اولیایی که موافق ارائه تکلیف هستند آن را وسیله ای برای تشخیص توانایی‌های درسی فرزندشان می دانند و معتقدند که با نظارت برتکالیف متوجه می‌شوند که آنان مطالب راتا چه حد آموخته اند وچه کمبود هایی دارند.این قبیل اولیا معتقدند که تکالیف درسر شاگردان ،می‌تواند وسیله ای برای برقراری ارتباط بین خانه و مدرسه باشد،زیرا اولیا از طریق نظارت بر تکالیف متوجه می‌شوند که در مدرسه چه می گذرد و چه تغییراتی درمحتوا،روش ها و برنامه های درسی شده است.این امر باعث می شود که آنان در مواردی به مدرسه مراجعه نمایند و معلم فرزندشان را ملاقات کنند(بازرگان،۱۳۷۷).

۲-۱۳ اهمالکاری در انجام تکالیف درسی

اهمالکاری در انجام تکالیف تحصیلی یکی از مشکلاتی است که دانش‌آموزان با آن مواجه می‌شوند. بسیاری از دانش‌آموزان در انجام یک تکلیف تحصیلی تعلل می‌کنند و مرتب با خود قرار می‌گذارند که مثلاً فردا تکالیفشان را انجام خواهند داد. بسیاری از این دانش‌آموزان آرزو دارند که بتوانند تکالیف خود را به موقع انجام دهند. اهمالکاری را به عنوان « تمایل به دوری از انجام یک فعالیت،وعده به انجام دادن آن در زمان دیگر و استفاده از بهانه‌ها و عذرهای متفاوت برای توجیه این تأخیر و دوری از سرزنش ناشی از آن » تعریف کرده‌اند.در تعریف اهمالکاری تجربه ذهنی ناراحتی ناشی از این تأخیر را نیز اضافه نموده‌اند و با در نظرگرفتن این‌که اهمالکاری در امور تحصیلی و به ویژه آماده شدن برای امتحانات پایان ترم، شیوع بیشتری دارد آن را به عنوان گرایش به:الف) به تأخیر انداختن مداوم یا تقریبا مداوم تکالیف و ب) تجربه اضطراب مداوم یا تقریباً مداوم مرتبط با این تأخیر، تعریف کرده‌اند.

اهمالکاری در انجام وظایف تحصیلی بر یادگیری و موفقیت تأثیر منفی می‌گذارد. چه تأخیر در شروع یادگیری و انجام دادن تکالیف باعث خواهد شد که فرصت‌های مناسب یادگیری از دست رفته و مجبور شویم که تکالیف رادر زمانی نامناسب و حتی محدود انجام دهیم و درروند فرایند یادگیری خلل زیادی ایجاد شود و تکالیف به درستی و بادقت انجام نگیرد.‌بنابرین‏ باعث می‌شود که کارهایمان را همراه با ارتکاب اشتباهات فراوان انجام داده و این اشتباهات شانس موفقیت ما را کاهش می‌دهند.اهمالکاری باعث می‌شود که نتوانیم خودرا برای امتحان آماده کنیم چنان‌که بسیاری ‌از دانش‌آموزان و حتی دانشجویان مطالعه درس‌های خود را به طور مکرر به تعویق می‌اندازند و در نتیجه مجبورند شب امتحان مطالب و موضوعات بسیار زیادی را درزمان محدودی مطالعه کنندوباآمادگی نه چندان مناسب درجلسه امتحان حاضر شوند.دلایل زیادی برای عدم موفقیت افراد در زندگی وجود داد. اهمالکاری می‌تواند مهم‌ترین دلیل باشد.اهمالکاران فرصت‌های خودشان رااز دست می‌دهند،آن‌هادرمسیرخود موانعی می‌گذارند و در واقع مسیرهایی را انتخاب می‌کنند که به عملکرد و موفقیت شان آسیب می‌رساند و به طور کلی آن‌ ها زندگی خودشان راتباه می‌کنند. اضطراب یکی دیگرازمشکلاتی است که دراثر تعلل درانجام کارهاایجاد می‌شود. نگرانی از انجام ندادن درست و به موقع کارها، نگرانی از نداشتن زمان کافی برای انجام تکالیف ، نگرانی بر اثر تأخیر در شروع انجام کارها و تکالیف و… این نگرانی‌ها باعث می‌شود که فرد اضطراب زیادی را متحمل شود . اهمالکاری باعث عملکرد ضعیف درامتحان و ناتوانی در رقابت با دیگر دانش‌آموزان می‌شود و باعث می‌شود فرد به کارها وفعالیت‌های دیگر که در مقایسه با انجام تکالیف و مطالعه جذاب‌‌تر هستند، پرداخته و به راحتی ازمطالعه دست بکشد.به طورکلی اهمالکاری با افسردگی و اضطراب بالا،عزت نفس پایین،کارآمدی پایین،اعتماد به نفس پایین و موفقیت تحصیلی و شغلی پایین مرتبط است . در بررسی علل اهمالکاری دو دیدگاه کاملاً متفاوت وجود دارد . دیدگاه اول اهمالکاری را یک ضعف شخصیتی ثابت فرد می‌داند که در بافت‌ها و موقعیت‌های متعددی باعث اهمالکاری افراد می‌شود.دیدگاه دوم اهمالکاری رانه یک حالت ثابت بلکه یک حالت گذرا و موقعیتی می‌داند.این دیدگاه علل اهمالکاری را در تأثیرات تعیین کننده‌ موقعیت‌ها جست‌وجو می‌کند.افراد اغلب دو نوع جهت گیری هدف دارند یا تکلیف محور هستند، یعنی هدف آن‌ ها این است که از طریق انجام دادن تکلیف به پاداش بیرونی دست یابند، موفقیت کسب کنند و این‌گونه نشان دهند که از دیگران برترند. گروه دیگر تسلط محور هستند، هدف این افراد از انجام تکلیف این است که در آن تکلیف مهارت کسب کنند و به طور کلی به خاطر یادگیری و کسب اطلاعات و مهارت تکالیف را انجام می‌دهند. اخیراًً بعد سومی‌نیز ‌به این جهت گیری‌ها اضافه شده است که به آن اجتناب محور می‌گویند،افرادی که در این جهت‌گیری قرار دارند هدف آن‌ ها از انجام دادن تکلیف،اجتناب از شکست است. این افراد برای این‌که از نتایج ناشی از شکست مانند سرزنش ، تنبیه و یا از دست دادن عزت نفس، بگریزند، مداوم در تلاش برای جلوگیری از شکست هستند پژوهش‌ها نشان داده‌اند که افرادی که دارای جهت گیری تسلط یابی هستند در مقایسه با تکلیف محورها و اجتناب محورها در انجام تکالیف خود کمتر اهمالکار هستند،برعکس دانش‌آموزانی که تکلیف محور هستند، گرایش بیشتری به اهمالکاری دارند .

