استرس و شخصیت

اصولاً انسان در طی فرایند استرس موجودی انفعالی نیست. با توجه به نظام ارزیابی شناختی، استرس پی‌آمدی است که به چگونگی ادراک، ارزشیابی و تفسیر فرد از موقعیت بستگی دارد، چنانچه موقعیت یا رویدادی که برای شخصی فشارزا به حساب می‌آید، برای دیگری ممکن است دارای کمترین استرسی بوده یا استرس آور نباشد. تفاوت‌های موجود بین افراد را می‌توان به تفاوت در متغیر هایی همچون سن، جنسیت، فرهنگ و شخصیت نسبت داد.

در حدود ۳۰ ‏سال پیش از میلاد، هیپوکراتس^[۴۵] درباره ارتباط بین مزاج و واکنش به استرس به اظهار نظر پرداخت. وی افراد را به حساس و شکننده، ورزشکار و چاق تقسیم بندی کرد و آنان را از لحاظ ترکیب‌های خونی نیز مشخص کرد. هیپوکراتس عقیده داشت که ترکیب‌های خونی متفاوت باعث هیجان متفاوتی بین افراد می‌شود و بیماری‌های خاص با تیپ های خاص بدنی همراه است. روش هیبوکراتس را سالها بعدگالن^[۴۶] دنبال کرد. به نظر وی هر فرد بایستی در طبقه جداگانه قرار گیرد و طبقات نیزبه گونه‌ای از هم مجزا باشند. در قرن نوزدهم، روستن^[۴۷] سه نوع تیپ بدنی را پیشنهاد کرد: شکمی، عضلانی، عصبی و شکننده.

در سال ۱۹۷۸‏ ارنست کرچمر^[۴۸] روانپزشک آلمانی سه نوع تیپ جسمانی را معرفی کردکه ‌بر اساس تیپهای روستن قرار داشت. این تیپها عبارت بودند :پیک نیک، آستینک و آتلتیک. تیپ پیک نیک بنظر می‌‌رسد که دارای ویژگی‌های برونگرایی است در حالی که ‏تیپ آستینک از صفات درونگرایی برخوردار است. تیپ آتلتیک هم با انرژی و پرخاشگری زیاد، مشخص می‌شود ‏. به هر حال نظریه های سرشتی آنچنان که باید و شاید د‏ر بوته عمل موفق نبوده‏اند. به عنوان نمونه چنین نظری که برون گرایی با تیپ پیک نیک همبستگی دارد، در بژوهشی که ۵۰ درصد از افراد پیک نیک با برچسب برونگرا و ۳۰ درصد به ‌عنوان درونگرا معرفی شدند،کاملاً رد شد (برین وادلر^[۴۹]،۱۹۷۸). از دیگر نظریه ها در این زمینه می‌توان به نظریه تیپ شناسی یونگ اشاره کرد. وی باور داشت که هر فردی دارای سرشت خاصی است که تعیین کننده درونگرایی و برونگرایی آن شخص خواهد بود. درونگرای مطلق ، فردی خجالتی، کمرو و درخود فرو رفته است (بویژه هنگام رویارویی با عوامل فشارزا و اضطراب آور). حال آنکه برونگرای محض همه چیز را جامعه پذیرانه و عینی درمی‌یابد. یونگ عنوان ‌می‌دارد که هر نوع شخصیت یک سلسله ویژگی‌های خاصی را از خود نشان می‌دهد و پژوهش‌های نشان داده است که این ویژگی‌ها قابل سنجش و اندازه‌گیری هستند(دابسن^[۵۰]، ۱۹۸۲).

در حال حاضر نظریه های تیپ شناسی کم و بیش موضوع بررسی‌های علمی بشمار می‌رود. همچنان که مطالعه ارتباط بین استرس د‏ائمی و ناراحتیهای قلبی یکی از این موارد ‏است. افرادی که در معرض خطر ابتلاء به ناراحتیهای قلبی قرار د‏ارند کسانی هستند که به عنوان افراد ‏تیپ الف نامگذاری شده‌اند. اینان افراد ماجراجو، فعال پرخاشگر، رقابتگر، پرتلاش و در انجام تکالیف حتی هنگامی که محدودیت زمانی وجود ندارد فشار بی حد و حصری را بر خود وارد می‌آورند. البته تحقیقات جدیدتر نشان می‌دهد که دو ویژگی (بدبینی و خصومت) که از آن به ‌عنوان ویژگی‌های سمی تیپ شخصی الف نام برده می‌شود با ناراحتیهای قلبی همبستگی دارد و ‌در مورد سایر ویژگی‌های چنین ارتباطی مشهود نیست. دو انتقاد عمده بر نظریه تیپ شناسی وارد شده است، نخست آنکه قرار دادن افراد در تیپهای ثابت ، بیانگر این موضوع خواهد بود که شخصیت کاملاً ارثی است و رفتار انسان در طول زمان تغییر و دگرگونی نمی‌پذیرد ، دیگر آنکه رویکرد سرشتی اثر محیط را بر فرد نادیده می‌انگارد.

استرس و بیماری‌های جسمی

استرس آمادگی فرد را برای ابتلاء به بیماری‌ها افزایش می‌دهد. عوامل فشارزا، آسیب‌زایی بیماری‌ها را با عواطف منفی ( همچون اضطراب، افسردگی ) تحت تاثیر قرار داده و چنین حالتهایی به نوبه خود به طور مستقیم بر فرایند های زیستی یا الگوهای رفتاری تأثیرگذاشته و روند بیمارزایی را سرعت می‌بخشند(کرانتر^[۵۱]،۱۹۸۶). پژوهش‌ها نشان می‌دهد افرادی که استرس بیشتری را تجربه می‌کنند از آمادگی بیشتری برای ابتلا، به برخی بیماری‌ها برخوردارند. شواهدی در زمینه بیماری‌های عفونی، عروق کرونی قلب و حاملگی وجود دارد که قاطعانه ا‏ز این دیدگاه حمایت می‌کند (گلدشتاین^[۵۲]،۱۹۹۳). کوهن^[۵۳] و دیگران (۱۹۹۱) از یک ارتباط خطی بین رویدادهای منفی زندگی، خلق منفی و استرس ادراک شده همراه با احتمال پیشرفت آنفلونزا به دنبال یک عفونت ویروسی سخن به میان می‌آورند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که آمادگی دانشجویان برای ابتلا به بیما ریهای عفونی در حین امتحانات بیشتر از مواقع دیگر است (گلاسر^[۵۴] و دیگران،۱۹۸۷‏).

