لذا حفاظت از اکوسیستم تالابی در سطح بین‌المللی بعد از کنوانسیون رامسر به نحو مستقیم و غیر مستقیم هم در چارچوب حقوق نرم و هم حقوق سخت پیشرفت های مثیت و سازنده ایی را داشته است. همچنین باید اشاره داشت در چاچوب کنوانسیون رامسر بواسطه نشست های سالیانه و گزارش های تخصصی و فنی سال های اخیر به فراخور اقتضائات زمانی، نرم سازی و اقدامات کاربردی مفیدی صورت گرفته است.

۲ فصل دوم: نظام حقوق بین‌المللی حفاظت از اکوسیستم تالاب ها

مقدمه

مفهوم محیط زیست در بردارنده حوزه وسیعی از موضوعات اعم از آب، هوا، خاک، جنگل، بیابان، دریا و محیط زیست دریایی، جو و آثار تاریخی و بسیاری موارد دیگر است. با صنعتی شدن جوامع روند تسلط و استیلای انسان و استفاده بی رویه منابع طبیعی و محیط زیست شتاب بیشتری یافت و متعاقب آن آسیب های جدی بر محیط زیست وارد آمد.

امروزه چند قرن بعد از صنعتی شدن جوامع، دولت ها ‌به این نتیجه رسیده اند که فرایند کنونی استفاده بی رویه از منابع طبیعی و محیط زیست موجب نابودی بسیاری از جوامع و مشکلات عدیده ای برای بشریت خواهد شد.

از این رو، حقوق به عنوان نماد نظام بخش جوامع در حوزه های عمومی و خصوصی می‌تواند به یکی از قویترین ابزار ها در کاهش تخریب محیط زیست معرفی شود. افزایش آگاهی جوامع و دولت ها از مشکلات محیط زیستی و تهدیدات پیش رو آن ها موجب شد که در طی چند دهه اخیر نشست های گسترده و متنوعی به منظور متوازن کردن اقدامات دولت ها و جامعه بشری در حوزه های محیط زیستی برگزار گردد، به گونه ای که در نیمه اول قرن بیستم شاهد تحولات آرامی در توسعه و کاربرد هنجارهای بین‌المللی در مسائل زیست محیطی هستیم.

در مواجه با عظمت معضلات زیست محیطی بین‌المللی ، جهان یک بیداری سیاسی – حقوقی را تجربه ‌کرده‌است و برای متوقف کردن این فرایند مخرب و مدیریت آن ، استراتژی های حقوقی را در قالب اعلامیه ها، کنوانسیون ها و موافقتنامه های چند جانبه و همه جانبه اتخاذ ‌کرده‌است.

در این میان حقوق بین الملل محیط زیست زاییده حرکت به سمت قانونگذاری در عرصه محیط زیست بوده است، که امروزه به عنوان یکی از مهمترین، متنوع ترین و پیچیده ترین حوزه های حقوق بین الملل مطرح است.(کوروکولاسوریاو رابینسون,۳۷,۱۳۹۰)

چنانچه اشاره گردید حمایت و حفاظت از اکوسیستم تالاب ها در وهله اول در چارچوب نظام حقوقی داخلی و منطقه ای شکل گرفت. اما به دلیل افزایش آگاهی از نقش ها و کارکرد های این اکوسیستم آبی برای محیط زیست جهانی و همچنین عدم کفایت سازو کارهای موجود به منظور مقابله با عوامل تهدید کننده تالاب ها واکنش جهانی امری ضروری قلمداد گردید.

نگرانی راجع به ضرورت اقدام جهانی برای حمایت از محیط زیست طبیعی تالاب ها نسبتا ً پدیده ای جدید است. حتی تا چند دهه گذشته، آگاهی عمومی از مشکلات مربوط به محیط زیست آن ها و نیاز برای اقدام منسجم چند جانبه جهت بررسی این مشکلات آشکار نشده بود. با ادامه و گسترش انتشار بیشتر اطلاعات مربوط به چالش های محیط زیستی این قلمرو آبی، نگرانی بین‌المللی نیز در طی سال های گذشته به اشکال مختلفی افزایش یافته است. کنوانسیون رامسر و اقدامات دبیرخانه آن در بررسی چارچوب تعهداتی دولت ها نقش محوری و اساسی را ایفا می‌کنند، زیرا این کنوانسیون تنها چارچوب تعهداتی است که به طور انحصاری به مقوله تالاب ها به عنوان بخشی از محیط زیست پرداخته است. اما در این میان نباید از سایر منابع حقوق بین الملل از جمله اصول عام و مفاهیم حقوق بین الملل محیط زیست و سایر معاهدات و موافقتنامه های بین‌المللی زیست محیطی که می توان از آن ها تعهدات بین‌المللی دولت ها در حفاظت از محیط زیست زیست تالاب ها را استنباط نمود، غافل شد.