امروزه شبکه های اجتماعی مجازی سکاندار اقیانوس پرتلاطم اینترنت‌اند. شبکه هایی که مبتنی بر فناوری “وب.۲” فعالیت داشته و با اجتماع‌گرایی مجازی نقش اساسی‌ در معادلات رسانه‌ای جهان بازی می‌کنند. این وب‌سایت‌ها علاوه بر قابلیت شبکه‌سازی مجازی، امکان استفاده از فرصت‌های مختلف در فضای اینترنت را اعم از جست‌وجو، خواندن و به اشتراک‌گذاری اخبار، آپلود عکس و فیلم، نوشتن یادداشت‌ها و عضویت در گروه‌های مختلف، فراهم کرده و این امر باعث اقبال کاربران اینترنتی به شبکه های اجتماعی شده‌است. فضای مجازی بسته به ساخت‌های اجتماعی شکل می‌یابد و رشد فناوری، همگرایی رسانه‌ای و مسائل مربوط به آن، در شرایط اجتماعی گوناگون بروندادهای متفاوتی داشته‌است (رحمان‌زاده، ۱۳۸۹).

اینترنت و فناوری وب.۲^[۷]

همچنان که الگوهای ارتباطی به طور روزافزونی از مرزهای ملی فراتر می‌رود، آمار اتصال به اینترنت ‌و کاربران آن به طور تصاعدی در حال رشد است. انتشار پرشتاب اینترنت، ماهواره و فناوری‌های دیجیتالی، ارتباط همزمان میان بخش‌های وسیعی از جهان را ممکن ساخته‌است. در نتیجه بسیاری از کنترل‌های ملی اطلاعات بی‌اثر شده‌اند. امروزه نقش رسانه ها و میزان نفوذ آن‌ ها در ساخت سیاسی جوامع بر کسی پوشیده نیست. نقش عمده رسانه ها در شکل‌دهی به افکار عمومی باعث شده که اهمیت رسانه ها تا این حد مورد توجه قرار گیرد (رحمان‌زاده، ۱۳۸۹).

همان طور که اعضای جامعه روز‌به‌روز بیشتر به یکدیگر نزدیک می‌شوند، جهان در حال تبدیل شدن به دهکده جهانی است که مک لوهان^[۸](۱۹۶۲) آن را ترسیم کرد. در مفهوم دهکده جهانی، جهان به عنوان یک دهکده کوچک دیده می‌شود که ساکنان آن از طریق ابزارهای الکترونیک به یکدیگر متصل شده و ارتباط برقرار می‌کنند (رکتام و فرپو،۲۰۱۱). در ابتدا “وب.۱^[۹]” دنیای اطلاعات را در فواصل زمانی سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۰ متحول ساخت و با ایجاد دسترسی همگانی به اطلاعات مختلف بدون هیچگونه محدودیت، انقلابی شگرف در زمینه دسترسی به اطلاعات و پیشرفت علم ایجاد کرد (رحمان‌زاده، ۱۳۸۹). پست الکترونیک^[۱۰]، پروتکل انتقال فایل و اتاق‌های گفتگو^[۱۱] از جمله فناوری‌های وب.۱ بودند (اولریچ و همکاران،۲۰۰۸). در سال ۲۰۰۴، یک دهه بعد از آن‌که شبکه جهانی اینترنت یک واسطه شناخته شده و قابل دسترس برای عموم مردم بود، تعریف اینترنت به طور کامل تغییر کرد. مشارکت کامل کاربر با به وجود آمدن مفهوم وب.۲ ایجاد شده و تعریف ارتباطات برخط^[۱۲]، اگر چه به وسیله یک تغییر بنیادی در پیشرفت حوزه فناوری آورده نشده بود، تغییر پیدا کرد. همچنین اگر وب در دهه ۱۹۹۰ بیشتر یک واسطه انتشاری بود، در دهه ۲۰۰۰ به یک واسطه ارتباطی تبدیل شد (منوویچ، ۲۰۰۹).