گلاسر( ۱۹۸۱) عنوان می‌دارد که استرس خواه به ‌عنوان یک عامل زمینه ساز یا تسریع کننده ‏و یا حتی موجب، نقش بسزایی در بیما ریهای عفونی دارد. ساراسون و دیگران (۱۹۸۵‏) اظهار می‌دارندکه افرادی که رویدادهای منفی بیشتری را تجربه می‌کنند و از حمایت اجتماعی کمتری برخوردار هستند، احتمال ابتلاء آنان به بیماری‌های مزمن بیشتر از افراد دیگر است. بررسی‌های دیگر حاکی از این است که کسانی که هم در میزان عوامل فشارزا و هم در نیاز به اقتدار (قدرت طلبی ) در سطح بالایی قرار دارند بیماری‌های شدیدتری را نسبت به گروه کنترل گزارش می‌دهند (مک کللند، ۱۹۸۲). مطالعه دیگر حاکی از این است که کسب نمره بالا در مقیاس‌های فشارزا، قدرت طلبی و بازداری رفتاری با بیماری‌ها همبستگی نشان می‌دهند (مک کلند ،۱۹۸۰). استرس همچنین ممکن است بیماری یا بافت آسیب دیده را با تغییر در رفتار بهداشتی تحت تأثیر قرار دهد. به عنوان مثال افزایش مصرف سیگار درهنگام استرس ممکن است بافت‌های بینی و شش‌ها را تحریک کند. برخی بررسی‌های دیگر نیز بیانگر این است که استرس باعث عود تبخالهای دهانی می‌شود (سینکر، ۱۹۸۰).

به هر حال استرس و بیماری در واقع پیوندی متقابل دارند. استرس خود به صورت‌های گونا‏گون در روند بیماری‌زایی یا تشدید آن نقش داشته و بیماری نیز خود استرسی محسوب شده و سیکل معیوب نگرانی مرضی را شدت می‌بخشد. تصویر شماره ۳-۲ ارتباط بین استرس و رفتارهای بیمارگونه را نشان می‌دهد؛ از آنجا که استرس در بیشتر اوقات با برانگیختگی فیزیولوژیکی همراه است؛ افراد تحت استرس ممکن است به حالات جسمانی درونی خود توجه بیشتری کنند (مرحله اول).

استرس ممکن است برچسب زدن به احساسات به ‌عنوان علایم بیماری را تسهیل نماید (مرحله دوم).

برخی از افراد گمان می‌برندکه استرس علامت‌های بیماری را ظاهر می‌سازد ‏و استرس ممکن است علامت‌های بیماری را در طرحواره بیماری ـ استرس فعال نماید، همچنان که برخی معتقدند استرس باعت عود تبخالهای دهانی می‌شود(مرحله سوم).

سرانجام اینکه ممکن است چگونگی تصمیم‌گیری و جستجوی مراقبت پزشکی را هنگامی که افراد خود را بیمار می‌نگارند تحت تاثیر قرار دهد (مرحله چهارم).

رویداد استرس‌زا

اثر تصمیم‌گیری

برجستجوی مراقبت‌های پزشکی

طرحواره های

اسناد غلط

طرحواره های استرس

بیمار بازی کردن

توجه درونی

مرحله ۲

برچسب زدن به ظاهرو احساسات

به ‌عنوان علامتها بیماری

مرحله ۳

برچسب زدن

عوامل مؤثر بر خلاقیت

رابرت جی . استرنبرگ^[۳۹] و لیندا ای . اوهارا^[۴۰] در بررسی های خود شش عامل را در خلاقیت افراد مؤثر دانسته اند :

دانش – داشتن دانش پایه ای در زمینه ای محدود و کسب تجربه و تخصص در سالیان متمادی.

توانایی عقلانی – توانایی ارائۀ ایدۀ خلاق از طریق تعریف مجدد و برقراری ارتباطات جدید در مسائل .

سبک فکری – افراد خلاق عموماً در مقابل روش ارائه شده از طرف سازمان و مدیریت ارشد سبک فکری ابداعی را برمی گزینند.

انگیزش – افراد خلاق عموماً برای به فعل درآوردن ایده های خود برانگیخته می‌شوند .

شخصیت – افراد خلاق عموماً دارای ویژگی های شخصیتی مانند مُصر بودن ، مقاوم بودن در مقابل فشارهای بیرونی و داخلی و نیز مقاوم بودن در مقابل وسوسه همرنگ جماعت شدن هستند .

محیط – افراد خلاق عموماً در داخل محیط های حمایتی بیشتر امکان ظهور می‌یابند .

این محققان مشخص کردند که عمده ترین دلیل عدم کارایی برنامه های آموزش خلاقیت ، تأکید صرف این برنامه ها بر تفکر خلاق به عنوان یکی از شش منبع مؤثر در خلاقیت است ، در حالی که سایر عوامل نیز تأثیر بسزایی در موفقیت و شکست برنامه های آموزش خلاقیت ایفا می‌کنند (وفایی ،۱۳۸۲) .

مؤلفه های خلاقیت

وقتی از مؤلفه های خلاقیت سخن به میان می‌آید، منظور عناصری است که خلاقیت را می‌سازند ، درست نظیر قطعات مختلف یک اتومبیل که پس از پیوند شکل کامل اتومبیل را می‌سازند . بر این اساس خلاقیت دارای عناصر و اجزایی است که باهم خلاقیت را می‌سازند و بین آن ها تعامل و ارتباط برقرار است

آمابلی خلاقیت را متشکل از سه عنصر می‌داند :

مهارت های مربوط به قلمرو یا موضوع ، مهارت های مربوط به خلاقیت و انگیزه .