بخش اول: اصول و مفاهیم حقوق بین الملل محیط زیست ناظر بر حفظ و حمایت از تالاب ها و توسعه پایدار

اگرچه سخن گفتن از اصول کلی و پرداختن به کلیت این اصول در حفاظت از محیط زیست، موضوع ساده ایی به نظر نمی رسد و عده ای آن را جزو حقوق نرم و غیر الزام آور تلقی نموده و عده ای دیگر آن را در صورت ایجاد یک قاعده عرفی یا درج در یک سند، الزام آور می دانند، اما با استناد به ماده ۳۸ اساسنامه دیوان بین الملل دادگستری، اصول کلی حقوق با شالوده محکم حقوقی، در حاشیه قوانین و گاه در متن های خشک، راه حل هایی را برای اجرای عدالت فراهم می‌سازند.(ویرالی,۱۰۲,۱۳۶۴)

موقعیت و جایگاه اصول ناظر بر حمایت از محیط زیست بر همین منوال است و علی رغم سابقه کوتاه این رشته از حقوق بین الملل محیط زیست تاثیر داشته و هم در تکامل آتیه آن مؤثر خواهد بود. این اصول و مفاهیم نقش بسیار مهمی در حقوق بین الملل محیط زیست، که خود یکی از حوزه های به سرعت رو به رشد حقوق بین الملل است ایفا می‌کنند.

باید اذعان داشت که تمامی اصول و مفاهیم حقوق بین الملل محیط زیست در جهت اثبات مفهوم توسعه پایدار به کار می‌آیند و در واقع این اصول و مفاهیم، جامعه بین الملل را در تلاش هایش برای به دست آوردن و تحصیل توسعه پایدار هدایت می‌کنند.

از اواخر دهه ۱۹۸۰، پارادایم جدیدی در عرصه توسعه تحت عنوان توسعه پایدار شکل گرفت. در بعد زیست محیطی توسعه پایدار، تامین و تضمین حق توسعه اقتصادی و اجتماعی بایستی به نحوی باشد که با اصول و قواعد اساسی زیست محیطی منطبق باشد. توسعه ای که متضمن رعایت اصول و قواعد زیست محیطی نباشد در تحلیل نهایی توسعه ای موقت، گذرا، و ناپایدار خواهد بود و به عبارتی توسعه پایدار مستلزم حفاظت از محیط زیست است.

‌در مورد تعداد و نوع اصول کلی محیط زیست محیطی توافقی در دکترین وجود ندارد. در سال ۱۹۷۴ میلادی مجمع عمومی سازمان ملل متحد ماده ای را در رابطه با حفاظت از محیط زیست در قطعنامه شماره ۳۲۸۱ مربوط به منشور حقوق و وظایف اقتصادی دولت ها گنجاند. این ماده اصول کلی حقوق بین الملل محیط زیست را چنین اشعار می‌دارد:

حفظ، نگهداری و توسعه محیط زیست برای نسل حاضر و آینده از مسئولیت های کلیه کشورها محسوب می‌گردد. کلیه کشورها بایستی طبق این مسئولیت در اتخاذ سیاست های زیست محیطی تلاش نمایند. کلیه کشورها مسئولند اطمینان حاصل نمایند که فعالیت های در حیطه صلاحیت یا کنترل شان به محیط زیست سایر کشورها یا مناطق ورای حدود صلاحیت ملی آنان صدمه ای وارد ننمایند. کلیه کشورها بایستی در تکمیل معیارهای بین‌المللی و قواعد مربوط به محیط زیست همکاری نمایند. این سیاست ها نباید به طور زیانباری بر پیشرفت بالقوه کشورهای در حال توسعه تاثیرگذار باشد.

مهمترین این اصول در دو سند مهم کنفرانس سازمان ملل متحد (بیانیه کنفرانس ۱۹۷۲ راجع به محیط زیست و بشر در استکهلم و بیانیه کنفرانس راجع به محیط زیست و توسعه ۱۹۹۲ در ریودوژانیرو) تثبیت شده است. این دو بیانیه همراه با صد ها معاهده زیست محیطی بین‌المللی دیگر اصول زیر بنایی حقوق بین الملل محیط زیست را تشکیل می‌دهند.