اصطلاح وب.۲ معانی متفاوتی را در بر می‌گیرد که شامل تأکید زیاد بر محتوای ایجاد شده توسط کاربر، به اشتراک‌گذاری داده، تلاش مشترک با به کارگیری نرم‌افزارهای اجتماعی متفاوت، راه‌های جدید تعامل با نرم‌افزارهای بر پایه وب و استفاده از فضای وب به عنوان پایگاهی^[۱۳] برای ساخت، هدف‌گذاری و استفاده از محتوا می‌باشد (اندرسون، ۲۰۰۷). وب.۲ و وب‌سایت‌های دوسویه و شبکه های اجتماعی مجازی دنیای ارتباطات را چنان دگرگون ساخته‌اند که کاربران این بار ضمن دریافت پیام، خود شخصاً به خوراک‌دهی سایت‌ها و وبلاگ‌ها می‌پردازند. در مجموع این ارتباطات دو طرفه در وب.۲ سبب ایجاد شبکه های اجتماعی در تمام زمینه‌های زندگی بشر شده و به نوعی تمام روابط اجتماعی جامعه بشری را تحت تأثیر خود قرار داده‌است (رحمانزاده، ۱۳۸۹). هنگامی که وب.۲ پایه و اساس ایدئولوژی و فناوری را نشان می‌دهد، محتوای تولید شده توسط کاربر را می‌توان به عنوان مجموع تمام راه‌هایی که مردم برای استفاده از رسانه های اجتماعی استفاده می‌کنند، دید (کاپلان و هائنلین،۲۰۱۰).

طبق گفته سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه^[۱۴] در سال ۲۰۰۷، محتوای تولید شده توسط کاربر باید سه ویژگی اولیه داشته باشد تا این عنوان را به خود بگیرد: اول، یا در یک وب‌سایت با دسترسی عمومی و یا یک شبکه اجتماعی که برای گروه منتخبی از مردم قابل دسترسی است، قرار داده شود؛ دوم، باید مقدار مشخصی تلاش خلاقانه در آن دیده شود؛ و سوم، باید خارج از روال و شیوه های حرفه‌ای مرسوم ایجاد شده باشد.

با در نظر گرفتن موارد فوق، پست الکترونیک، فضاهای گفتگو، مطالب کپی شده در سایت‌ها و وبلاگ‌ها و تمام محتواهایی که با هدف بازار تبلیغاتی ایجاد شده‌اند از این دسته‌بندی حذف می‌شوند (کاپلان و هائنلین،۲۰۱۰).

به طور کلی، وب.۲ یک پایگاه داده است که هرچه مردم بیشتر با آن در تعامل باشند، محتوای آن غنی‌تر می‌شود و از نرم‌افزارهایی تشکیل شده که هرچه بیشتر استفاده شوند باهوش‌تر می‌شوند، بازاریابی آن ها به وسیله تجربه و تعریف‌های کاربران آن‌هاست و این نرم‌افزارها برای شکل دادن یک پایگاه محاسباتی وسیع‌تر با یکدیگر در ارتباط و تعاملند (موسر، ۲۰۰۶). به هر حال، به هر دلیلی که مردم از این خدمات در زندگی خود استفاده می‌کنند، وب.۲ و فناوری‌های شبکه های اجتماعی، نشانگر نیروی غیرقابل انکاری هستند که قدرت ارتباط انسان‌ها را تقویت می‌کند و روابط اجتماعی با دیگران را به شکل‌های مختلف تشویق می‌کند. این فناوری توجه زیادی در زمینه‌های مختلف به خود جلب کرده‌است. اگرچه اجزای این فناوری هنوز در بسیاری از حوزه ها جوان است، واضح است روند فراگیر شدن آن تا جایی که نیاز مردم به اجتماعی شدن و برقراری ارتباط وجود دارد، ادامه خواهد یافت (راکتام و فرپو، ۲۰۱۱).

رسانه های اجتماعی^[۱۵]

رسانه‌‌های اجتماعی یکی از مهمترین بخش‌های وب.۲ می‌باشد که در دنیای همیشه در حال تغییر ما، به یک بخش اجتناب ناپذیر هم در بُعد شخصی و هم حرفه‌ای تبدیل شده‌اند (ملو، ۲۰۱۱).

رسانه های اجتماعی نرم افزارهایی هستند که بین اعضا تعامل ایجاد و آن را سازماندهی می‌کنند. توانایی رسانه‌‌اجتماعی در ایجاد همکاری، آن را از فناوری‌های دیگر متمایز می‌کند (مینوچا و پتر، ۲۰۱۲).

عقیلی و جعفری(۱۳۹۲) رسانه های اجتماعی را گروهی از انواع جدید رسانه های برخط تعریف می‌کنند که همه یا تعدادی از ویژگی‌های زیر را دارند:

۱- امکان مشارکت: رسانه های اجتماعی ارسال بازخورد از سوی مخاطب را تسهیل کرده و آن‌ ها را تشویق می‌کنند.

۲- باز بودن: اغلب رسانه های اجتماعی برای مشارکت اعضا و دریافت بازخور باز هستند. امکان رأی‌ دادن، درج نظر^[۱۶] و به اشتراک‌گذاری اطلاعات در آن‌ ها وجود دارد و به ندرت مانعی برای تولید و دسترسی به محتوا در این رسانه ها وجود دارد.