الف – مهارت های مربوط به موضوع : این مهارت ها عبارتند از : دانش و شناخت ما نسبت به موضوع ، حقایق ، اصول و نظریات و انگاره های نهفته در آن موضوع . این مهارت ها به منزله مواد اولیه استعداد ، تجربه و آموزش در یک زمینه خاص به شمار می‌روند . بدیهی است تنها در صورتی در رشته ای امکان خلاقیت داریم که دربارۀ آن اطلاعاتی داشته باشیم .

ب- مهارت های مربوط به خلاقیت : مهارت های خلاقیت با شکستن قالب ها ، مهارت های موضوعی را در راه جدیدی به کار می‌گیرد . مهارت های خلاقیت با ارزش های فکری ، شکستن عادت ، تفاوت دیدن مسائل ، وسعت فکری ، به تعویق انداختن قضاوت و ارزیابی ، درک پیچیدگی و درگیر شدن با آن و غیره همراه است .

ج- انگیزه : یکی از عناصر اساسی و شاید مهمترین اجزاء خلاقیت ، انگیزه است . انسان بدون انگیزه درونی و بیرونی نمی تواند کار خلاقانه ای انجام دهد . تحقیقات تجربی حاکی از آن است که انگیزه درونی نقش سازنده تری در تحقق خلاقیت داشته اند . به زعم آمابیل برای پرورش خلاقیت باید به افراد کمک کنیم تا نقاطی را که انگیزه یا علایق و مهارت های آن ها با یکدیگر منطبق می‌شوند یعنی محل تقاطع خلاقیت خود را تشخیص دهند . این محل پر قدرتی است زیرا در این نقطه امکان خلاقیت فراهم می شود (قاسم زاده ، ۱۳۷۱) .

شعاری نژاد معتقد است خلاقیت تحت تأثیر عوامل ، توانایی‌های ذهنی ، معلومات ، شیوه های خاص تفکر ، ویژگی های خاص شخصیت ، انگیزش و محیط حامی از افکار خلاق است ( شعاری نژاد ،۱۳۸۵) .

مؤلفه های خلاقیت به سه دستۀ شناختی ، انگیزشی و شخصیتی تقسیم می‌شوند .

مؤلفه های شناختی خلاقیت عبارتند از : هوش ، سیالی ، انعطاف پذیری ، ابتکار ، بسط ، ترکیب و تحلیل .

مؤلفه های انگیزشی خلاقیت عبارتند از : انگیزه و عاطفه .

مؤلفه های شخصیتی خلاقیت عبارتند از : اعتماد به نفس ، اراده مستقل ، پذیرش خطر ، پذیرش تجربه ، استقبال از ابهام و کلنجار رفتن ( پیر خائفی ،۱۳۷۹) .

فرایند خلاقیت

خلاقیت را می توان روشی برای حل مسائل دانست ‌به این معنی که در واقع فرد به کمک مهارت خلاقیت خود دائماً در حال راه حل یابی برای مشکل و نیاز خاصی بسر می‌برد . ایجاد و پرورش ابداع و خلاقیت ، معمولاً دارای مراحلی است که نه به عنوان یک پرورش علمی و فرموله شده ، بلکه به عنوان یک راهنما می‌تواند برای افراد در همه جا مفید باشد ( صمد آقایی ، ۱۳۸۵ ) .

‌بر اساس آنچه که پوانکاره^[۴۱] طرح نمود و با الهام از مراحلی که ذکر کرد والاس تقسیم بندی معروف خویش از مراحل خلاقیت را ارائه نمود .

مراحل خلاقیت از دیدگاه والاس

مدل گراهام والاس که پایه و وجه مشترک بیشتر مدل های خلاقیت است فرایند خلاقیت را در چهار مرحله خلاصه می‌کند :

الف- مرحله آمادگی : این مرحله مطالعۀ آگاهانه بر اساس تجربه های قبلی است که شخص می کوشد مسأله را روشن کند و آن را به عناصر و عوامل تشکیل دهنده اش تجزیه کند .

ب – مرحله نهفتگی (خواب) : در این مرحله راه حل های مختلفی به ذهن شخص می‌رسند و او نمی تواند از بین آن ها ، راه حل مناسب را انتخاب کند .

ج- مرحله روشن سازی (بصیرت ) : این مرحله پیدایش ناگهانی راه حل است . در یک لحظه شخص متوجه راه حل مسأله شده و می‌گوید آهان (Aha ) فهمیدم .

د- مرحله تمیز و تجدیدنظر (آزمایش و ارزش گذاری ) : در این مرحله راه حل پیدا شده ، مورد تجدید نظر دقیق قرار می‌گیرد (صمد آقایی ،۱۳۸۵) .

موانع خلاقیت

عوامل گوناگونی وجود دارند که در مراحل زندگی ، از بدو تولد کودک تا بزرگسالی می‌تواند به اشکال مختلف خلاقیت فرد را با مانع روبرو سازند .برخی از این عومل جنبۀ فیزیولوژیکی دارند و مستقیماً بر کنش های عمومی ذهن فرد تأثیر منفی می‌گذارند رشد تفکر او را متوقف و یا دچار اختلال می‌کنند . نظیر اختلالات ارثی و یا ضایعات جسمانی و روانی که البته شامل درصد کمی از افراد می شود . عوامل زیاد دیگری نیز وجود دارند که مستقیم یا غیر مستقیم خلاقیت فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهند و سبب تضعیف یا تخریب آن می‌شوند (سلیمانی ،۱۳۸۱ ) .

در یک طبقه بندی کلی می توان عوامل مؤثر بر خلاقیت را در دو دستۀ فردی ( درونی ) و محیطی (بیرونی ) تقسیم کرد هریک از موانع یاد شده نیز به دسته های کوچکتری تقسیم می‌شوند ( سام خانیان ،۱۳۸۷) .