لذا در این بخش اصول و مفاهیم حقوق بین الملل محیط زیست را به عنوان یکی از منابع حقوقی در حفاظت از محیط زیست تالاب ها را با نگاهی به توسعه پایدار بررسی می نماییم.

کتل این عامل ها را صفات می‌خواند و آن ها را با عنوان عناصر ذهنی شخصیت توصیف می‌کند. تنها زمانی که ما صفات یک نفر را بشناسیم می‌توانیم پیش‌بینی کنیم که آن شخص چگونه در یک موقعیت معین رفتار خواهد کرد(آزادی، ۱۳۸۶).

-رویکرد کتل به صفات شخصیت: کتل صفات را به صورت گرایش های واکنش نسبتاً دایمی که واحدهای ساختاری بنیادی شخصیت هستند تعریف کرد . اوصفات را به چند شیوه طبقه بندی کرد که شامل:

-صفات مشترک و صفات یگانه: کتل ابتدا صفات مشترک^[۸۳]۱ را از صفات یگانه^[۸۴]۲ متمایز کرد . صفت مشترک ، صفتی است که هر کسی تا اندازه ای از آن بهره مند است . هوش ، برون گرایی ، و جمع گرایی مواردی از صفات مشترک هستند . هر کسی این صفات را دارد ، اما برخی از افراد بیش تر از دیگران آن ها را دارند (آزادی، ۱۳۸۶ ).

-صفات توانشی، خلقی و پویشی: شیوه ی دوم طبقه بندی کردن صفات ، تقسیم بندی آن ها به صفات توانشی ، صفات خلقی، و صفات پویشی است . صفات توانشی تعین می‌کنند که یک فرد با چه کارایی قادر خواهد بود تا در جهت یک هدف تلاش کند . هوش یک صفت توانشی است ؛ سطح هوش ما به تعیین نحوه ی تلاش ما برای یک هدف ، مانند مدرک دانشگاه ، کمک می‌کند . صفات خلقی ، شیوه ی عادی و حالت هیجانی رفتار ما را توصیف می‌کنند ، برای مثال ، ما چقدر جسور ، آسان گیر ، یا زود رنج هستیم . این صفات بر شیوه ی عمل و واکنش ما به موقعیت ها تأثیر می‌گذارند . صفات پویشی ، نیروهای برانگیزنده ی رفتار ما هستند و انگیزش ها ، تمایلات و آرزوهای ما را توصیف می‌کنند (موسوی، ۱۳۸۷).

-صفات سطحی و صفات عمقی: سومین شیوه ی طبقه بندی صفات، یعنی، صفات سطحی در برابر صفات عمقی، طبق پایداری یا تداوم آن ها انجام می شود. صفات سطحی ، ویژگی های شخصیتی هستند که به یکدیگر همبسته اند، اما یک عامل شخصیت را تشکیل نمی دهند، زیرا آن ها توسط یک منبع واحد تعیین نمی شوند. برای مثال، چندین عنصر رفتاری مثل اضطراب، دودلی، و ترس غیر منطقی، صفت سطحی روان رنجور خویی را تشکیل می‌دهند. ‌بنابرین‏، روان رنجور خویی از یک منبع واحد ناشی نمی شود. از آن جایی که صفات سطحی از چند عنصر تشکیل می‌شوند، پایداری و دوام کمتری دارند و از این رو برای شناخت شخصیت کم اهمیت تر هستند. صفات عمقی که عوامل متحد کننده ی شخصیت هستند و پایدارتر و دائمی ترند ، اهمیت بیش تری دارند. هر صفت عمقی موجب برخی از جنبه‌های رفتار می شود. صفات عمقی، عوامل فردی هستند، از تحلیل عاملی به دست می‌آیند و برای توجیه صفات سطحی، با هم ترکیب می‌شوند (خردمندزاده، ۱۳۹۱).

-صفات سرشتی و صفات محیط ساخته:

صفات محیط ساخته^[۸۵]۱ از تأثیرات موجود در محیط اجتماعی و فیزیکی ما ناشی می‌شوند. این صفات، ویژگی ها و رفتارهای آموخته شده ای هستند که یک الگو را به شخصیت تحمیل می‌کنند. رفتار شخصی که در یک محله ی درون شهری فقیر پرورش یافته است، در مقایسه با رفتار فردی که در ناز و نعمت طبقه ی بالا بزرگ شده است، به صورت متفاوتی شکل می‌گیرد(آزادی، ۱۳۸۶).