جدول۴-۲- خروجی آزمون Correlation LM با وجود جزء AR(1)

prob

مقدار بحرانی

Correlation LM

۰٫۳۷

۰٫۹۸

F-statistic

۰٫۳۳

۲٫۱۷

Obs* R-square

با ورود جزء AR(1) مشکل خودهمبستگی رفع شده و فرض عدم خودهمبستگی به قوت خود باقی می ماند.

• مدل دوم

جدول۴-۳-خروجی آزمون Correlation LM

prob

مقدار بحرانی

Correlation LM

۰٫۰۰

۱۰٫۵۹

F-statistic

۰٫۰۰

۱۰٫۳۰

Obs* R-square

با توجه به نتیجه آزمون، مدل دوم نیز مشکل خود همبستگی دارد، از اینرو جهت رفع این مشکل جزء AR(1) را وارد مدل می‌کنیم و با دیگر آزمون مورد نظر انجام شده و نتیجه به شرح جدول زیر می‌باشد:

جدول۴-۴-خروجی آزمون Correlation LM با وجود جزء AR(1)

prob

مقدار بحرانی

Correlation LM

۰٫۱۷

۱٫۷۸

F-statistic

۰٫۱۴

۳٫۸۳

Obs* R-square

با ورود جزء AR(1) مشکل خودهمبستگی رفع شده و فرض عدم خودهمبستگی به قوت خود باقی می ماند.

• مدل سوم

جدول۴-۵-خروجی آزمون Correlation LM

prob

مقدار بحرانی

Correlation LM

۰٫۰۶

۳٫۴۴

F-statistic

۰٫۰۵

۳٫۶۲

Obs* R-square

با توجه به نتیجه آزمون، مدل سوم مشکوک به مشکل خود همبستگی است ضمن اینکه مقدار دوربین واتسون در این حالت برابر با ۶/۱ است و تفاوت قابل ملاحظه ای با عدد ۲ دارد، از اینرو جهت رفع این مشکل جزء AR(1) را وارد مدل می‌کنیم و با دیگر آزمون مورد نظر انجام شده و نتیجه به شرح جدول زیر می‌باشد:

جدول۴-۶-خروجی آزمون Correlation LM با وجود جزء AR(1)

prob

مقدار بحرانی

Correlation LM

۰٫۴۶

۰٫۷۶

F-statistic

۰٫۴۲

۱٫۶۹

Obs* R-square

با ورود جزء AR(1) مشکل خودهمبستگی رفع شده و فرض عدم خودهمبستگی به قوت خود باقی می ماند.

۴-۲-۱-۲ همسانی واریانس ( Heteroskedasticity )

یکی از فروض حساس مدل کلاسیک رگرسیون خطی این است که اجزائ اخلال ui دارای واریانس یکسان می‌باشند. اگر این فرض تأمین نشود دارای ناهمسانی خواهیم بود. ناهمسانی، ویژگی‌های بدون تورش بودن و سازگاری تخمین زنهای OLS معمول را از بین نمی برد، اما این تخمین زنها دارای حداقل واریانس یا کارایی نیستند. به عبارت دیگر، آن ها BLUE نیستند. تخمین زنهای BLUE به وسیله روش حداقل مربعات وزنی(WLS) به دست می‌آیند.اگر واریانسهای ناهمسان معلوم باشد، ‌آسان‌ترین روش حل ناهمسانی، روش حداقل مربعات وزنی است که اهمیت مشاهدات افراطی را با دادن وزن به آن ها متناسب با عکس واریانسهایشان به حداقل می رساند(گجراتی، ۱۳۸۸، ۴۹۵). در تحقیق حاضر برای آزمون فرض همسانی واریانس از آزمون Heteroskedasticity بهره جسته ایم. در این آزمون چنانچه مقدار احتمال برآورد شده کمتر از ۰٫۰۵ باشد آنگاه مشکل ناهمسانی واریانس خواهیم داشت. در این قسمت برای لحاظ کردن تفاوت های شرکت های منتخب و جلوگیری از ناهمسانی واریانس، گزینه white را فعال کرده و سپس تخمین زده شد. آنگاه آزمون مذبور انجام شد و نتایج برای هر سه مدل در جدول های زیر آمده است و مشاهده می‌گردد Prob تخمین زده شده بیش از ۰٫۰۵ است، لذا هیچ کدام از سه مدل مشکل ناهمسانی واریانس ندارد.

• مدل اول

جدول ۴-۷- خروج آزمون Heteroskedasticity

prob

مقدار بحرانی

Heteroskedasticity

۰٫۲۴

۱٫۲۳

F-statistic

۰٫۲۵

۳۹٫۹۷

Obs* R-square

• مدل دوم

جدول ۴-۸-خروج آزمون Heteroskedasticity

prob

مقدار بحرانی

Heteroskedasticity

۰٫۱۰

۲٫۶۳

F-statistic

۰٫۱۰

۲٫۶۱

Obs* R-square

• مدل سوم

جدول ۴-۹-خروج آزمون Heteroskedasticity

prob

مقدار بحرانی

Heteroskedasticity

۰٫۷۴

۰٫۱۰

F-statistic

۰٫۷۴

۰٫۱۰

Obs* R-square

۴-۲-۱-۳ آزمون نرمال بودن جملات پسماند

در صورتی که با قیمانده های مدل دارای توزیع نرمال باشند، آزمون های t و f مبنی بر معنی دار بودن ضرایب ومعنی دار بودن کل رگرسیون قابل استناد است؛ ‌بنابرین‏ دانستن اینکه باقیمانده های مدل دارای توزیع نرمال باشند از اهمیت خاصی بر خوردار است و برای این منظور اقدام به برآوردآزمون می شود،این آزمون توسط Jargue-bera انجام شد. در این آزمون فرضیه های آماری به صورت زیر می‌باشد:

نرمال بودن H₀:

غیر نرمال بودن H₁:

• مدل اول

با توجه به میزان آماره جارک برا برابر با ۴٫۷۱ است و با توجه به مقداراحتمال محاسبه شده که بیشتر از ۰٫۰۵ شده(۰٫۰۹) لذا فرضیه H0مبنی بر نرمال بودن باقیمانده های مدل پذیرفته می شود.