موانع محیطی خلاقیت

الف – موانع تاریخی : این دسته از عوامل شامل مفاهیمی از مثال های تاریخی از گفته افلاطون که تاریخ تکرار می شود مشاجره ای که بشر از قرن‌ها پیش از نظر مذهبی با آن مواجه بوده که همه چیز را به تقدیر نسبت می داده و نقش اختیار را به کلی نفی می نموده است . این ها فقط چند نمونه از موانع تاریخی هستند که تسلط خارجی بر رفتار انسان نمایان است پیشرفت های تکنولوژی در گذشته نزدیک و در زمان حال در مردم عادی این تصور را به وجود آورده است که آن ها کنترل چندانی بر زندگی خود ندارند و یا اگر هم دارند این تأثیر بسیار ناچیز است (غلامپور،۱۳۷۹) .

1. 1. – انصاری، شیخ مرتضی، مکاسب ، پیشین ،ص ۲۸۵٫ «لا نعرف مستنداً للخیار مع التمکن بالاجبار » ↑

1. 1. – نجفی، شیخ محمدحسن،جواهرالکلام ،ج۲۳، پیشین، ص ۲۱۹٫ لولا الاجماع ظاهراًً علی ثبوت الخیار فی حال تعذر الاجبار مضافاً الی حدیث الضرار… لامکن عدم القول بثبوت الخیار اصلا ↑

1. 1. – انصاری، شیخ مرتضی، مکاسب ،ج۶، پیشین ،ص۲۳۰٫ ↑

1. 1. – انصاری،شیخ مرتضی؛مکاسب؛، ج ۵، اسماعیلیان، قم ،۱۳۸۲،ص۲۸۵٫ ↑

1. 1. – توحیدی ، محمد علی ، مصباح الفقاهه ( تقریرات درس سید ابوالقاسم خویی ) ، ج ۷ ،چ ۱، ۱۳۶۸،ص۵۹۵٫ ↑

1. 1. – موسوی بجنوردی، میرزا حسن، قواعدالفقهیه،پیشین، صص ۲۶۷و۲۶۸؛ شهید ثانی ،زین الدین بن علی العاملی، لمعه ،ج ۳،پیشین،ص ۵۰۷؛ علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهر،تحریر الاحکام الشرعیّه علی مذهب الامامیه، ج ۱، چاپ ابراهیم بهادری، قم ۱۴۲۰ق، ص ۱۸۰؛ علامه حلی، تذکره الفقهاء، چاپ افست تهران، ۱۳۸۸،ص۱۱۶؛علامه حلی،شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام،ج ۲ ،انتشارات استقلال،قم، ، چاپ سوم، ۱۴۰۹، ص‌۲۷۹؛ امام خمینی؛ کتاب البیع؛ ج۵، مؤسسه‌ اسماعیلیان؛ قم،چ۳،۱۳۶۳؛ص ۲۲۰؛مقدس اردبیلی، احمدبن محمد، مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان، ج۳، حوزه علمیه قم، دفتر تبلیغات اسلامی، مرکز انتشارات،۱۳۷۷،ص۵۰۷٫ ↑

   

1. 1. – موسوی بجنوردی، میرزا حسن، قواعدالفقهیه،پیشین، ص ۳۶۹، خمینی، سید روح اللّه، کتاب البیع ،پیشین، ص۲۲۰٫ ↑

1. 1. – اصفهانی، محمدحسین، حاشیه بر مکاسب، ج ۵، ذوی القربی، قم، ۱۳۷۹، ص ۱۹۱٫ ↑

1. 1. – «بل ظاهرهم،انه متی حصل من احد المتعاقدین بعقد لازم،ما ینافی استحقاق الاخر علیه من حیث‌ اللزوم،شرع له الشارع الفسخ؛و کان العقد فی حقه جائزا،دفعا لضرره بذلک؛لقاعده لا ضرر و لا ضرار»؛ نجفی،محمّد حسن؛جواهر الکلام؛ج ۲۷، دار الکتب الاسلامیه،تهران ۱۳۶۵، ص ۸۰٫ ↑

1. 1. – طباطبایی یزدی،سید محمّد کاظم؛حاشیه مکاسب، قم:مؤسسه‌ اسماعیلیان،چ اول،۱۳۷۸،مبحث‌ خیارات؛ص۱۲۸٫ ↑

1. 1. – انصاری،شیخ مرتضی، مکاسب، پیشین، ص ۷۲٫ ↑

1. 1. – عسکری،سید حکمت اله، تعیین زمان انتقال مالکیت مبیع توسط طرفین، پیشین، ص ۱۸۵٫ ↑

1. 1. – انصاری ، شیخ مرتضی ، مکاسب یک جلدی، تبریز ، اطلاعات ، چ۲، ۱۳۷۵،ص۳۰۱؛ خویی، ابوالقاسم، مصباح الفقاهه،ج۲، انتشارات وجدانی،‌قم،چ۳ ، ۱۳۷۱، ص۱۵۲٫ ↑

1. 1. – خمینی، سیدروح الله، کتاب البیع، پیشین، ص ۴۴۱٫ ↑

1. 1. – نجفی ، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام،ج۱۲،مشهد: مؤسسه الامام صاحب الزمان (ع)، ۱۳۷۹،ص۸۶۲؛ خویی، ابوالقاسم، مصباح الفقاهه فی المعاملات،جلد هفتم،انتشارات وجدانی،۱۳۶۷٫ص۱۳۲٫ ↑

1. 1. – عسکری، سید حکمت اله، تعیین زمان انتقال مالکیت مبیع توسط طرفین ،پیشین، ص ۱۸۳٫ ↑

