اگر OCD تحت درمان قرار نگیرد، سیر آن معمولأ مزمن است، و نشانه ها اغلب افزایش و کاهش می‌یابند.برخی افراد روند چرخه ای دارند، عده قلیلی نیز سیر رو به وخامت دارند. میزان بهبود بدون درمان در بزرگسالان پایین می‌باشد(۲۰ درصد بهبودی در افرادی که ۴۰ سال بعد مورد ارزیابی قرار گرفتند). آغاز بیماری در کودکی و نوجوانی می‌تواند به یک عمر OCD منجر شود. با این حال، ۴۰ درصد افرادی که شروع OCD در کودکی و نوجوانی را دارند ممکن است در اوایل بزرگسالی بهبودی را تجربه کنند. سیر OCD اغلب با وقوع همزمان اختلالات دیگر پیچیده می شود.

تشخیص وسواس‌های عملی در کودکان راحت تر از تشخیص وسواس‌های فکری است، این به دلیل قابل مشاهده بودن وسواس‌های عملی می‌باشد. با این وجود، کودکان نیز اغلب هم وسواس‌های عملی و هم وسواس‌های فکری دارند(مانند اغلب بزرگسالان). الگوی نشانه ها در بزرگسالان می‌تواند به مرور زمان پایدار باشد،اما در کودکان ثبات کمتری دارد و متغییرتر می‌باشد. وقتی نمونه های کودک و نوجوان با نمونه های بزرگسال مقایسه شدند، تفاوت هایی در محتوای وسواس‌های فکری و عملی گزارش شده اند. این تفاوت ها احتمالأ محتوای متناسب با مراحل رشد مختلف را منعکس می‌کنند(مثلأ میزان بالاتر وسواس‌های جنسی و مذهبی در نوجوانان در مقایسه با کودکان، میزان بالاتر وسواس‌های صدمه{مثل ترس از وقایع فاجعه آمیز، مانند مرگ یا بیماری خود یا افراد عزیز}در کودکان و نوجوانان در مقایسه با بزرگسالان)(انجمن روانپزشکی آمریکا، ۲۰۱۳).

۲-۱۵- عوامل خطر

خلق و خویی. درونی کردن بیشتر نشانه ها، تهییج پذیری منفی بالاتر، و بازداری رفتاری در کودکی، عوامل خطر خلق و خویی احتمالی می‌باشند.( انجمن روانپزشکی آمریکا ، ۲۰۱۳).

محیطی. بهره کشی جسمی و جنسی در کودکی و رویدادهای استرس زا و آسیب زای دیگر با خطر ابتلای بیشتر به OCD رابطه داشته است. برخی کودکان ممکن است دچار شروع ناگهانی نشانه های وسواس فکری- عملی شوند، که با عوامل محیطی مختلف، از جمله عوامل عفونی گوناگون و نشانگان خود ایمنی پس از عفونت ارتباط داشته اند(انجمن روانپزشکی آمریکا، ۲۰۱۳). از مدت‌ها پیش تمایلی برای نشان دادن ارتباط مثبت میان عفونت استرپتوکوکی و اختلال وسواس فکری- عملی وجود داشته است. عفونت استرپتوکوکی گروهA بتا- همولیتیک می‌تواند تب روماتیسمی ایجاد کند. تقریبأ ۱۰ تا ۳۰ درصد این بیماران به کره سیدنهام دچار می‌شوند و علایم وسواسی-جبری از خود بروز می‌دهند(کاپلان و سادوک، ۲۰۰۷).

۲-۱۶- موضوعات تشخیصی وابسته به فرهنگ

OCD در سرتاسر دنیا رخ می‌دهد. شباهت قابل توجهی در فرهنگ ها از نظر توزیع جنسیتی، سن شروع، و همزمانی اختلالات با OCD وجود دارد. از این گذشته، در سراسر دنیا، ساختار نشانه مشابهی وجود دارد که نظافت، تقارن، احتکار، افکار ممنوعه، یا ترس از صدمه را شامل می شود. با این حال، در ابراز نشانه، تنوع منطقه ای وجود دارد، و عوامل فرهنگی ممکن است محتوای وسواس‌های فکری و عملی را شکل دهند(انجمن روانپزشکی آمریکا، ۲۰۱۳).

محتوای وسواس‌های فکری با گذشت زمان نیز تغییر می‌کند. در قرون گذشته در دنیای غرب، وسواس‌های فکری اغلب مذهبی و جنسی بودند. ولی امروزه این گونه ‌وسواس‌ها نادر شده اند و جای خود را به وسواس‌های مربوط به کثیفی و آلودگی، خشونت و نظم وترتیب(تقارن) داده‌اند(روزنهان و سلیگمن، ترجمه سید محمدی، ۱۳۹۲).

۲-۱۷- موضوعات تشخیصی وابسته با جنسیت

شروع OCD در مردان زودتر از زنان است و مردان به احتمال بیشتری اختلالات تیک همزمان دارند. تفاوت های جنسیتی در الگوی ابعاد نشانه گزارش شده اند، به طوری که برای مثال زنان بیشتر احتمال دارد نشانه هایی در بعد نظافت و مردان نشانه هایی در ابعاد افکار ممنوعه و تقارن داشته باشند. شروع و تشدید OCD ، به علاوه نشانه هایی که می‌توانند در رابطه مادر و کودک اختلال ایجاد کنند(مثل وسواس‌های فکری پرخاشگرانه که به اجتناب از کودک منجر می‌شوند)، در دوره پیش از زایمان گزارش شده اند(انجمن روانپزشکی آمریکا، ۲۰۱۳).

۲-۱۸- خطر خودکشی

افکار خودکشی در مقطعی، در تقریبأ نیمی از افراد مبتلا به OCD روی می‌دهند. اقدامات خودکشی نیز در یک چهارم افراد مبتلا ‌به این اختلال گزارش شده اند. وجود اختلال افسردگی اساسی همزمان، این خطر را افزایش می‌دهد(انجمن روانپزشکی آمریکا ، ۲۰۱۳).