نمودار۴-۱-آزمون نرمال بودن مدل اول

• مدل دوم

با توجه به میزان آماره جارک برا برابر با ۵٫۳۴ است و توجه به مقداراحتمال محاسبه شده که بیشتر از ۰٫۰۵ شده(۰٫۰۷) لذا فرضیه H0مبنی بر نرمال بودن باقیمانده های مدل پذیرفته می شود .

نمودار۴-۲- آزمون نرمال بودن مدل دوم

• مدل سوم

با توجه به میزان آماره جارک برا برابر با ۵٫۳۹ است وتوجه به مقداراحتمال محاسبه شده که بیشتر از ۰٫۰۵ شده(۰٫۰۶) لذا فرضیه H0مبنی بر نرمال بودن باقیمانده های مدل پذیرفته می شود .

نمودار۴-۳- آزمون نرمال بودن مدل سوم

۴-۲-۱-۴ خطای تصریح مدل

یکی از فروض تحلیل رگرسیون کلاسیک، تعیین و تصریح صحیح مدل مورد استفاده است. در تحلیل خطای تصریح فرض بر این بود که یک مدل صحیح وجود دارد و هدف، مطالعه مشکلات عارض شده برای تخمین زنهای OLS هنگام ارتکاب خطاهای زیر است:

• • حذف یک یا چند متغیر مهم

• • افزودن یک یا چند متغیر غیر لازم

• • در نظر گرفتن یک شکل تبعی غلط

• • تعیین غلط جزء اخلال

گفتار اول: تعریف سقط جنین

سقط جنین معادل واژه های Misecarrige ,Abrotion است .اغلب این دوواژه را به جای هم به کار می‌برند، ولی درحقوق موضوعه ی انگلستان تفاوت ظریفی بین این دو وجود دارد وآن این که واژه نخست برای نابودی جنین پیش ازتحرک به کار می رود وپس ازاین دوره، ازواژه ی دوم استفاده می شود درحقوق ایران، سقط جنین به معنای افتادن جنین پیش از نمو کامل دررحم است .^[۱۲]

لفظ حمل نسبت به جنین دارای معنای اخص می‌باشد؛چرا که حمل نمونه ای ‌از رشد ونم جنین می‌باشد واغلب دارای آثار حیات است ازطرفی حمل ازنظر لغوی به بچه ای گفته می شود که دررحم زن وجود پیدا می‌کند.^[۱۳]

سقط جنین عبارت از کشتن یا اخراج جنین ازروی قصد ‌و اراده‌ است؛ خواه جنین دارای اثر حیات باشد یا نباشد. درتعریف دیگر سقط جنین را هرعملی می دانند که ازروی عمد ‌و اراده‌ به وسیله نوشیدن یا خوردن داروهای سقط کننده یا مانورهای مستقیم، مرگ واخراج جنین را درپی دارد، به طوری که دوران حاملگی تغییر کند.همچنین سقط جنین را منقطع ساختن دوران طبیعی بارداری دانسته اند.^[۱۴]

درفقه، فرزند مادام که دررحم مادر است جنین نامیده می شود مبدأ جنین ابتدای آبستنی است ‌و انتهای آن لحظه ی پیش از ولادت است .دراصطلاح پزشکی، سقط جنین اخراج عمدی یا مصنوعی یا خروج خود به خود حمل پیش از موعد طبیعی است .ازنظر پزشکی قانونی اگر خروج جنین پس از شش ماه وبه دست آوردن زندگی خارج از رحمی آن صورت گیرد، زایمان پیش ازموعد نامیده می شود واگر جنین توانایی زیستن نداشته باشد سقط جنین محسوب می شود^[۱۵]. سقط جنین عبارت است ازاخراج عمدی، غیر طبیعی وقبل از موعد طبیعی جنین به نحوی که حمل خارج شده ازبطن مادر زنده نباشد یا قابل زیست نباشد.

تعریف حمل: به کودکی گفته می شود که درشکم مادر است ‌و از نظر پزشکی به دوران بعد ازهفت ماهگی تا قبل ‌از تولد طفل گفته می شود.^[۱۶]

لازم به ذکر توضیح است که حقوق دانان کیفری راجع به تعریف این پدیده اتفاق نظر ندارند، بعضی از مولفان خارجی مانند«گارو»^[۱۷] سقط جنین را عبارت ازاخراج عمدی وقبل ازموعد حمل می دانند ‌و برعکس«گارسون»^[۱۸] یکی دیگر ازحقوق دانان فرانسوی، سقط جنین را به منقطع ساختن دوران طبیعی بارداری تعریف می کند ودکتر پادیا با توجه به مواد قانون سابق ایران، سقط جنین را جرم عمدی دانسته ودرتعریف آن نوشته است:

سقط جنین عبارت است از اخراج حمل قبل ازموعد طبیعی زایمان به نحوی که زنده یا قابل زیستن نباشد.