-دیدگاه آیزنک درباره ی صفات شخصیت :

یکی از وسایل کار آیزنک در تحقیقات، تستی بود که «فهرست شخصیت مودسله» نامیده می شد. در سال ۱۹۶۳ آیزنک با کمک همسرش در این تست تصرفاتی به عمل آورد و تست جدیدی تعبیه کرد به نام «فهرست شخصیت آیزنک» . این تست مشتمل بر ۴۸ موضوع است که نیمی از آن ها ناظر به هر یک از عوامل برون گرائی ـ درون گرائی، و روان نژندی است. نتیجه ی نهایی این تحقیقات معلوم داشت که شخصیت دارای سه حد است که هر کدام یک قطب مخالف دارد، بدین قرار:

۱ـ درون گرائی برون گرائی

۲ـ روان نژندی فقدان روان نژندی

۳ـ روان پریشی فقدان روان پریشی

آیزنک ضمناً افرادی را که به هر یک از این قطب های نهائی تعلق دارند از نظر روانی توصیف و تعریف ‌کرده‌است . بعضی از صفات هر یک از این تیپ ها بدین قرارند :

۱ـ درون گرایان ـ درون گرایان زیر تحت تأثیر ویژگی های سیستم عصبی مرکزی قرار دارند :

استعداد سرشتی آن ها برای تحریک پذیری زیاد است؛ از محرک ها اجتناب می‌کنند، رشد آن ها عمودی است. کمتر معتاد به دود هستند، به هر حال پیپ را ترجیح می‌دهند. بیش تر در خود فرو می‌روند، خیال پرورند ؛ علاقه ای به شرکت در اجتماعات ، از خود نشان نمی دهند ؛ گوشه گیر و انزوا دوست هستند . میزان هوششان بالا است ، قوه ی بیانشان عالی است(صداقت، ۱۳۹۱).

معمولاً در کارها دقیق هستند ولی گام ها را آهسته و با احتیاط بر می دارند . فزونی طلب هستند ولی برای کارهایی که انجام می‌دهند به قدر کافی ارزش قائل نیستند. بیش تر پایبند به سنت ها و اصول دیرین هستند. گرایش به احساس کمبود (حقارت) در آن ها زیاد است. برای ابتلای به دلواپسی و افسردگی و وسواس و… آمادگی بیش تری دارند.

۲ـ برون گرایان ـ برون گرایان نیز زیر تأثیر سیستم عصبی مرکزی هستند. استعداد آن ها برای تحریک پذیری کم است، یعنی حساسیت کمتری در برابر محرک ها دارند، دموی مزاجند؛ رشد بدنی آن ها افقی است. می‌توانند پای خود را برای درازتری بلند نگاه دارند. آن ها فاصله زمانی را کوتاه تر از درون گرایان احساس می‌کنند؛ و نیز بیش از این ها دود استعمال می‌کنند و سیگار هم ترجیح می‌دهند. به دنبال چیزهای تحریک آمیز می‌گردند؛ از کارهایی که در آن ها احتمال خطر یا ضرر می رود روگردان نیستند. به کار و کوشش چندان علاقه ای ندارند و نیروی کمتری به کار می اندازند. هوششان نسبتاً کم و قوه ی بیانشان ضعیف است. پایداری و استقامت ندارند؛ در کارهایشان شتاب زدگی هست ولی دقت نیست، چندان فزونی طلب نیستند، ولی برای ‌کارهایی که می‌کنند زیاده از حد ارزش قائلند. انعطاف پذیرند؛ شوخی و لطیفه را خیلی دوست می دارند به خصوص اگر جنبه ی جنسی داشته باشد. گرایش بیش تری برای تظاهرات ناشی از هیستری دارند(سید محمدی، ۱۳۸۶).

۳ـ روان نژندان ـ روان نژندان زیر تحت تأثیر سیستم عصبی خودکار قرار دارند: دیدشان در تاریکی کمتر از دید افراد به هنجار است . اگر چشم های آن ها با پارچه بسته شده باشد بیش از افراد به هنجار تعادل خود را از دست می‌دهند . جسماً و روحاً ضعیف و ناقص هستند . از حیث هوش و تسلط بر نفس و ادراک جسمی و تمرکز حواس و اراده و سعی و کوشش از متوسط افراد به هنجار پائین ترند. تلقین پذیرند و در اندیشیدن و عمل کردن کند هستند( شولتز، ۲۰۰۵).