۲-۱۹- تشخیص افتراقی

رفتارهای وسواسی- جبری در تعداد زیادی از اختلالات روانپزشکی دیده می‌شوند که ‌بالین گران هنگام تشخیص گذاری این اختلال باید این اختلالات را کنار بگذارند.اختلالاتی که در تشخیص افتراقی اختلالات وسواس فکری- عملی در راهنمای تشخیصی آمارای اختلالات روانی-۵ مطرح شده اند به طور خلاصه به قرار زیر است: اختلالات اضطرابی ، اختلال افسردگی اساسی(MDD) ، اختلالات مربوط به وسواس فکری- عملی (مثل بدریخت انگاری بدن، وسواس کندن مو، وسواس کندن پوست،احتکار)،اختلالات خوردن، تیک ها و حرکات قالبی، اختلالات روانپریشی، رفتارهای شبه وسواسی دیگری مثل رفتار جنسی(‌در مورد نابهنجاری های جنسی)، قمار بازی، مصرف مواد مثل الکل،اختلال شخصیت وسواسی-جبری(انجمن روانپزشکی آمریکا، ۲۰۱۳).

۲-۲۰- همزمانی با اختلالات دیگر

افراد مبتلا به OCD معمولأ آسیب روانی دیگری نیز دارند. شماری از بزرگسالان مبتلا ‌به این اختلال، تشخیص طول عمر اختلال اضطرابی(۷۶ درصد، مثل پانیک، اضطراب اجتماعی، اضطراب منتشر، فوبی خاص) یا اختلال افسردگی یا دو قطبی(۶۳ درصد) دارند. اختلال شخصیت وسواسی- جبری همزمان نیز در افراد مبتلا به OCD شایع می‌باشد(از ۲۳ تا ۳۲ درصد).

بالغ بر ۳۰ درصد افراد مبتلا به OCD اختلال تیک دایمی نیز دارند. مثلث OCD ، اختلال تیک ، و اختلال کاستی توجه/بیش فعالی(ADHD) نیز در کودکان دیده می شود. اختلالاتی که غالبأ در افراد مبتلا به OCD در مقایسه با افراد بدون این اختلال روی می‌دهند عبارتند از چندین وسواس فکری- عملی و اختلالات مربوط مانند اختلال بدریخت انگاری بدن، اختلال کندن مو و کندن پوست هم چنین با اختلال لجبازی و نافرمانی گزارش شده است(انجمن روانپزشکی آمریکا، ۲۰۱۳).

۲-۲۱- درمان

با پیدا شدن شواهد فزاینده ای که نشان می‌دهد اختلال OCD به مقدار زیادی تحت تأثیر عوامل زیستی شکل می‌گیرد، دیگر نظریه روانکاوی سنتی ارج و قربی ندارد. به علاوه، از آنجا که علائم این اختلال به نظر می‌رسد به روانکاوی مقاوم باشد، امروزه درمان‌های دارویی،شناختی-رفتاری(CBT)، و رفتاری که مشهورترین مدل آن برای درمان اختلال وسواس فکری-عملی،(ERP) می‌باشد، خط اول درمان را تشکیل می‌دهند. البته در فهم اینکه چه چیز تشدید این اختلال را تسریع می‌کند و در برخورد با اشکال گوناگون مقاومت در برابر درمان، هنوز هم سهم عوامل روانپویشی محفوظ است.

۲-۲۲- دارودرمانی

۲-۵-۲- رویکرد قانون ایران در تدوین قوانین حمایت از مالکیت فکری

با توجه به موافقت نامه تریپس، قانون جدید ثبت علائم، اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری ایران مصوب جلسه مورخ ۷/۸/۱۳۸۶ کمیسیون قضائی و حقوقی مجلس شورای اسلامی در نیمه دوم اردیبهشت ماه ۱۳۸۷ لازم الاجرا گردید.

در این قانون (در مقایسه با قانون قدیم ثبت علائم و اختراعات ۱۳۱۰) تغییرات بسیاری به عمل آمده است که از جمله آن ها می توان از پیش‌بینی مجازات برای استفاده غیر مجاز از مالکیت صنعتی و حمایت از حقوق مربوط به طرح های صنعتی اشاره کرد که در فصل های بعد به تفصیل بحث خواهد شد.

ایران با تأسیس سازمان مالکیت صنعتی به بررسی و اجرای صحیح قراردادهای بین‌المللی شاملِ کنوانسیون پاریس برای حمایت از مالکیت صنعتی، موافقتنامه مادرید راجع به ثبت بین‌المللی علائم و پروتکل آن، موافقتنامه لیسبون ‌در مورد اسامی مبدأ و ثبت بین‌المللی آن ها، موافقتنامه مادرید ‌در مورد جلوگیری از نصب نشانه های منبع غیر واقعی یا گمراه کننده بر روی کالاها، کنوانسیون تأسیس سازمان جهانی مالکیت فکری و بررسی پیشنهاد الحاق جمهوری اسلامی ایران به سایر قراردادهای بین‌المللی مالکیت صنعتی، با در نظر گرفتن سیاست‌های سازمان ثبت اسناد و املاک کشور و استفاده از تجربیات سایر کشورها در این خصوص و همچنین حسب مورد شرکت در اجلاس ها و کنفرانس ها به نمایندگی از طرف سازمان متبوع می پردازد.

فصل سوم:

واردات موازی

۳-۱- مقدمه

در ادبیات تجارت بین الملل واژه واردات موازی دلالت بر واردات غیر قانونی کالاهای اصلی به یک کشور توسط واسطه‌های غیر قانونی دارد. بازاریابان خاکستری عموماً افرادی هستند که کالاهای خارجی را از ‌تولید کننده یا واسطه مجاز با قیمت نسبتاً پایین می‌خرند و آن کالاها را به کشورهایی که قیمت رایج آن کالا ها در آن ها بالا است وارد می‌کنند. در ادامه تعاریف و نظرات مختلف ‌در مورد بازار های خاکستری ذکر می شود.