1. 1. – شهید ثانى، مسالک الافهام مسالک الافهام الی تنقیح شرایع الاسلام، جلد اول،قم، مؤسسه المعارف الاسلامیه،۱۴۱۳ق.ص۱۹۱، خراسانی، ملامحمد کاظم، کفایه الاصول،حواشی ابوالحسن مشکینی،چاپ هفتم، کتابفروشی اسلامیه،۱۳۶۹ش. ص ۱۲۰- نجفی،محمدحسن،جواهر الکلام،جلد بیست و سوم،دار الکتب الاسلامیه،تهران ۱۳۶۵٫ص۲۱۹؛ نایینی، محمّدحسین، منیه الطالب، جلد سوم، انتشارات جامعه المدرسین،۱۴۲۱ق.ص ۲۸۶؛شهید اول، محمد بن مکی، لمعه دمشقیه، جلد دوم،ترجمه:علی شیروانی،محسن غرویان، قم:دارالفکر، ۱۳۷۹،ص ۱۵۲؛خوانساری، موسی، منیهالطالب (تقریرات درس میرزای نایئنی) ، ج۲ ، جلد دوم،چاپخانه حیدری، بی تا.ص۲۵۱٫ ↑

1. 1. – رک: ماده ۲۱۹ قانون مدنی ↑

1. 1. – سوره مائده آیه ۱: «ای کسانی که ایمان آورده اید، به قراردادهای خود وفا کنید» ↑

1. 1. – قانون مدنی فرانسه،(عقود و تعهدات قراردادی و الزامات بدون قرارداد)، ترجمه:محمدعلی نوری ، تهران،انتشارات گنج دانش،چ اول، ۱۳۸۰ ↑

1. 1. – نعمت اللهی، اسماعیل ، مفاله ضمانت اجرای شرط فعل حقوقی، ‌فصل‌نامه حقوق اسلامی ، سال ششم، ۱۳۸۸، شماره ۲۳٫ ↑

1. 1. – احمدوند،ولی‌الله،مقاله آثار و احکام شرط تعیین خسارت ناشی از تأخیر و عدم اجرای تعهد در حقوق ایران با مطالعه تطبیقی در حقوق انگلیس، به نقل از : http://thelawportal.persianblog.ir/post/463 ↑

1. 1. – شهید ثانى، مسالک الافهام الی تنقیح شرایع الاسلام،جلد سوم،قم،مؤسسه المعارف الاسلامیه،۱۴۱۴ق.ص۱۹۱– خراسانی، ملامحمد کاظم، کفایه الاصول، حواشی ابوالحسن مشکینی، کتاب‌فروشی اسلامیه، چ هفتم،۱۳۶۹ش، ص ۱۲۰– نجفی،محمد حسن؛جواهر الکلام، ج۲۳؛دار الکتب الاسلامیه؛ تهران،۱۳۶۵ش ،ص۲۱۹- نایینی، محمّدحسین، منیه الطالب، ج۳، انتشارات جامعه المدرسین، ۱۴۲۱ق، ص ۲۸۶- شهید اول، محمد بن مکی، لمعه دمشقیه، ج ۲، ترجمه علی شیروانی، محسن غرویان،قم:دارالفکر، ۱۳۷۹،ص ۱۵۲- خوانساری ، موسی، منیهالطالب( تقریرات درس میرزای نایئنی)،ج۲،چاپخانه حیدری، بی تا،ص۲۵۱- انصاری، شیخ مرتضی، مکاسب،پیشین،ص ۲۸۵٫ ↑

1. 1. 1. – برای نمونه رأی‌ شماره ۱۱۰۸ مورخه ۱۴/۰۷/۱۳۲۷ شعبه ۶ : تأخیر در تسلیم مبیع موجب فسخ یا انفساخ معامله نیست تا خریدار بتواند بدواً مطالبه ثمن نماید، بلکه فروشنده الزام به تسلیم می‌گردد. چنانچه الزام ممکن نشد حق فسخ حاصل خواهد شد. ر.ک: کامیار،محمدرضا و همکاران(جمعی از قضات)، گزیده آرای دادگاه های حقوقی، مجموعه دوم، نشر حقوقدان، ۱۳۷۵، ص ۹۱٫ ↑

   

1. 1. -امامی،سیدحسن،حقوق مدنی،ج۱، انتشارات اسلامیه،تهران، چاپ چهارم،.۱۳۷۵،صص۲۸۹- ۲۹۰٫ ↑

1. 1. – جعفری لنگرودی،محمدجعفر، دایره المعارف حقوق تجارت و مدنی، ‌جلد اول،انتشارات بنیاد ‌را ستاد، چاپ اول،۱۳۵۷،صص ۸۰- ۸۲٫ ↑

1. 1. – قاسم زاده، مرتضی، ره پیک، حسن، کیایی، عبدالله، تفسیر قانون مدنی: اسناد، آرای و اندیشه‌های حقوقی، تهران: انتشارات سمت، چاپ سوم، بهار ۱۳۸۸، ص ۱۵۷٫ ↑

1. 1. – شهیدی،مهدی، آثار قراردادها و تعهدات ، انتشارات مجد، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۲، ص ۳۵٫ ↑

1. 1. – وایت تیکر، سیموم، اصول قراردادها در حقوق فرانسه،ترجمه:حسن ره پیک، انتشارات خرسندی،تهران، چاپ اول،۱۳۸۵، ص ۱۱۲٫ ↑

در یک دیدگاه انواع دستگاه های مکانیزه اداری اصلی عبارتند از :

1. 1. در زمینه کسب اطلاعات و کپی کردن آن ها : واژه پردازها ، ماشین‌های کپی هوشمند ، سند خوانها ، سیستم‌های صوتی دیجیتالی ، حروف چینی نوری .

1. 1. در زمینه ذخیره سازی اطلاعات : کشور‌های بایگانی الکترونیک ، زیر نگاشته ها ( میکرو گراف )

   

1. در زمینه ارتباطات : سیستم تلفن رایانه ، پست الکترونیک ، ارسال فاکس ، کنفرانس از راه دور.