بدیهی است که درحال حاضر هیچ یک از این تعاریف به تنهایی نمیتواند بازگو کننده هدف وتعریف موردنظر قانون گذار اسلامی باشد.اما قانون گذار کنونی نیز درمواد قانونی مربوطه ‌به این جرم را تعریف نکرده، بلکه ‌در هر مورد تنها به ذکر موضوع ومجازات آن اکتفا نموده است .

گفتار دوم: تمیز سقط جنین ازمفاهیم مشابه

در این گفتار سعی می شود که مفاهیم مشابه مانند سقط جنین وقتل که خیلی به یکدیگر نزدیک هستند ‌از یکدیگر جدا کرده تا به نتیجه مطلوبی برسیم دربند اول فرق بین سقط جنین وقتل که اصلی ترین مفاهیم مشابه هستند را بررسی می نماییم .دربند دوم وضع حمل پیش ازموعد را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

بند اول: سقط جنین وقتل

سقط جنین عمدی درایران قتل محسوب نمی شود اما سقط جنین زن حامله توسط دیگری مانند،دادن ادویه یا وسایل دیگر برای سقط جنین یاراهنمایی او ‌به این کار وهم چنین معاونت یا مباشرت ‌در سقط جنین توسط طبیب یا ماما ممنوع اعلام شده وبرای آن در این موارد مجازات تعیین شده است .

فرزند ناخواسته،دلیلش هرچه که باشد واقعیتی است انکار ناشدنی.این واقعیت انکار ناشدنی را برخی ابراز می‌کنند ولی برخی هم هستند که مانع ابراز آن می‌شوند.سقط جنین را به صورت ساده می توان ازبین بردن سهوی یا عمدی نطفه ای که دررحم مادر است تعریف کرد.

مجازات سقط جنین عمدی دارای روح،از دیرباز درآثار فقهی مطرح بوده است، ولی عبارت بیشتر فقیهان گذشته در این زمینه خالی ازابهام نیست وهمین امر، سبب اختلاف نظر ‌در فهم قول مشهور شده است .درحالی که مشهور فقیهان اهل سنت ومشهور فقیهان معاصر شیعه به صراحت قول به عدم جواز قصاص درقتل عمدی جنین را برگزیده اند.

قانون مجازات اسلامی نیز گرفتار ابهام است وحقوق دانان برداشت های مختلفی ازآن دارند.مهمترین دلیل طرف داران قول به قصاص این است که جنین با دمیده شدن روح درآن ، انسان می شود ومجازات کشتن ‌هر انسانی قصاص است . اما با توجه به احکام گوناگون که برای جنین ونوزاد وجود دارد، می توان ‌به این نتیجه رسید که ‌در سیر تکوین انسان، مرحله معینی وجود ‌ندارد که با ورود به آن همه احکام مربوطه به انسان ازجمله قصاص قاتل از محقق شود.

‌بنابرین‏ اصل اولی، احتیاط دردماء فقدان دلیل روشنی برقصاص وبرخی قرائن دیگر، عدم ثبوت مجازات قصاص درقتل عمدی جنین دارای روح را اقتضا می‌کند. ازسوی دیگر، درنگاه ما انسان ها جنین ازهنگام انعقاد نطفه موجودی زنده وپویاست وارتباطش با حیات بشری هرروز بیشتر می شود. ازاین رو هرچه زمان بردوران بارداری می‌گذارد برارزش ‌و حرمت او افزوده ‌و اخلال درادامه حیات وی ناپسند وجرم شمرده می شود. این نگاه انسانی ازبقراط حکیم درسوگند نامه اش که سقط عمدی جنین را در کنار قتل عمد گناه و حرم دانسته وآن را برخلاف رسالت پزشکان شمرده تا عهدنامه ژنوعالی ترین احترام رابرای زندگی بشر ازهنگام انعقاد نطفه قائل است، پیوسته درجامعه بشری وجود داشته است .

ادیان الهی ازجمله اسلام نیز که پیام آوران کرامت انسانی ازجانب پروردگار متعال اند، حق حیات برای جنین را موهبتی الهی می دانند که تعدی به آن گناه بزرگ به شمار می‌آید. مستوجب مجازات است .

درهیچ یک ‌از قوانین موضوعه کشورهای مختلف جهان، سقط جنین مصداق قتل نیست وسقط جنین عمدی، قتل تلقی نشده است درحقوق ایران، نخستین بار درقانون مجازات عمومی مصوب ۱۳۰۴ به مواردی درخصوص مجازات سقط جنین برمی خوریم مواد ۱۸۰ تا ۱۸۴ این قانون بدون توجه به منابع فقهی وتحت تاثیر قانون جزای فرانسه، سقط جنین را ‌از عنوان قتل خارج دانسته ومجازات کسی را که با ضرب ویا هرنوع اذیتی موجب سقط حمل زنی شود حبس جنایی درجه یک از۳ تا ۱۰ سال قرار داده است ولی دیوان عالی کشور درهمان دوران ، بیشتر تحت تاثیر منابع فقهی بوده وبراساس موازین شرعی آرا خودرا صادر می کرد.^[۱۹]

حال به نظر بعضی ازفقها وحقوق دانان درمورد سقط جنین وقتل نگاهی می اندازیم .