۳-۲- تعریف اصطلاحی و حقوقی واردات موازی

در فرهنگ بازرگانی آکسفورد (۲۰۰۲) از سه رویکرد واردات موازی و به تبع آن بازارهای خاکستری تعریف شده است. ‌به این معنی که می‌توان گفت واردات موازی عبارت است از:

۱. بازارهایی که در آن کمبود کالا وجود دارد.

۲. بازار خاکستری نوعی از بازار سهام است که هنوز در آن سهام صادر نشده‌اند.

۳. بازار خاکستری بازاری است که در آن ‌مصرف کنند‌گان سنشان بالاتر از۷۰ سال است و موهای خاکستری رنگ دارند که درآمد نسبتاً خوبی دارند و خواهان مصرف آن هستند.

هویر و مک انیس^[۶۲] (۲۰۰۱) بیان می‌کنند، بازار خاکستری بازاری است که ‌مصرف کنند‌گان آن سنی بالاتر از ۶۵ سال دارند و این افراد را مصرف‌کنندگان بالغ می‌نامند. ‌مصرف کنند‌گان بالغ بیشتر نیازمند محصولات بهداشتی و سلامتی‌اند. عده‌ای دیگر از محققان از رویکرد دیگری واردات موازی را تعریف کرده‌اند. به عقیده عده ای، واردات موازی باعث تشکیل بازارهایی هستند، دارای محصولاتی با نام تجاری واقعی که فقط از طریق فروش آن محصولات در کانال‌های غیرمجاز قابل تعریف و شناسایی‌اند. همچنین می‌توان گفت واردات موازی بازاری است که ورود محصول به آن بازار توسط تولیدکننده برنامه‌ریزی نشده است و به توزیع کالا‌های مارک‌دار توسط افراد غیرمجاز دلالت دارد. (هیل، ۱۹۹۶)

دو نوع کالای خاکستری وجود دارد: یعنی کالاهای داخلی و کالاهای وارداتی. از طریق کانال های واردات موازی داخلی، تولیدکننده گان قانونی علامت تجاری کالاها را به اعضای کانال غیرقانونی می‌فروشند، سپس این اعضا کالاها را در داخل می‌فروشند. بر خلافِ کالاهای واردات موازی داخلی، کالاهای واردات موازی خارجی علامت معتبری دارند، اما بدون موافقت مالک علامت تجاری وارد می‌شوند. کانال‌های توزیع برای هر دو نوع کالای بازار خاکستری، کانال‌های موازی نامیده می‌شود که در آن کانال‌ها حداقل یک تحویل‌دهنده در کانال توزیع، ‌توزیع کننده‌ی غیرقانونی است. (برمن^[۶۳]، ۲۰۰۴)

با توجه به مطالب فوق در می یابیم، اگر چه واردات موضوع بسیاری از مطالعات بوده است اما هیچ تعریف دقیقی از آن وجود ندارد. (لیپنر^[۶۴]، ۱۹۹۰) بازار های خاکستری اشاره به واردات قانونی کالاهای اصل را دارد که به نحوی با حقوق مالکیت فکری یک شخص و یا شرکت در ارتباط است.

‌بنابرین‏ به دو روش می توان بازار های خاکستری را تعریف کرد:

۱٫ نحوه ورود کالا

۲٫ توجه به کانال های واردات و صادرات

تعاریفی که با توجه به نحوه ورود کالا ها صورت گرفته در میان کشور های آمریکایی مشترک است. طبق تعریف ویلی اسکینر کالاهای واردات موازی کالاهای وارداتی به ایالات متحده است. (هاینتز^[۶۵]، ۱۹۸۸) که در رقابت با محصولات داخلی می‌باشد هر دو گروه کالاهای داخلی و خارجی دارای علایم تجاری معتبر و ثبت شده هستند با این وجود محصولات فوق برچسب واردات موازی می خورند چون آن ها در رقابت مستقیم با علائم تجاری و یا محصولات معتبر داخلی ثبت شده هستند. (اسکینر^[۶۶]، ۱۹۹۹، ص۳۱۵).

همچنین ممکن است کالاها از طریق کانال‌های تجارتی وارد کشور شوند اما باید توجه داشت تفاوت عمده بین نحوه ورود کالاهای خاکستری و کالاهای دارای اجازه ورود از کانال های توزیع دولتی وجود دارد تا به دست مصرف کننده برسد.

پدید آمدن کانال های ورود کالاهای خاکستری ممکن است در جهت کم رنگ کردن آثار تحریم ها از طرف مالک علامت تجاری به وجود بیاید. در این صورت کالاها به صورت منظم از طریق واسطه هایی که ممکن است توسط مالک علایم تجاری به عنوان نأمین کتتده مجاز محصولات تعیین شوند.

با این حال بهترین تعریف که از بازار های خاکستری در دست است در واقع ترکیبی از این دو دیدگاه موجود ( نحوه ورود کالا و توجه با کانال‌های واردات و صادرات ) است. (باکلین ^[۶۷]، ۱۹۹۳، ص ۳۸۸-۳۸۷)

بر اساس تعریف نرا^[۶۸] بازار های خاکستری که گاهی اوقات به عنوان واردات موازی نامیده می شود متشکل از تجارت علایم تجاری واقعی و یا سایر دارایی های فکری کالاهای ثبت شده است که به دلایلی بدون اجازه مالک علامت تجاری وارد کانال های توزیع غیر مجاز می‌شوند. علاوه بر این ممکن است به دلیل عدم دسترسی به کانال‌های رسمی توزیع محصولات به مشتری نهایی واسطه ها و شبکه های توزیع خاکستری توسط مالک علامت تجاری به وجود آیید.