۴ـ روان پریشان ـ سخت و دشوار هستند. از عهده ی نقاشی به واسطه ی آینه خوب بر نمی آیند . در جمع زدن پی در پی ضعیف هستند. تمرکز حواسشان کم است ؛ حافظه شان ضعیف است . به کندی چیز می خوانند ، و به طور کلی از نظر فهم و ادراک و اعمالی که تحرک لازم دارد بسیار کند هستند . بیش تر ساکن و بی حرکت می مانند . سطح آرزو و توقعشان کمتر با واقعیت تطبیق می‌کند . آمادگی ندارند ‌به این که خود را با تغییراتی که در محیط زندگی روی می‌دهد سازش دهند (صداقت ، ۱۳۹۱).

1. 1. شاهاک،اسراییل،تاریخ یهود آیین یهود،ترجمه رضا آستانه پرست،تهران، ۱۳۸۶،ص ۶۴ ↑

1. 1. توفیقی،حسین،آشنایی با ادیان بزرگ،تهران،انتشارات صدرا،۱۳۷۹،ص ۱۱۴ ↑

   

1. 1. هاکس،جیمز،قاموس کتاب مقدس،ترجمه حسین توفیقی،تهران،انتشارات کتاب ماه دین،۱۳۸۷،ص ۲۶۸ ↑

1. 1. توفیقی،حسین،آشنایی با ادیان بزرگ،ص ۱۱۴ ↑

1. 1. انجیل لوقا، ۱۳ : ۵ ↑

1. 1. انجیل،اعمال رسولان، ۲ : ۳۸ ↑

1. 1. همان، ۳ : ۱۹ ↑

1. 1. انجیل لوقا، ۱۵ : ۷ ↑

1. 1. همان، ۱۵ : ۱۰ ↑

1. 1. نجفی،محمد حسن بن باقر،جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام،جلد چهل و یکم،تهران،انتشارات چاپخانه اسلامی،۱۹۸۱م،ص ۱۰۹ ↑

1. 1. طباطبایی یزدی،العروه الوثقی،جلد اول،قم،دفتر تبلیغات اسلامی،بی تا،ص ۳۷۰ ↑

1. 1. مرعشی شوشتری،محمد حسین،تقریرات درس حقوق جزا،دوره دکتری،مدرسه عالی شهید مطهری،تهران،نیمسال اول سال تحصیلی۱۳۷۶ـ ۱۳۷۵،صص ۱۰ـ ۱ ↑

1. 1. www.parastookhanom.persianblog.ir ↑

1. 1. مطهری،مرتضی،آشنایی با قرآن،جلد هشتم،تهران،۱۳۸۲،صص ۱۰۶ و ۱۰۷ ↑

1. 1. سیوطی،جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر،درالمنثور،جلد دهم،نجف،مطبعه الآداب،بی تا،ص ۶۰ ↑

1. 1. الخلیل بن احمد عمر،العین،نجف،۱۴۰۰ه.ق،ذیل واژه «نصح» ↑

1. 1. راغب اصفهانی،ابوالقاسم حسین بن محد،المفردات الفاظ القرآن، ذیل واژه«نصح» ↑

1. 1. سیوطی،جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر،درالمنثور،ص ۶۰ ↑

1. 1. مکارم شیرازی،ناصر،تفسیر نمونه،جلد بیست وچهارم،قم،۱۳۷۱،ص ۲۹۰ ↑

1. 1. مجلسی،محمد باقر،بحارالانوار،ص ۹۰ ↑

1. 1. فرقان، ۷۰ ↑

1. 1. مجلسی،محمد باقر،بحارالانوار،ص ۲۸ ↑

1. 1. طباطبایی یزدی،العروه الوثقی،ص ۳۷۲ ↑

1. 1. همان،ص ۶۱۲ ↑

1. 1. نجفی،محمد حسن بن باقر،جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام،جلد دوازدهم،ص ۱۳۱ ↑

1. 1. نجفی،محمد حسن بن باقر،جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام،جلدبیستم،ص ۱۰۲ ↑

1. 1. نجفی،محمد حسن بن باقر،جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام،جلد پنجم،ص ۵۱ ↑

1. 1. www.rasekhoon.ir ↑

1. 1. جمعی از نویسندگان،فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت،جلد دوم،پژوهشکده باقرالعلوم،تهران،۱۳۸۰،ص ۶۵۲ ↑

1. 1. فرقان، ۷۱ ↑

1. 1. طباطبایی،محمد حسین،المیزان فی تفسیر القرآن،ترجمه محمد موسوی همدانی،جلد اول،قم،دفتر انتشارات اسلامی،۱۳۶۳، ص ۲۰۴ ↑