سلار دیلمی: نخستین فقهی است که به صراحت به طرح مسئله قصاص قاتل جنین می پردازد وحکم به قصاص می‌دهد ، او می‌گوید :زن بارداری که جنین او کشته شده ، دوگونه است: یا جنبش کامل وتام بوده است پس قاتل آن به سبب این جنایت کشته می شود، ویا چنین نیست ودراین صورت برای جنین غیر کامل، دیه پرداخت می شود.^[۲۰]

محقق حلی با الفاظ دیگر درباب دیات، همین نظر را ابراز می‌دارد: اگر زنی رابزند واوجنین خودرا بیندازد، پس جنین هنگام سقوط بمیرد، زننده قاتل است واگر قتل او عمدی باشد کشته می شود. ^[۲۱]

۳-۹- فرایند پرونده هسته­ای ایران از آغاز تا توافق ژنو:

پس از افشای فعالیت هسته­ای ایران توسط برخی از سرویس های اطلاعاتی و جاسوسی غرب، جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۸۱ رسماً دستیابی خود به فناوری هسته­ای را اعلام کرد. در مقابل نیز غرب به رهبری آمریکا به موضوع هسته­ای ایران اعتراض کرد، و موجبات بازشدن پرونده ایران در شورای حکام را فراهم آورد. (کارور، ۲۰۰۵، ۴۹)

در پی این مطرح شدن این موضوعات بود که گزارش البرادعی (مدیر کل وقت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی) درباره برنامه هسته­ای تهران، به صدور اولین قطع نامه شورای حکام علیه ایران در خرداد ۱۳۸۲ انجامید و نخستین زمزمه های تعلیق بر اثر درخواست رسمی جامعه جهانی برای «تعلیق^[۳۱]۱» هسته­ای ایران مطرح شد. ۱۳ مهر همان سال، حجت الاسلام حسن روحانی (دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی) پس از انتصاب به عنوان مسئول ارشد تیم مذاکره کننده هسته­ای، در دیداری با البرادعی در تهران، آمادگی ایران را برای پذیرش «پروتکل الحاقی^[۳۲]۲» رسماً اعلام کرد. وزرای خارجه انگلیس، فرانسه و آلمان در ۲۹ مهر ۱۳۸۲ برابر با ۲۱ اکتبر ۲۰۰۳ به دعوت حسن روحانی به تهران سفر کردند که این نشست نهایتاًً به معاهده سعدآباد^[۳۳]۳ منجر شد.

با وجود تعلیق فعالیت ها از سوی ایران، دومین قطعنامه علیه ایران توسط انگلیس، فرانسه و آلمان در آذرماه ۱۳۸۲ در شورای حکام به تصویب رسید. تیم هسته­ای متعهد شد پروتکل الحاقی را امضا و به منظور اعتمادسازی، پیش از تصویب قانونی پروتکل، مفاد آن را اجرا کند. (همان، ۵۰)

(البته در راستای بهره برداری از دستاوردهای هسته­ای، تأسیسات UCF اصفهان با کارکرد ویژه پروژه تبدیل اکسید اورانیوم (UO2) به کیک زرد و سپس تبدیل آن به تترا فلوراید اورانیوم (UF4) در تاریخ ۲۴ اسفند ۱۳۸۲ راه اندازی شد). ۲۸ شهریور ۱۳۸۳ ، قطعنامه شورای حکام علیه اقدامات هسته­ای ایران صادر شد. در این ضرب الاجل، شورا خواستار تعلیق «فوری و قابل اثبات» تمام فعالیت های مرتبط با غنی سازی در همه بخش ها شد. ۱۵ آبان ۱۳۸۳، یک ماه مانده به پایان ضرب الاجل، حسن روحانی برای مذاکره با نمایندگان سه کشور اروپایی به پاریس رفت. اروپا خواستار تعلیق نامحدود (حداقل ده سال) فعالیت هسته­ای ایران بود^[۳۴]۱٫ ۲۵ آبان ۱۳۸۳ تعلیق کوتاه مدت فعالیت تأسیسات هسته­ای و مجتمع UCF اصفهان را پذیرفت؛ و در مقابل اروپا متعهد شد حقوق ایران بر اساس NPT به رسمیت شناخته شود. (فرخی، ۱۳۸۷، ص ۷۸)

علی رغم پذیرش تعلیق کوتاه مدت از سوی ایران، در ۹ آذر ۱۳۸۳ ، شورای حکام قطعنامه­ای علیه ایران صادر کرد که طی آن بر تعلیق دائمی غنی سازی اورانیوم علی رغم مفاد موافقت نامه پاریس تأکید کرده و نیز امضاء پروتکل الحاقی را از سوی ایران خواستار شد. در ۱۴ مرداد ۱۳۸۴، طرف اروپایی با ارائه یک بسته پیشنهادی، از ایران خواست که فعالیت های چرخه سوخت خود را متوقف کند. اینجا بود که در ۱۵ مرداد ۱۳۸۴ ، ایران با ارائه پاسخی، بسته پیشنهادی غرب را رد کرد و فعالیت اصفهان از سر گرفته شد. در پاسخ ایران به نقض حقوق بین الملل، NPT ، بیانیه تهران و معاهده پاریس در بسته مذبور تصریح شده بود.