واسطه های دستیابی به کالاهای خاکستری معمولاً بدون موافقت مالک علامت تجاری اقدام به فروش یا واسطه گری در جهت انتقال کالاها از کانالی مجاز به کانالی دیگر تا رسیدن کالا به دست مشتریان یا حتی فروشندگان مجاز آن کالاها چه به صورت عمده فروش و یا به صورت واسطه می‌کند.

اما لازم است برای روشن شدن مشکلات موجود در تعریف نرا از واردات موازی ‌به این نکات توجه کنیم. در مواردی در پروسه بازار های خاکستری هیچ مورد غیر قانونی و یا مشکوک در خرید یا کسب کالاهای موازی وجود ندارد اما در حقیقت پس از رسیدن کالا به کشور مقصد اقتصاد و واردات و صادرات این کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد. (مک گلیوری^[۶۹]، ۱۹۹۹، ص ۱۹-۱۸)

۲-۱-۴-۳- تعهد نسبت به خود

این نوع تعهد بر شخص تمرکز دارد. کارکنان کمال جو تصویر قوی و مثبتی به دیگران ارائه می‌دهند و در تمامی موفقیتها به عنوان یک نیروی مثبت عمل می‌کنند ولی این امر نباید با خودمحوری اشتباه گرفته شود. تعهد نسبت به خود با سه دسته فعالیت زیر مشخص می شود:

• • نشان دادن استقلال در فکر و عمل

  

• • • کسب مهارت‌های لازم برای اعمال مدیریت

  

• پذیرش انتقادهای سازنده

۲-۱-۴-۴- تعهد نسبت به افراد و ‌گروه‌های کاری

در این نوع تعهد، کارکنان نسبت به افرادی که برایشان کار می‌کنند، تعلق خاطر خاصی نشان می‌دهند. این کارِ مدیر او را وا می‌دارد تا برای کمک به افراد از شیوه مناسب رهیری برای موفقیت در کارهایشان استفاده کند. سه دسته فعالیت اساسی، این تعهد را شکل می‌دهند: (حاجی احمدی، ۱۳۸۲: ۵۵).

• • نشان دادن علاقه و شناسایی مثبت به کارکنان

• • دادن بازخورد ارشادی

• ترغیب کارکنان به ارائه فکرهای خلاقانه

۲-۱-۴-۵- تعهد نسبت به شغل

آخرین نوع تعهد بر وظایفی تکیه دارد که باید انجام گیرند. تعهد شغلی نوعی حالت شناختی و احساس هویت روانی با یک شغل را نشان می‌دهد. تعهد، اعتقاد ‌در مورد شغل فرد است و به مقداری که یک شغل می‌تواند نیازهای فعلی فرد را برآورده سازد، بستگی دارد. اشخاصی که شدیداًً درگیر شغل هستند، شغل را به عنوان بخش مهمی از هویت شخصی شان در نظر می گیرند. علاوه بر این، افراد دارای وابستگی شغلی بالا، بیشتر علایق خود را وقف شغل خود می‌کنند. همچنین به میزانی که شخص کار یا عملکردش را موجب سربلندی و کسب اعتبارش بداند تعهد شغلی او افزایش می‌یابد (عامری و اسمعیلی، ۱۳۹۰، ص ۱۲۹). ایجاد اعتماد، انگیزش و تعهد در کارکنان، یکی از موضوعات و مسائل کلیدی در ارتباط با مدیریت کارکنان می‌باشد. این امر ‌به این دلیل از اهمیت برخوردار است که کارکنان دارای سطوح بالای تعهد شغلی، به احتمال کمتری سازمان را ترک می‌کنند، ایشان بیشتر برانگیخته شده و تمایل بیشتری به ارائه تلاش داوطلبانه دارند (یوسفی و همکاران، ۱۳۸۹، ص ۳۳).

۲-۱-۴-۶- تعهد حرفه ای

سانتوز در سال ۱۹۹۸ تعهد حرفه ای را احساس هویت و وابستگی نسبت به یک شغل و حرفه ی خاص می‌داند و بر تمایل و علاقه به کار در یک حرفه به عنوان تعهد حرفه ای تأکید می‌کند. او از جمله معدود پژوهشگرانی است که به رابطه ی میان اعهد حرفه ای و سازمانی اعتقاد دارد. در پژوهشی دیگر تعهد حرفه ای از دیدگاه نظریه هویت اجتماعی تعریف شده است. این نظریه معتقد است که افراد خودشان را درون طبقات مختلف اجتماعی (از جمله حرفه، گروه، سازمان و نظایر آن) دسته بندی می‌کنند و از طریق آن خود را بر حسب عضویت در یک موجودیت خاص تبیین می نمایند، یعنی افراد علاقه دارند تا در گروه یا دسته ای از جامعه قرار گیرند. تعریف والاس از تعهد حرفه ای همانند الن و می یر از تعهد سازمانی است. این پژوهشگر و همکارانش برای تعهد حرفه ای نیز سه بعد عاطفی، مستمر و هنجاری قائل شده و تعهد حرفه ای را احساس هویت با یک حرفه، نیاز به استمرار در یک شغل و احساس مسئولیت بالا نسبت به آن تعریف کرد. از طرف دیگر تعهد شغلی، نوعی حالت شناختی و احساس هویت روانی با یک شغل را می‌دهد. تعهد شغلی، اعتقاد ‌در مورد شغل فرد است و به مقداری که یک شغل می‌تواند نیازهای فعلی فرد را برآورده سازد، بستگی دارد. اشخاصی که شدیداً درگیر شغل هستند، شغل را به عنوان بخش مهمی از هویت شخصی شان در نظر می گیرند. علاوه بر این، افراد دارای وابستگی شغلی بالا، بیشتر علایق خود را وقف خویش می‌کنند (حاجی احمدی، ۱۳۸۲: ۵۵).