1. 1. مکارم شیرازی،ناصر،تفسیر نمونه،ص ۱۱۴ ↑

1. 1. توبه، ۱۱۸ ↑

1. 1. www.rasekhoon.net ↑

1. 1. حر عاملی،محمد بن حسن،وسایل الشیعه،جلد هجدهم،بیروت،انتشارات دارالعلم،چاپ چهاردهم،۱۳۸۱،ص ۵۳۰ ↑

1. 1. همان،ص ۳۲۸ ↑

1. 1. همان ↑

1. 1. موسوی بجنوردی،میرزا حسن،القواعد الفقهیه،جلد هفتم،قم،نشر الهادی،چاپ ششم،۱۳۷۷،ص ۳۳۳ ↑

1. 1. همان،ص ۳۳۴ ↑

1. 1. همان،ص ۳۳۵ ↑

1. 1. همان،ص ۳۳۶ ↑

1. 1. همان،ص ۳۳۸ ↑

1. 1. مائده، ۳۹ ↑

1. 1. طه، ۸۲ ↑

1. 1. مجلسی،محمد باقر،بحارالانوار، جلد هفتاد و پنجم،ص ۳۵ ↑

1. 1. مجلسی،محمد باقر،بحارالانوار،جلد هفتادوهشتم،ص ۸۱ ↑

1. 1. ۳ مجلسی،محمد باقر،بحارالانوار،جلد ششم،ص ۳۲ ↑

1. 1. بقره، ۲۷۹ ↑

1. 1. مجلسی،محمد باقر،بحارالانوار،جلد هفتاد و پنجم،ص ۳۲۹ ↑

1. 1. حسینی،علی،مجله معرفت،شماره هفتم به نقل از فیض کاشانی،محجه البیضاء ↑

1. 1. صبحی صالح،نهج البلاغه،باب المختار من الحکم،حکمت ۱۴۷ ↑

1. 1. همان ↑

1. 1. همان ↑

1. 1. انصاری،خواجه عبدالله،کشف الاسرار،جلد دوم،ترجمه روان فرهادی،تهران،۱۳۷۴،صص ۴۵۲ـ۴۵۱ ↑

1. 1. انصاری،خواجه عبدالله،منازل السایرین،ترجمه روان فرهادی،تهران،۱۳۸۱،صص ۲۹ـ ۲۸ ↑

1. 1. نوری طبرسی،میرزا حسین،مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل،جلد دوم،قم،چاپ دوم،۱۴۰۵ه.ق،ص ۳۴۸ ↑

1. 1. حرعاملی،محمد بن حسن،وسایل الشیعه،جلد یازدهم،کتاب الجهاد،باب هجدهم،تهران،۱۳۸۲،ص ۳۴۹ ↑

1. 1. اعراف، ۹۷ ↑

1. 1. منافقین، ۱۱ و ۱۰ ↑

1. 1. کلینی،محمد بن یعقوب،اصول کافی،جلد دوم،نجف،۱۴۰۷ه.ق،ص ۴۴۰ ↑

1. 1. نساء، ۱۷ ↑

1. 1. مجلسی،محمد باقر،بحارالانوار،جلد هفتادوهفتم،ص ۱۰۴ ↑

1. 1. همان،ص ۲۰۸ ↑

1. 1. مائده، ۱۸ ↑

1. 1. مجلسی،محمد باقر،بحارالانوار،جلد ششم،ص ۳۲ ↑

1. 1. همان ↑

1. 1. توبه، ۱۰۴ ↑

1. 1. شوری، ۲۵ ↑

1. 1. مجلسی،محمد باقر،بحارالانوار،جلد ششم،ص ۲۱ ↑

1. 1. قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۰ ↑

1. 1. قانون حدود و قصاص مصوب ۱۳۶۱ ↑

1. 1. البته با استناد به آیات ۳۳و۳۴ سوره مائده و روایات وارده و اجماع فقهای شیعه و با توجه به ماده ۲۹ قانون تشکیل دادگاه های کیفری ۱و۲ مصوب ۱۳۶۸، در صورت توبه محارب قبل از دستگیری، مجازات ساقط خواهد شد. ↑

1. 1. مرعشی شوشتری،محمدحسن،نشریه دیدگاه های حقوقی،شماره سوم،۱۳۷۵،ص ۲۶ ↑

1. 1. قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ ↑

1. 1. موسوی خمینی،روح اله،تحریرالوسیله،جلد دوم،تهران،مؤسسه تنظیم ونشرآثارامام خمینی،۱۳۷۹،صص ۴۱۷ـ۴۱۶ ↑