از دیدگاه دیگر عناصر اصلی سیستم‌های مکانیزه اداری

۲-۳۴- ارگونومی‌در مکانیزاسسیون اداری

پیشرفت فناوری در قرن گذشته و بویژه از جنگ جهانی دوم به بعد در رشد اقتصادی و پیشرفت اجتماعی جهان صنعتی اثر چشمگیر داشته است . بی تردید پیشرفت فناوری علاوه بر ارتقای سطح زندگی بشر در کاهش شدید بسیاری از منابع حوادث ، آسیب‌ها و تنش‌های کاری ، نقش برجسته ای داشته است . با این حال ، فناوری پیشرفته به همراه خود منابع جدیدی از آسیب و تنش ناشی از کار آورده است و بایستی در نظر داشته باشیم که ما به شرطی می‌توانیم عملکرد را بهینه کرده و به بهره وری بیشتر و تامین بهداشت و سلامت کارکنان برسیم که اصول ارگونومی‌را در طراحی ، عرصه و استفاده از فناوری منظور کنیم .

اصطلاح ارگونومی، مطالعه عواملی را شامل می‌شود که راحتی ، ارضا ء و کارایی افرادی را که با سیستم‌ها و وسایل تولید ، کار می‌نمایند ، تشریح می‌کند .

وقتی کارکنان در وضعیتی تحت فشار قرار گیرند و برای مدت مدیدی به صفحه مانیتور نگاه کنند ، اغلب آن ها دچار سردرد ، کمر درد و چشم درد و … می‌شوند با در نظر گرفتن بسیاری از مسائل ایمنی و بهداشتی در سخت و تولید و عرضه وسایل اتوماسیون اداری در واقع ما در نظر گرفته ایم که کارکنان دفتری قسمت مهمی‌از دارایی‌های سازمان هستند و اگر خسته و تحت تاثیر باشند ، نمی‌توانند به بهترین وجه کار کرده و کارایی سیستم و فراهم ساختن اطلاعات لازم جهت پشتیبانی مدیران با مشکل مواجه می‌شود .

از طرف دیگر ، می‌توان اتوماسیون اداری فراتر از اضافه کردن سیستم‌های نرم افزاری جدید است و بایستی مسائل مربوط به تغییر و مقاومت در برابر تغییر را هم مد نظر داشت ، یک تحقیق پیمایشی انجام شده در سوئد نشان داده است که هر تغییر روانی – اجتماعی در محیط کاری ، موجب واکنش‌های فیزیولوژیکو روانی انسان می‌شود که فرد را برای مبارزه یا فرار تحریک می‌کند و در واقع فرد با مکانیزاسیون که نوعی تغییر محسوب می‌شود مقاومت می‌کند . و مدیران و سایر طراحان و مسئولان ذیربط باستی با کاربرد تکنیک‌های غلبه بر مقاومت که مهمترین آن ها مشارکت و آموزش کاربران است ، بر این مقاومت غلبه کرده و یا میزان آن را کاهش دهند .

۲-۳۵- به کار گیری تکنولوژی در اتوماسیون اداری

در تکنولوژی پیشرفته اطلاعاتی موضوعی به نام جریان کار خودکار^[۴]۱ وجود دارد که افراد می‌توانند با بهره گرفتن از این نرم افزار اسناد و مدارک ( مثل فاکتور خرید و فروش، چک یا سفارش مشتری )رد و بدل نمایند و آن ها را جهت اقدام و پردازش به محل ها مربوطه بفرستند . برای مثال ، می‌توان با بهره گرفتن از کامپیوتر یک سند هزینه تهیه کرد که مدیر مربوطه می‌تواند آن را کنترل کند و از طریق پست الکترونیکی به اطلاعات کارکنان ذیربط برساند . با بهره گرفتن از این سیستم می‌تواند بدون دخالت دست انسان تمام امور را انجام داد . شرکت‌های کوچک هم می‌توانند با بهره گرفتن از این سیستم کار‌های خود را انجام دهند .

چنین پرسشی برای مدیریت سازمان ها مطرح است . « چگونه می‌توان از این توان بسیار بالای محاسباتی استفاده کرد ؟ » همانند مورد بالا ، تکنولوژی اطلاعاتی پیشرفته می‌تواند به گونه ای عمل کند که محیط خارجی سازمان و اطلاعات مربوط به آن بر روی یک صفحه ، در جلوی چشمان مدیریت عالی اجرایی نقش ببندد. حال این پرسش مطرح است که آیا مدیریت سازمان باید از این توان قدرت بالا برای هر چه بیشتر متمرکز نمودن امور یا اعمال کنترل شدید تر بر سازمان استفاده کند ، یا اینکه باید به اعضای سازمان اطلاعات لازم را بدهد که با استقلال بیشتری کار کنند ؟ تکنولوژی پیشرفته اطلاعاتی می‌تواند همه نوع اطلاعات درباره مشتریان ، بازار ، نوع خدمات و کارایی واحد یا سازمان به کارکنان بدهد و بعضی از سازمان ها در جهت تشدید سلسله مراتب اداری ، متمرکز نمودن فرایند تصمیم گیری و یکنواخت کردن کارها ، از این تکنولوژی جدید استفاده می‌کنند . ولی در بیشتر موارد سازمان ها تکنولوژی مذبور را در جهت غیر متمرکز نمودن سازمان به کار می‌برد . و اثرات آن در فرایند‌های مدیریت و طراحی سازمان ها قابل مشاهده است . ( دفت ، ۱۳۷۷ )

سیستم‌های جامع اتوماسیون اداری ، به نقشی حساس در ادارات مدرن دست یافته اند . واژه پردازها جای ماشین‌های تحریر را گرفته اند و ‌کاربرگ‌های الکترونیکی ، دفاتر کل را بی استفاده کرده‌اند .