۲-۱-۴-۷- تعهد سازمانی

تعهد سازمانی یک نگرش مهم شغلی و سازمانی است که در طول سال‌های گذشته مورد علاقه ی بسیاری از محققان رشته‌های رفتار سازمانی و روانشناسی خصوصاً روانشناسی اجتماعی بوده است. در تعریف تعهد سازمانی می توان گفت تعهد سازمانی یک نگرش شغلی است و عبارت است از حالتی که فرد اهداف سازمان را معرف خود می‌داند و آرزو می‌کند که در عضویت سازمان بماند (رابینز، ۱۳۸۱: ۲۸۳).

والتون در سال ۱۹۸۵ اهمیت تهعد سازمانی را آشکار و بازر ساخت، او معتقد بود که اگر سازمان دست از روش های سنتی کنترل خود بر کارکنانش بردارد، تعهد آنهانسبت به سازمان افزایش بیشتری خواهد داشت و در نتیجه عملکرد آنان بهبود خواهد یافت. او مدعی است که باید این روش را با یک استراتژی جدید جایگزین نمود. او معتقد بود که کارکنان تنها در این صورت به بهترین شکل و به شکلی خلاق با سازمان خواهند کرد. وقتی به کارکنان مسئولیت بیشتری می‌دهند، آن ها را ترغیب به مشارکت می‌کنند و سعی می نمایند رضایت آن ها را در محیط کار، کسب نمایند. آن زمان است که به بهترین صورت در بهبود عملکرد سازمان مشارکت می‌کنند، نه وقتی که به شدت توسط مدیریت کنترل می‌شوند، مجبور به انجام کارهای دقیقا تعریف شده، می‌شوند.

همچنان که وایت^[۱۵] تعریف ‌کرده‌است. تعهد سازمانی تعیین کننده ۳ عرصه مهم از احساس یا رفتار مربوط به فردی است که در سازمان مشغول به کار است. این ۳ عرصه مهم رفتاری عبارتند از:

• • اعتماد به سازمان و پذیرش اهداف و ارزش‌های آن

• • تمایل به عضویت در سازمان

• تمایل به انجام سعی و تلاش برای سازمان ورای آنچه که در قراردادش با سازمان درج گردیده است (حاجی احمدی، ۱۳۸۲: ۵۷).

تعهد سازمانی عبارت از نگرشهای مثبت یا منفی افراد نسبت به کل سازمان “نه شغل” است که در آن مشغول به کارند. در تعهد سازمانی شخص نسبت به سازمان احساس وفاداری قوی دارد و از طریق آن سازمان، خود را مورد شناسایی قرار می‌دهد (استرون، ۱۳۷۷: ۷۳). بوکانان، تعهد را نوعی وابستگی عاطفی و تعصب آمیز به ارزش‌ها و اهداف سازمان می‌داند، وابستگی به نقش فرد در رابطه با ارزش‌ها و اهداف و به سازمانی فی نفسه جدای از ارزش ابزاریِ آن (ساروقی، ۱۳۷۵، ص ۶۵). یکی از مهمترین مطالعاتی که در زمینه ی تعهد سازمانی صورت گرفته است، مطالعات الن و می یر و مدل سه بعدی آنان می‌باشد که این ابعاد عبارتند از:

تعهد عاطفی: الن و می یر، تعهد عاطفی را به عنوان وابستگی عاطفی فرد به سازمان و تعیین هویت شدن از طریق آن می دانند. اگر تعهد سازمانی را از این طریق تعریف کنیم، در آن صورت تعهد عاطفی دارای سه جنبه می شود:

• • صورتی از وابستگی عاطفی به سازمان

• • تمایل فرد تعیین هویت شدن از طریق سازمان

در این بخش یافته های تحقیق مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرند. برای تجزیه و تحلیل فرضیه اصلی پژوهش با توجه به ماهیت آن از آزمون تحلیل کوواریانس بین گروهی استفاده می‌شود .با این حال در ابتدا لازم است نتایج آزمون لوین درمورد پیش فرض برابری واریانس‌ها گزارش شود.

جدول۴-۴: نتایج آزمون لوین درمورد پیش فرض برابری واریانس نمره کلی رضایت زناشویی آزمودنیهای مورد مطالعه

متغیر
ضریب F
ضریبp
رضایت زناشویی

۹۸۱/۰

۳۳۲/۰

نتایج جدول۴-۴ نشان ‌می‌دهد که در متغیر رضایت زناشویی مقدار f درسطح ۰۵/۰ معنادارنیست(p>0/05) ‌بنابرین‏ مفروضه یکسانی واریانس‌ها تأیید می‌شود. ضمنا با توجه به رعایت سایر مفروضه‌ها (پیش فرض خطی بودن و همگنی شیب‌ها) برای تجزیه و تحلیل فرضیه پژوهش می‌توان از آزمون تحلیل کوواریانس بین گروهی استفاده نمود.

1. رویکرد زوج درمانی شناختی ـ رفتاری گروهی بر پربارسازی روابط زناشویی مؤثر است؟

به منظور بررسی معناداری میزان تغییرات به دست آمده و تعیین اندازه اثر زوج درمانی شناختی- رفتاری گروهی بر افزایش میزان رضایت زناشویی زوجین، ابتدا نمره‌های پیش از مداخله تعدیل شد و سپس از آزمون تحلیل کوواریانس بین گروهی استفاده گردید تا اندازه اثرات آموزش زوج درمانی شناختی- رفتاری گروهی بر افزایش میزان رضایت زناشویی زوجین گروه مورد مطالعه مطابق با ملاک‌های کوهن گزارش شود. بر این اساس نتایج حاصل از بررسی و تحلیل این فرضیه تحقیق، در جدول ۴-۵ نشان داده می‌شود.