1. 1. همان ↑

1. 1. خویی،ابوالقاسم،تکملهالمنهاج،جلد اول،قم،مؤسسه احیای آثار امام خویی،بی تا،ص ۱۸۶ ↑

1. 1. طوسی،محمدبن حسن،تهذیب الاحکام،جلد دهم،قم،مؤسسه نشر اسلامی،بی تا،ص ۱۲۲ ↑

1. 1. کلینی،محمدبن یعقوب،اصول کافی،جلد هفتم،نجف،مطبعه الآداب،۱۴۱۰ه.ق،ص ۲۲۰ ↑

1. 1. حرعاملی،محمدبن حسن،وسایل الشیعه،باب شانزده از مقدمات حدود،جلد هشتم،بیروت،مکتبه الاسلامیه،چاپ پنجم،۱۴۱۰ه.ق،ص ۲۲۷ ↑

1. 1. محقق حلی،ابوالقاسم جعفربن حسن،شرایع الاسلام،جلد چهارم،نجف،مطبعهالآداب،چاپ اول،۱۴۰۸ ه.ق،ص ۱۳۹ ↑

1. 1. خویی،ابوالقاسم،تکملهالمنهاج،ص ۱۸۵ ↑

1. 1. همان،ص ۱۸۶ ↑

1. 1. مرسله: حدیث مرسل به معنای خاص و آن حدیثی است که تابعی به معصوم نسبت داده، بدون آنکه از واسطه و ناقل نامی برده شود. مثلاً سعید بن مسیب بگوید: قال رسول الله (به نقل از ضیاء الدرایه، ص ۳۸) ↑

1. 1. شیخ صدوق،محمد بن علی بن بابویه،من لا یحضره الفقیه،جلد چهارم،تهران،نشر صدوق،چاپ اول،۱۴۰۹ه.ق،ص ۴۴؛ طوسی،محمد بن حسن،تهذیب الاحکام،جلد دهم، ص ۱۲۹ ↑

1. 1. حرعاملی،محمد بن حسن،وسایل الشیعه،باب سوم از ابواب حد،حد سرقت،بیروت،انتشارات دارالعلم،چاپ چهاردهم،۱۳۸۱ص ۴۸۸ ↑

1. 1. خویی،ابوالقاسم،تکملهالمنهاج،ص ۳۰۹ ↑

PPE_it: خالص اموال و ماشین آلات و تجهیزات تقسیم بر جمع دارایی­ ها

INTANG_it: خالص دارایی­ های نامشهود تقسیم بر جمع دارایی­ ها

EQINC_it: سود حاصل از سرمایه گذاری تقسیم بر جمع دارایی­ ها

R&D_it: هزینه­ های تحقیق و توسعه تقسیم بر جمع دارایی­ ها

EMP_it: لگاریتم طبیعی تعداد کارکنان شرکت

ΔSALE_it: تغییر در فروش شرکت

SIZE_it-1: اندازه شرکت لگاریتم طبیعی ارزش بازار شرکت

MB_it-1: نسبت ارزش بازار شرکت به جمع حقوق صاحبان سهام

۳-۵-۲- تفسیر متغیرهای تحقیق

– متغیر مستقل:

متغیر مستقل مورد استفاده در الگوی رگرسیونی این تحقیق مسئولیت پذیری اجتماعی ‌می‌باشد.

– متغیر های وابسته:

متغیرهای وابسته مورد استفاده در الگوی شماره “۲”این تحقیق به شرح زیر ‌می‌باشد:

اولین معیار اندازه گیری اجتناب مالیاتی، نرخ مؤثر مالیات نقدی ( ) ‌می‌باشد که از طریق تقسیم وجه نقد پرداختی بابت مالیات بر سود قبل از کسر مالیات محاسبه می­گردد. نرخ مؤثر مالیات نقدی محدودیت­های عمده گوناگون مرتبط با نرخ مؤثر مالیات تعهدی را حل می­ نماید. اول: تا زمانی که نرخ مؤثر مالیات تعهدی مستثنی از ذخیره­های مالیات بالقوه ناشی از فعالیت­های اجتناب مالیاتی است (که موجب به وجود آمدن اختلاف موقت مالیات می­ شود)، این نرخ تنها منعکس کننده صرفه جویی­های مالیاتی ناشی از استراتژی­ های برنامه ریزی مالیاتی خواهد بود که باعث به وجود آمدن هر دو اختلاف دائم و موقت مالیات می شود. ( و )

ثانیاًً نرخ مؤثر مالیات تعهدی شامل بدهی­های احتمالی مالیاتی مرتبط با عدم قطعیت ‌در مورد وضعیت مالیاتی شرکت در هنگام ارائه اظهار نامه مالیاتی خواهد بود و ممکن است باعث ارزیابی کمتر از واقع میزان فرار مالیاتی واحد تجاری گردد. در مقابل ذخیره مالیات هیچگونه تاثیری بر روی نرخ مؤثر مالیات ندارد که این امر می ­تواند به طور صحیح تری منعکس کننده اجتناب مالیاتی واحد تجاری بر اساس اظهارنامه ابرازی خود باشد.