در ۱۵ بهمن ۱۳۸۴، شورای حکام موضوع هسته­ای ایران را به شورای امنیت ارسال کرد. پاسخ تهران، ادامه برنامه هسته­ای، تعلیق اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی و بازگشایی تأسیسات نطنز و اراک بود. ارجاع پرونده هسته­ای به شورای امنیت، سرآغاز ورود ۵ عضو دائم این شورا و آلمان (۱+۵) به مذاکرات شد. در ۱۶ خرداد ۱۳۸۵ با سفر خاویرسولانا و نمایندگان پنج کشور به ایران، بسته پیشنهادی ۱+۵ در اختیار ایران قرار گرفت. (همان، ۷۹)

۱۵ و ۲۰ تیر ۱۳۸۵ ، طرفین درباره بسته ۶ ژوئن در بروکسل مذاکره کردند. اروپا منتظر پذیرش تعلیق مورد اشاره در بسته پیشنهادی، از سوی ایران بود. لاریجانی (مذاکره کننده ارشد ایران در آن وقت) پاسخ ایران را منوط به رفع برخی ابهامات موجود در بسته می­دانست. ۹ مرداد ۱۳۸۵ اولین قطعنامه شورای امنیت علیه فعالیت های هسته­ای ایران تصویب شد. طبق قطعنامه ۱۶۹۶، ۹ شهریور۱۳۸۵ پایان فرصت تعلیق فعالیت ها بود؛ اما ۴ شهریور همان سال مجتمع تولید آب سنگین اراک افتتاح شد. (نطنز آهاری، ۱۳۸۵، ۳)

۲۰ فروردین ۱۳۸۶ ایران رسماً اعلام کرد که به مرحله تولید صنعتی سوخت هسته­ای رسیده است. این خبر پاسخ قاطع جمهوری اسلامی به قطعنامه ۱۷۴۷ شورای امنیت (۴ فروردین ۱۳۸۶) بود. ۹ بهمن ۱۳۸۶ ، سوخت اتمی نیروگاه بوشهر که بارها به دلیل فشارهای سیاسی آمریکا و غرب به تأخیر افتاده بود به طور کامل ارسال شد و بدین ترتیب امکان تولید برق هسته­ای فراهم شد.

گروه ۱+۵ در راستای ادامه فشار بر توقف برنامه هسته­ای ایران، قطعنامه های ۱۷۴۷ (در مارس ۲۰۰۷)، ۱۸۰۳ (در مارس ۲۰۰۸)، ۱۸۳۵ (در سپتامبر ۲۰۰۸) و ۱۹۲۹ (در ژوئن ۲۰۱۰) را نیز تصویب کردند؛ بر اساس این قطعنامه­ها محدودیت های مالی بر شرکت ها و افراد ایرانی افزایش یافته بود. (لینزر، ۲۰۱۱، ۱۲)

در عین حال مذاکرات نیز ادامه یافت. ۲۴ اردیبهشت ۱۳۸۷، بسته پیشنهادی ایران برای گفتگو درباره مشکلات همه جانبه منطقه و بین الملل ارائه گردید. ۱+۵ در ۲۵ خرداد متقابلاً بسته­ای پیشنهاد کرد که بازهم با پیش شرط تعلیق همراه بود. ۲۹ تیر ۱۳۸۷ نشست «ژنو۱» بر اساس مشترکات بسته های پیشنهادی ایران و اروپا با مذاکره جلیلی و سولانا برگزار شد و طرفین ، مذاکرات را سازنده ارزیابی کردند. (آمریکا برای اولین بار در این مذاکرات حضور داشت) ۲۰ فروردین ۱۳۸۸، در پاسخ به قطعنامه­ی ۱۸۳۵ شورای امنیت، ۲ نوع سانتیریفیوژ پیشرفته آزمایش شد و سانتریفیوژهای فعال نطنز به ۷ هزار رسید. همچنین ایران اعلام کرد طی ۵ سال، ۵۰ هزار سانتریفیوژ نصب می‌کند. در مذاکرات موسوم به «ژنو۲» در ۹ مهر ماه ۱۳۸۸، پیشنهاد مبادله سوخت ۵/۳ درصد با ۲۰ درصد مطرح شد که به معنای پذیرش حق غنی سازی ایران از سوی غرب بود. اختلاف بر سر چگونگی مبادله سوخت باعث توقف مذاکرات شد. محمود احمدی نژاد (رئیس جمهور وقت) در تاریخ ۱۸ بهمن ۱۳۸۸ دستور تولید سوخت ۲۰ درصد را پس از تعلل طرف های مذاکره در تبادل سوخت صادر کرد. ‌بنابرین‏ غنی سازی ۲۰ درصد در ۲۰ بهمن ۱۳۸۸ در نطنز آغاز شد.

مذاکرات پس از ۱۵ ماه تعلیق، در ۱۵ آذر ۱۳۸۹ از سر گرفته شد. در دور اول این مذاکرات، ایران به محاکمه غربی ها ‌در مورد ترور دانشمندانش پرداخت. از آنجا که موضوع هسته­ای از نظر ایران غیرقابل مذاکره بود؛ درباره آن مذاکره نکرد. اول بهمن ۱۳۸۹ ، مذاکرات با ۱+۵ با دستور کار «گفتگو برای همکاری درباره مسائل مشترک» در استانبول شکل گرفت. در اینجا جلیلی به ۱+۵ اجازه طرح مباحث پاسخ داده شده در ژنو رانداد و در نتیجه نتایج برای ۱+۵ خوشایند نبود.

دور بعدی مذاکرات ایران و ۱+۵ در ۲۶ فروردین ۱۳۹۱ در استانبول آغاز شد. در این مذاکره که به «استانبول ۱» شهرت یافت؛ گری سیمور (مشاور ارشد کاخ سفید) حضور داشت در حالی که ریاست هیئت آمریکایی با وندی شرمن بود. (همان، ۱۳)