برنامه های پایگاه اطلاعاتی اوراق حجیم اطلاعات کاغذی را حذف کرده و برنامه های نگهداری اطلاعات شخصی ، جایگزین پرونده های حجیم و کاغذی و اطلاعات کارکنان شده اند (Green, 2001 )

۲-۳۶- مجموعه نرم فزار‌های اتوماسیون

یک مجموعه کار آمد از نرم افزار‌های اتوماسیون اداری در قالب یک نرم افزار جامع می‌تواند مشتمل بر نرم افزار‌های ذیل باشد :

• • واژه پردازها

• • برنامه های صفحه گسترده

• • برنامه های پایگاه اطلاعاتی

• • برنامه های انتشار دسکتاپ

• • برنامه های مدیریت پروژه

• • برنامه های ارائه علمی‌در قالب اسلاید

• • برنامه های مدیریت فایل‌های کامپیوتری

• • برنامه های مرتبط با پست الکترونیکی

• • جستجو گرهای وب

• برنامه های انتشار دهنده اینترنتی

برنامه های مدیریت پرونده های شخصی

برنامه های مدیریت سیستم مالی

برنامه های نگهداری طلاعات پرسنلی (green, 2001 )

۲-۳۷- دستیابی به تعریفی بنیادین ؛ اتوماسیون چیست ؟

اتوماسیون عبارت است از : « تکنولوژی که با دو ابزار اساسی در ارتباط است : ۱- مکاترونیک ۲- کامپیوتر و در تولید محصولات و یا ارائه خدمات به کار گرفته می‌شود . »

اتوماسیون به طور موسع به دو دسته اساسی تقسیم می‌شود :

۲-۳۷-۱- اتوماسیون کارخانه ای

۲-۳۷-۲- اتوماسیون خدمات

از جهت ماهیت نیز اتوماسیون به سه دسته اصلی تقسیم می شود :

اتوماسیون ثابت، توماسیون برنامه پذیر و اتوماسیون منعطف

اتوماسیون ثابت متشکل از دسته ای از ابزار‌های خود کار سازی محیط کاری در جهت اهداف مشخص و با یک طراحی مهندسی از پیش سفارش شده است . این نوع از اتوماسیون سخت نیز نامیده می‌شود ، در ارتباطی تنگاتنگ با تلاش برای یجاد « کارایی حداکثر » قرار داشته و از انعطاف آنچنانی در مقابل تغییرات اساسی در مجموعه کاری بر خوردار نیست . اتوماسیون ثابت یا سخت تنها زمانی قابل کاربرد اصولی است که طراحی مجموعه کاری از ثبات بر خوردار بوده و محصولات و خدمات مجموعه نیز دارای چرخه عمر طولانی تری باشند .

شاید یک از بهترین ابزار برای سنجش فعالیت‌های تحقیق و توسعه در یک کشور، شمار دانش آموختگان علوم پایه و مهندسانی باشد که ‌به این گونه فعالیت‌ها مشغولند. نمودار (۴-۲) نشان دهنده فعالیت‌های تحقیق و توسعه نسبی شش کشور، بر حسب نسبت نیروی کاری است که به عنوان مهندس و دانش آموخته علوم پایه در تحقیق و توسعه به کار گرفته شده‌اند(جین، ترایاندیس،۱۳۸۱،ص۳۶۵).

نمودار (۵-۲): شمار مهندسان و دانش آموختگان علوم پایه دست‌اندر کار تحقیق و توسعه به ازای هر۰۰۰/۱۰ نفر نیروی کار

در نمودار (۵-۲) هزینه های ملی تحقیق و توسعه، به عنوان درصدی از تولید خالص ملی چند کشور، نشان داده شده است. از نمودارهای (۵-۲) و (۶-۲) چنین برمی‌آید که اتحاد شوروی (سابق)، فعالیت‌های تحقیق و توسعه‌ای نسبتاً گسترده ای در علوم و تکنولوژی داشته است.

در ایالات متحده، سرمایه‌گذاری تحقیق و توسعه در سال ۱۹۸۸ به سطح تقریبی ۱۳۲ میلیارد دلار رسیده است. اطلاعات مربوط به روند سرمایه‌گذاری تحقیق و توسعه در نمودار (ب-۴) بر حسب ارزش جاری و ثابت دلار آمریکا در سال ۱۹۸۲ نشان داده شده است. توزیع نسبی هزینه های و توسعه در سال ۱۹۸۵ بر حسب منبع، مجری، و نوع تحقیق و توسعه در نمودار (ب-۵) نشان داده شده است. در این سال، نیمی از فعالیت‌های تحقیق و توسعه در ایالات متحده، توسط صنعت حمایت شده است. همان‌ طور که انتظار می‌رود. کانون تمرکز تحقیق و توسعه مورد حمایت صنعت، توسعه محصولات تجاری برای بازاریابی در بازار داخلی و سایر کشورها بود، حال آنکه تحقیق و توسعه مورد حمایت دولت به زمینه‌هایی همچون دفاع، بهداشت، فضا، انرژی، کشاورزی، و دیگر زمینه‌های غیر تجاری اما به لحاظ ملی حائز اهمیت، متوجه بوده است(جین، ترایاندیس،۱۳۸۱،ص۳۶۵).

نمودار (۶-۲): هزینه های تحقیق و توسعه به عنوان درصدی از تولید ناخالص ملی، برای کشورهای مختلف

نمودار (۷-۲): هزینه های تحقیق و توسعه ملی بر حسب نوع تحقیق

تبدیل ارزش جاری دلار به ارزش ثابت ۱۹۸۲، با بهره گرفتن از ارقام تورم زدایی تولید ناخالص ملی صورت گرفته است. برآوردها مربوط است به سال‌های ۱۹۸۵، ۱۹۸۶، ۱۹۸۷(جین، ترایاندیس،۱۳۸۱،ص۳۶۶).

نمودار (۸-۲): توزیع نسبی هزینه های ملی تحقیق و توسعه بر حسب منبع

مجری و نوع تحقیق و توسعه، در سال ۱۹۸۵، شکل ۱ دانشگاه ها، کالج‌‌ها و سایر مؤسسه‌های غیر انتفاعی را شامل می‌َود. شکل ۲ شامل مراکز تحقیق و توسعه مورد حمایت ملی دولت فدرال و تحت اداره دانشگاه ها و سایر مؤسسه‌های غیر انتفاعی است. توزیع‌های فوق بر مبنای برآوردهای مربوط به سال ۱۹۸۵ به دست آمده است.