جدول۴-۵- تحلیل کوواریانس بین گروهی اثرات آموزش زوج درمانی شناختی- رفتاری گروهی بر افزایش کلی رضایت زناشویی

منبع تغییرات
مجموع مجذورات
درجه آزادی
میانگین مجذورات
نسبت

F

سطح معناداریp
اندازه اثر
رضایت زناشویی
۲۸/۱۹۹۰
۱
۲۸/۱۹۹۰
–
–
–

گروه

۶/۱۰۳۳
۱
۶/۱۰۳۳
۰۸/۳۵
۰۰۲/۰
۶۳۶/۰

خطا

۸۴/۶۵۵۱
۷۷
۰۷/۸۵

کل

۸۲۸۲۷۲
۸۰

با توجه به اطلاعات جدول ۴-۵ و بر اساس نتایج آزمون تحلیل کوواریانس بین گروهی و پس از کنترل متغیرهای مداخله‌گر، اثر آموزش زوج درمانی شناختی – رفتاری بر افزایش رضایت زناشویی زوجین مورد مطالعه، معنی دار بوده است ( ۰۸/۳۵= F و(۰۵/۰P<). یعنی وقتی که اثر پیش آزمون رضایت زناشویی به صورت آماری کنترل می‌شود بین میزان رضایت زناشویی دو گروه آزمایش و گواه در مرحله پس آزمون تفاوت معناداری وجود دارد (۰۵/۰P<)و می‌توان ادعا نمود زوج درمانی شناختی- رفتاری گروهی بر پربارسازی روابط زناشویی مؤثر بوده است و اندازه تاثیر نیز برابربا ۶۳۶/۰ است که مطابق با ملاک‌های کوهن بالاتر از حد متوسط است. بنابر شواهد فوق، فرضیه پژوهش مورد تأیید قرار می‌گیرد.

فصل پنجم

بحث و نتیجه‌گیری

۵-۱ بحث و نتیجه گیری

هدف از پژوهش حاضر بررسی تاثیر زوج درمانی شناختی- رفتاری گروهی بر پربارسازی روابط زناشویی زوجین است. پژوهش حاضر از نوع طرح‌های تجربی تک گروهی با پیش آزمون و پس آزمون است.

جامعه آماری پژوهش شامل ۸۰ نفر از والدین کودکان مهدکودکی واقع در شهر تهران در سال۱۳۹۳ می‌باشد و نمونه‌گیری تصادفی و در دوگروه آزمایش و گواه انجام شده است. گروه آزمایش به مدت ۱۰ جلسه۹۰دقیقه‌ای تحت آموزش زوج‌درمانی گروهی مبنی بر رویکرد شناختی- رفتاری قرار گرفتند. ابزار به کار رفته در این پژوهش پرسشنامه رضامندی زناشویی انریچ است. یافته های پژوهش با بهره گرفتن از روش کوواریانس بین گروهی تحلیل شد. فرضیه اصلی تحقیق مبنی بر افزایش رضامندی زناشویی زوج ها تأیید شده است. نتایج نشان داد زوج درمانی شناختی ـ رفتاری گروهی بر پربارسازی روابط زناشویی مؤثر بوده است و اندازه تاثیر نیز برابربا ۶۳۶/۰ است که مطابق با ملاک‌های کوهن بالاتر از حد متوسط است. بنابر شواهد فوق، فرضیه پژوهش مورد تأیید قرار می‌گیرد.

در مقایسه تطبیقی با تحقیقات و پژوهش‌های پیشین، نتایج این پژوهش با بخش‌هایی از تحقیقات و یافته های محققان و پژوهشگران داخلی مانند عرفانی اکبری(۱۳۷۸)، اعتمادی(۱۳۸۴)، نظری(۱۳۸۴)، اعتمادی(۱۳۸۴)، اولیاءوهمکاران(۱۳۸۵)، خمسه(۱۳۸۷)، موحدی(۱۳۸۷)، اثباتی(۱۳۸۸) و پورسردار(۱۳۸۹) وخارجی مانند ولیهان^[۹۱](۲۰۰۰) هالفورد ساندرز و بهرنس(۲۰۰۱) جاکوبسکی^[۹۲] و همکاران(۲۰۰۴) همسو است و با یافته های آن ها انطباق دارد.

محققان مذکور در نتایج تحقیقات و یافته های خود گزارش نموده‌اند که آموزش‌ها و مداخلات گروهی همانند آموزش زوج درمانی شناختی ـ رفتاری علاوه براینکه بر روی میزان سازگاری و رضامندی زناشویی زوجین تاثیر داشته است همچنین به میزان قابل ملاحظه‌ای بر موضوعات و رفتارهایی مانند ایجاد و افزایش صمیمیت زوج‌ها و حتی با روش غنی‌سازی ارتباط بین افراد بر سازگاری اجتماعی آن ها هم تاثیر مثبتی داشته است و علاوه برآن رویکرد زوج درمانی شناختی ـ رفتاری گروهی قادر است بر موضوعات و مؤلفه‌‌های دیگری از قبیل افزایش صمیمیت و کاهش تفکر قطعی‌نگر زوج‌ها مؤثر بوده و لذا نقش مهمی در ایجاد صمیمیت و بهبود روابط زناشویی دارد.

همچنین آن ها در نتایج خود ‌به این موضوع نیز اشاره نموده‌اند که حتی این مداخلات می‌تواند نتایج ثمربخشی در رضایت زناشویی و پربارسازی این روابط داشته باشد و ‌بنابرین‏ به طور غیر مستقیم سطح سلامت عمومی افراد آموزش دیده را نیز ارتقا دهد و تاثیر قابل ملاحظه‌ای بر افزایش میزان سلامت روان این افراد داشته باشد.

ولیهان (۲۰۰۰) تاثیر یک برنامه غنی‌سازی ازدواج(بهبود روابط) را بر تغییر دیدگاه زوج‌ها درباره صمیمت و رابطه جنسی مورد پژوهش قرار داد. نتایج نشان داد که زوج‌های مورد مطالعه ، ارتباطات صمیمانه خود را نسبت به قبل بهتر ارزیابی کردند، روابط جنسی رضایت‌مندانه‌ای را گزارش کردند.

