندگی میکنند و بر حسب عرف و عادت محل، صبحانه و نهار و شام را به نحو مقتضی، نفقه دهنده تهیه میکند و با یکدیگر و یا جداگانه آن را صرف میکنند (طبق معمول جامعه ما)، بحث خاصی مطرح نمیشود و نفقه دهنده بایستی قبل از وقت نیاز، نفقه آینده خویشان مستحق خود را آماده نماید تا نفقه گیرنده گرسنه نماند و با مصرف خوردنیها و آشامیدنیها، تکلیف از عهده منفق ساقط میشود.
در اینجا هم بحث مالکیت، یا حق انتفاع منفقعلیه، نسبت به نفقه، قابل طرح است و برخلاف نفقه زوجه، گفته شده آنچه از بابت نفقه به اقارب داده میشود آن ها مالک نمیگردند و تنها حق انتفاع از آن را دارند، اگرچه خوراکی باشد ، و علّت آن معلوم است.چون نفقه اقارب مشروط به نیازمندی نزدیکان است. بنابرین، اگر، منفقعلیه مدتی به دلائلی (مانند رفتن به میهمانی و سربازی) از نفقهای که قبلاً در اختیار او بوده است (به صورت جنس یا وجه نقد)، استفاده نکرده باشد، مالک آن مقدار از خوراکی و آشامیدنی که صرفهجویی شده، نیست و نمیتواند ادعای اموالی را بنماید که به دلیل رفتن به میهمانی و غیره، نیاز به مصرف آن ها را پیدا نکرده و ذخیره شده است، اما، اگر نفقه آینده که پیش او بوده، به نحوی تلف شود یا مورد سرقت قرار گیرد، منفق باید آن را جبران نماید. زیرا، منفقعلیه به خوراکیها نیاز دارد و حیات او وابسته به صرف غذا و آشامیدنی است.
اثاثالبیت
قانون مدنی آخرین جزء نفقه اقارب که احصاء شده را، اثاثالبیت یا وسایل خانه میداند. در مورد اثاثالبیت نیز مانند سایر موارد نفقه اقارب، از جهت نوع و مقدار، عرف و زمان و مکان دخالت دارد. یعنی اگر زمانی، کرسی و لحاف و سماور زغالی و بخاری نفتی، دیگ و ظروف مسی و غیره جزء وسایل مورد نیاز، خانه محسوب میشد. امروزه خیلی از این وسایل مورد نیاز اکثر مردم شهرها نیست و وسایل دیگری مانند بخاری گازی، پتو، سماور گازی یا برقی، اجاق گاز، ظروف مدرن و یخچال و امثال آن جایگزین آن ها شده است. در مورد نحوه مالکیت نفقه گیرنده، بر این اشیاء، تردیدی نیست که اثاث خانهای که توسط منفق خریداری شده و درا ختیار منفقعلیه برای استفاده (به عنوان نفقه) قرار داده شده، متعلق به منفق است و نفقه گیرنده، تنها حق استفاده از آن ها را دارد. مگر اینکه، مالکیت این وسایل، به نحوی به اقارب انتقال یافته و یا اصولاً متعلق به آنان باشد.
در مورد وسایل خانه که امروزه در خانواده و زندگی مشترک زوجین مورد استفاده سایر اقارب مانند فرزندان قرار دارد، غالباً توسط مادر فرزندان (زن خانه)، در شرو ع زندگی به منزل مرد آورده شده، پس زوجه مالک آن ها محسوب میشود. اما، اثاثیهای که آن ها را مرد خریداری نموده و یا پس از استهلاک وسایل متعلق به زن یا تغییر عادات و اختراع و استفاده از وسایل جدید، مرد (نفقهدهنده)، آن ها را خریداری کردهاست. حسب مورد متعلق به خریدار و پرداخت کننده وجه آن ها است. بدین ترتیب، اولاد، اگر منفقعلیه تلقی شوند از وسایل خانه که متعلق به مادر یا پدرشان است حق انتفاع پیدا میکنند. اما، اگر نفقه گیرنده، دیگری مثلاً پدر و مادر منفق باشند و خود مالک تمام اثاثالبیت یا برخی از آن ها نباشند و منفق وسایل مذبور را در اختیار آنان برای استفاده قرار داده باشد، فرض بر این است که آنان مالک اثاث منزل نیستند، مگر اینکه نفقه دهنده آن وسایل را به گیرنده نفقه تملیک کرده باشد. البته ضرورتی ندارد که منفق، مالک اثاثالبیت باشد. بلکه وی میتواند آن ها را اجاره یا عاریه نماید و حق انتفاع آن ها را به نفقه گیرنده بدهد و یا هرگاه تشخیص دهد آن ها را تبدیل به نوع دیگر کند. [۸۳]
سایر موارد
از ظاهر ماده ۱۲۰۴ قانون مدنی، به ذهن متبادر میشود که نفقه اقارب، احصاء گردیده و بر خلاف نفقه زوجه، خرجی اقارب محدود به ۴ مورد شده است. این تبادر ذهنی هرچند تا حدودی درست است. اما، کاملاً چنین نیست. زیرا، اگرچه به دلایل مختلف دامنه نفقه زن وسیعتر از محدوده نفقه اقارب است، اما، عرف و مصالح نفقه دهنده و خصوصاًً نفقه گیرنده ایجاب نمینماید که نفقه اقارب منحصراًً، خانه، لباس، خوراک و وسایل خانه باشد. برای مثال، آیا میتوان پذیرفت که منفق، مکلف باشد هزینه گزاف مسکن و اثاث خانه و خوراک گیرنده نفقه را که نیازمند است تأمین نماید.اما، در صورت بیماری وی، نباید هزینه دارو و درمان او را پرداخت کند؟