دفتر مدیریت و بودجه ایالات متحده (او.ام.بی.)^[۴۹] بودجه ملی را به رسته‌های تخصصی تقسیم می‌کند، که نشان دهنده زمینه‌های مسئولیت دولت فدرال است. از میان ۱۶ رسته عمده‌ای که برنامه های تحقیق و توسعه دارند، بزرگترین سهم سرمایه‌گذاری تحقیق و توسعه ای دولت فدرال به دفاع ملی مربوط است و بهداشت در جایگاه بعدی قرار دارد. توزیع نسبی اعتبار ملی دولت فدرال برای تحقیق و توسعه در سال ۱۹۸۶ برای چند رده بودجه در نمودار (۷-۲) آمده است. بودجه دفاعی و غیردفاعی دولت فدرال در طول سالیان، در نمودار (۸-۲) به ارزش ثابت دلار سال ۱۹۷۲ نشان داده شده است. حمایت دولت فدرال از تحقیق و توسعه غیردفاعی بر حسب دلار ثابت، در فاصله سال‌های ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۶، به میزان سالیانه ۸/۱% کاهش داشته است. نمودار (۸-۲)، تعهدات دولت فدرال در قبال تحقیق و توسعه برای چند مؤسسه عمده را در سال‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۸۶، بر حسب ارزش دلار ثابت سال ۱۹۷۲ نشان می‌دهد.

سیاست دولت ایالات متحده افزایش اعتبارات مربوط به تحقیق پایه در درون کلیه مؤسسه‌ها و البته به دولت، به ویژه در مؤسسه‌های دانشگاهی بوده است. به علاوه، پیش‌بینی می‌شود که بخش صنعت برای تقویت هرچه بیشتر پایه علمی و تکنولوژیک لازم برای توسعه مستمر صنعتی، حمایت خود از تحقیق پایه در دانشگاه ها را گسترش دهد. نمودار (۹-۲)، بودجه‌های ملی برای تحقیق و توسعه دانشگاهی بر حسب منبع را به ارزش جاری و ثابت دلار سال ۱۹۷۲ نشان می‌دهد.(جین، ترایاندیس، ۱۳۸۱، صص ۳۶۸، ۳۶۷).

نمودار (۹-۲): توزیع نسبی اعتبارات دولتی فدرال برای تحقیق و توسعه بر حسب بودجه بخش‌های مختلف: سال ۱۹۸۶ (جین، ترایاندیس، ۱۳۸۱،ص۳۷۰).

نمودار (۱۰-۲): میزان بودجه تحقیق و توسعه دولت فدرال در دفاع ملی تبدیل ارزش جاری دلار به ارزش ثابت سال ۱۹۷۲،

با بهره گرفتن از ارقام تورم زدایی ناخالص ملی صورت گرفته است(جین، ترایاندیس، ۱۳۸۱،ص۳۷۱).

نمودار (۱۱-۲): تعهدات دولت فدرال در قابل تحقیق و توسعه بر حسب دلار ثابت سال ۱۹۷۲

تبدیل ارزش جاری دلار به ارزش ثابت سال ۱۹۷۲، با بهره گرفتن از ارقام تورم زدایی شده تولید ناخالص ملی صورت گرفته است(جین، ترایاندیس، ۱۳۸۱،ص۳۷۲).

فعالیت‌های تحقیق و توسعه ملی در ایالات متحده، بریتانیا و فرانسه از طریق صنایع خصوصی تأمین اعتبار شده است، در حالی که در آلمان غربی و ژاپن، سرمایه‌گذاری صنایع خصوصی به ترتیب ۵۸، ۶۲ درصد بوده است(جین، ترایاندیس، ۱۳۸۱،ص۳۷۲).

نظامهای بزرگ اقتصادی مبتنی بر بازار، نسبت مشابهی از تولید ناخالص ملی خود را (۴/۲ تا ۷/۲%) صرف انواع تحقیق و توسعه نموده‌اند به دلیل تفاوت‌های فاحش بین نظام شوروی (سابق) و نظامهای اقتصادی مبتنی بر بازار، مقایسه مستقیم هزینه های تحقیق و توسعه در این دو نظام امکان‌پذیر نیست. لیکن توجه ‌به این نکته حائز اهمیت است که اعتبارات تحقیق و توسعه دفاعی در سال ۱۹۸۶، بالغ بر ۴۹ تا ۵۵ درصد کل اعتبارات تحقیق و توسعه دولتی در ایالات متحده، بریتانیا و فرانسه بوده است. در همین حال، این هزینه در آلمان غربی تنها ۹% و در ژاپن از این هم کمتر یعنی ۲% بوده است. این روند در دهه ۱۹۸۰ نیز ادامه یافت(جین، ترایاندیس، ۱۳۸۱،ص۳۷۲).

نمودار (۱۲-۲): هزینه های ملی تحقیق و توسعه دانشگاهی بر حسب منبع

تبدیل ارزش جاری دلار به ارزش ثابت سال ۱۹۷۲ با بهره گرفتن از ارقام تورم ‌زدایی شده تولید ناخالص ملی صورت ملی گرفته است(جین، ترایاندیس، ۱۳۸۱، ص۳۷۲).

ح- نتایج پژوهشی

به یافته ها و اطلاعاتی که در اثر تحقیق و پژوهش به دست می‌آید نتایج پژوهشی گفته می شود(علی تبار،۱۳۸۶).

استفاده‌ کنندگان از نتایج واحدهای تحقیق و توسعه

به طور کلی گروه‌ها و نهادهای مشخص شده در زیر از نتایج واحدهای تحقیق و توسعه استفاده می‌کنند:

۱- سیاستمداران، تحلیل‌گران و طراحان سیاسی و برنامه‌ریزان فعالیت‌های تحقیقاتی در سطح مالی، منطقه‌ای و جهانی: جهت تعیین خطوط و موضوعات تحقیقاتی و برنامه‌ریزی بر روی سرمایه و امکانات مورد نیاز با توجه به نیازهای موجود و همچنین تهیه آمار پیشرفت‌های تحقیقاتی به عنوان مبنایی برای طرح‌ریزیهای آتی(جواهری،۱۳۷۵،ص۲۸۶).