تحقیقات هالفورد ساندرز و بهرنس(۲۰۰۱) هم نشان داد که زوج‌هایی که در معرض خطر بالایی بودند و تحت آموزش قرار گرفتند، نسبت به زوج‌های گروه کنترل، رضایت زناشویی بسیار بالاتری به خصوص در ابعاد شخصیتی و مدیریت مالی را نشان دادند.

جاکوبسکی و همکاران(۲۰۰۴) نشان می‌دهند که آموزش برنامه مهارت‌های ارتباط صمیمانه می‌تواند باعث اضطراب کمتر، افزایش سازگاری زناشویی، رضایت و افزایش تفاهم شخصیتی بین زوج‌ها می‌شود. همچنین نتایج تحقیق عرفانی اکبری(۱۳۷۸) در زمینه بررسی مشکلات مربوط به صمیمیت زوج‌ها و تاثیر درمان مشکلات ارتباطی نشان داد که درمان روابط می‌توانند مشکلات مربوط به صمیمیت زوج‌ها و مشکلات مربوط به عدم توافق، علاقه، محبت و تعهد و سازگاری شخصیتی زوج‌ها را بهبود بخشد.

نتایج پژوهش اعتمادی(۱۳۸۴) در زمینه بررسی تاثیر زوج‌درمانی به شیوه شناختی- رفتاری بر افزایش صمیمیت زوج‌ها نشان داد که آموزش به شیوه شناختی- رفتاری میزان صمیمیت عاطفی، عقلانی، جنسی و جسمانی زوج‌ها را افزایش داد.

نوجوانی یکی از مراحل مهم و برجسته رشد و تکامل اجتماعی و روانی فرد به شمار می رود. آسیب پذیری های جدایی ناپذیری در این دوره تحولی وجود دارد که ممکن است به مشکلات رفتاری همچون بزهکاری یا اختلال‌های روانی منتهی شود (لونا و سوینی^[۱۶]، ۲۰۰۴ ؛ سوینی، تاکارا^[۱۷]، مک میلان^[۱۸]، لونا و مین شو^[۱۹]،۲۰۰۴)، و از طرفی محیط مراکز شبانه روزی از نظر عاطفی، هیجانی واجتماعی دارای مشکلات اساسی است و اکثر کودکان ساکن در این مراکز از نظر تحول روانی، اجتماعی و شناختی از کودکان همسان خود که با خانواده زندگی می‌کنند عقب تر هستند (ولف، ۲۰۰۵)، ‌بنابرین‏ از آنجا که نوجوان بی سرپرست و بدسرپرست دارای طیف وسیعی از اختلالات و مشکلات رفتاری می‌باشند، و از آنجا که پیشگیری و درمان بسیاری از مشکلات این نوجوانان عامل مؤثری در جلوگیری از پیشرفت اختلال و کاهش ناسازگاری اجتماعی در آ نها می شود، پژوهشگران در صدد بررسی رابطه این اختلالات با عوامل ایجاد کننده و پیشگیرنده آن هستند.همچنین ‌در مورد نوجوانان این گروه کمتر بررسی شده و مطالعات چندانی صورت نگرفته است نتایج این مطالعه می‌تواند به مراکز نگهداری این کودکان کمک کرده تا بتوانند مشکلات موجود در این نوجوانان را تشخیص داده و از طریق آموزش و پیشگیری گامی در جهت رفع آن بردارند.

۱-۴ اهداف پژوهش

۱-۴-۱ هدف اصلی

مقایسه اختلالات رفتاری، سبک مقابله و تکانشگری نوجوانان سه گروه بد سرپرست، بی سرپرست و عادی

۱-۴-۲ اهداف فرعی

۱- مقایسه اختلالات رفتاری نوجوانان سه گروه بد سرپرست، بی سرپرست و عادی

۲- مقایسه سبک مقابله ای نوجوانان سه گروه بد سرپرست، بی سرپرست و عادی

۳- مقایسه تکانشگری نوجوانان سه گروه بد سرپرست، بی سرپرست و عادی

۱-۶تعریف مفهومی متغیرها

۱-۶-۱ سبک های مقابله ای

به طور کلی مقابله به عنوان کوششی برای افزایش سازگاری فرد با محیط یا تلاش به منظور پیشگیری از بروز پیامدهای منفی شرایط فشارزا توصیف شده است (لازاروس و فولکمن، ۱۹۸۴).

۱-۶-۲ اختلالات رفتاری

اختلات شایع و ناتوان کننده ای هستند که برای معلمان، خانواده و خود کودکان مشکلات بسیاری را ایجاد می‌کنند و با میزان قابل توجهی از مشکلات اجتماعی همراهند (خوشابی، مرادی، شجاعی، ۱۳۸۶ ).

۱-۶-۳تکانشگری

در یکی از رایج ترین تعاریف، تکانشگری به صورت آمادگی قبلی برای واکنش های سریع و بدون برنامه به محرک های درونی یا بیرونی بدون در نظر گرفتن نتایج منفی آن واکنش ها برای خود فرد یا دیگران، تعریف می شود(استنفورد ^[۲۰]و همکاران، ۲۰۰۹).

۱-۷ تعریف عملیاتی متغیرها

۱-۷-۱ تکانشگری

نمره ای که آزمودنی ها از مقیاس تکانش گری بارت^[۲۱](۱۹۵۹) کسب می‌کنند. این مقیاس سه عامل تکانشگری شناختی^[۲۲]، تکانشگری حرکتی^[۲۳] و بی برنامه گی^[۲۴] را ارزیابی می‌کند(استنفورد و همکاران،۲۰۰۹).

۱-۷-۲ سبک های مقابله ای

نمر ه ای است که آزمودنی از مقیاس لازاروس و فولکمن (۱۹۸۵) به دست می آورد(لازاروس و فولکمن،۱۹۸۵).

۱-۷-۳اختلالات رفتاری

نمره ای که آزمودنی ها از پرسشنامه اختلالات رفتاری آخن باخ^[۲۵] دریافت می‌کنند (خوشابی،طردی،شجاعی،۱۳۸۶) .

فصل دوم

مبانی نظری

۲-۱- مقدمه

در این فصل ابتدا به شرح و توصیف سه متغیر اختلال رفتاری، تکانشگری و سبک مقابله ای پرداخته شده است و در هر متغیر به پژوهش ها و دیدگاه های رایج اشاره شده و در انتها نیز پیشینه پژوهش های داخلی و خارجی آورده شده است.

۲-۱-۱ اختلالات رفتاری

اختلالات رفتاری، گروهی از رفتارها هستند که بیمار به وسیله آن‌ ها به طور مکرّر حقوق اساسی دیگران را نقض می‌کند و یا قواعد اجتماعی را زیر پا می‌گذارد. این اختلال در دوران کودکی یا نوجوانی شکل می‌گیرد و در پسران بیشتر از دختران شایع است. این نوع اختلالات روانپزشکی نه تنها خود فرد، بلکه خانواده و جامعه را نیز دچار مشکل می‌کند(برادفورد^[۲۶]، ۲۰۰۲). اختلالات رفتاری در جوامع مختلف شیوع نسبتا یکسانی دارد(ماتیسن^[۲۷] و همکاران، ۲۰۰۷).

بسیاری از کودکانی که اختلالات رفتاری دارند وقتی به دوران بزرگسالی رسیدند، اختلال آن ها تا حدود زیاد و یا به طور کلی برطرف می شود. لیکن در تعدادی از موارد اختلال در بزرگسالی نیز ادامه می‌یابد.(گرشنگ و ویلسن^[۲۸]، ۲۰۰۳). بسیاری از رفتارهای مرتبط با اختلالات رفتاری ظاهری شبیه نافرمانی‌ها و سرکشی‌های معمولی دوران کودکی دارند امّا بسیار شدیدتر و جدی‌تر هستند. بیمارانی که دچار اختلال رفتاری هستند نوعاً نسبت به سلامت و خوشی دیگران بی‌توجهند. حس همدردی در آن‌ ها پایین است و غالباً رفتارهای دیگران را برای خود تهدیدآمیز و خصمانه تلقی می‌کنند. در نتیجه، غالباً واکنش پرخاشگرانه‌ای ‌به این تهدیدهای خیالی نشان می‌دهند و رفتارهای خود را این‌گونه توجیه می‌نمایند.

برخی از این بیماران ممکن است اعتماد به نفس ضعیفی داشته باشند در حالی که برخی دیگر ممکن است ارزش بیش از حدی برای خود قایل باشند. این بیماران غالباً بیرحم و سنگ دل اند و احساس گناه اندکی می‌کنند و حتی هنگامی که ظاهراًً خطای خود را می‌پذیرند، بیشتر ترفندی است برای جلوگیری از تنبیه شدن.

رفتار پرخطر و بی‌پروا، مشخصه غالب بیمارانی است که دچار اختلال رفتاری هستند. آن‌ ها ممکن است در سنین پایین به رفتارهای جنسی، سیگار کشیدن، نوشیدن الکل و استعمال مواد مخدر روی آورند و باعث مشکلات قانونی گردند. در بسیاری موارد، بیمارانی که اختلال رفتاری دارند دارای ضریب هوشی کمتر از سطح میانگین و عملکرد تحصیلی پایینی هستند. افکار مربوط به خودکشی یا اقدام برای خودکشی نیز دربین آنان دیده می‌شود.

پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهد که برخی کودکانی که دچار اختلال رفتاری بوده‌اند پس از رسیدن به دوران بزرگسالی، افرادی متعادل، سالم و موفق و با عملکرد اجتماعی عادی شده‌اند. هر چند، برخی از آن‌ ها ممکن است این اختلال را در بزرگسالی نیز حفظ کرده و یا دچار اختلالات دیگری نظیر اختلال شخصیت جامعه‌ستیزی و سوء مصرف مواد گردند(تلی اوغلو، ۲۰۱۳).

کودکان با مادران افسرده بیشتر در معرض ابتلا به اختلالات رفتاری اضطرابی هستند(ولر ^[۲۹]و همکاران، ۲۰۰۰). در دهه های اخیر هر چند وضعیت اقتصادی کلی در جوامع بهبود یافته است، لیکن اختلالات رفتاری کودکان کمتر نشده است(اسکات^[۳۰]، ۲۰۱۰).

در بروز این اختلالات فرضیه های متعددی ابراز شده، که هیچ یک توجیه کننده نمی باشد(بروک^[۳۱] و همکاران، ۲۰۰۳). و هر یک وجهی از رفتارهای ناهنجار کودکان و نوجوانان را بررسی می‌کند(روزن ویگ^[۳۲] و همکاران، ۲۰۰۸؛ دناتلی^[۳۳] و همکاران، ۲۰۱۰؛ کیس ^[۳۴]و همکاران، ۲۰۰۸).

از سوی دیگر در همبستگی اختلالات روانپزشکی مادران و اختلالات هیجانی و رفتاری فرزندان به عامل ژنتیک و تغییرات نوروبیولوژیک نیز اشاره شده است (رادائو و ون دل هیوول ائا^[۳۵]، ۲۰۱۰؛ سیور و وینشتاین^[۳۶]؛ ۲۰۰۹؛ استنلی و سیور^[۳۷]، ۲۰۱۰).

اختلالات رفتاری دارای چهار نوع عمده می‌باشند:

• • رفتار پرخاشگرانه

• • رفتار غیرپرخاشگرانه

• • تقلّب یا دزدی