دومین معیار اندازه گیری اجتناب مالیاتی، نرخ مؤثر مالیات نقدی بلندمدت( )‌می‌باشد که نحوه اندازه ­گیری آن از تقسیم مجموع وجوه نقد پرداختی بابت مالیات در طی ۴ سال بر مجموع سود قبل از کسر مالیات همان دوره به دست می ­آید. دیرنگ و همکاران در سال ۲۰۰۸ از همین معیار برای سنجش اجتناب مالیاتی استفاده کردند.

معیار سوم اندازه گیری اجتناب مالیاتی، اختلاف دائمی مالیات ( ) ‌می‌باشد که از طریق اختلاف بین مالیات ابرازی و مالیات طبق برگ تشخیص صادره از سوی اداره دارایی تقسیم بر مجموع دارایی­ ها ی اول دوره به دست می ­آید. فرانک و همکاران ( ۲۰۰۹ ) از همین معیار برای
اندازه ­گیری اجتناب مالیاتی استفاده کرد. این معیار تنها بیانگر استراتژی­ های اجتناب مالیاتی ناشی از اختلاف دائمی نرخ مالیات خواهد بود.

۳- ۶ – خلاصه فصل سوم

در این فصل به منظور بررسی موضوع تحقیق به جزئیات روش تحقیق و نحوه طرح مسئله و
فرضیه ­های تحقیق پرداخته شد. برای جمع‌ آوری داده ­های مورد نیاز از اطلاعات شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران استفاده گشت و برای این منظور از نرم افزار ره آورد نوین، تدبیرپرداز، صورت­های مالی اساسی و پایگاه اینترنتی مرتبط بهره گرفته شد. جهت آزمون فرضیه ­های تحقیق با تبعیت از تحقیق هوی و دیگران (۲۰۱۳) از مدل رگرسیون خطی چند متغیره استفاده شد و ‌به این منظور برای انجام آزمون­های آماری مرتبط، نرم­افزار SPSS به کار گرفته شد. در هر یک از فرضیه ­ها به منظور بررسی معنی­دار بودن الگو از آماره F و برای آزمون معنی­دار بودن متغیرهای مستقل از آماره t استفاده گشت. همچنین آزمون معنی دار بودن ضریب همبستگی ® با بهره گرفتن از آماره t و آزمون خود همبستگی بین مشاهدات با بهره گرفتن از آماره «دوربین – واتسون» نیز در هنگام بررسی هر یک از فرضیه‌ها مورد توجه قرار گرفت. ضمناً با توجه به استفاده از رگرسیون خطی درآزمون فرضیه ­ها، مفروضات اساسی این الگو ها نیز مورد بررسی قرار گرفتند.

فصل چهارم

تجزیه و تحلیل یافته های تحقیق

۴ – ۱ – مقدمه

این تحقیق به بررسی رابطه بین مسئولیت اجتماعی شرکت با اجتناب مالیاتی شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می ­پردازد. فرضیه‌های تحقیق حاضر به پشتوانه تحقیق هوی و همکاران (۲۰۱۳) تدوین شده است. برای آزمون فرضیه‌ها از مدل رگرسیون خطی چند متغیره‌ای استفاده می‌شود که داده های مورد نیاز آن از طریق اطلاعات صورت­های مالی شرکت­های نمونه جمع‌ آوری شده است. جهت تجزیه و تحلیل داده های مدل تحقیق از نرم افزارهای آماری SPSS استفاده شد. با بهره گرفتن از این نرم افزار آماری و در راستای آزمون فرضیه‌های تحقیق به بررسی مفروضات اساسی مدل رگرسیون خطی، آزمون معنی داری مدل تحقیق، معنی داری متغیرهای مستقل، ضریب همبستگی مدل و آزمون خود همبستگی بین مشاهدات نیز توجه شده است.

۴-۲- آمار توصیفی

یکی از فرایندهای تجزیه و تحلیل داده های تحقیق دسته بندی و معنی دادن به مشاهدات خام و اطلاعات گردآوری شده و استخراج متغیرها است. به فرایند استخراج متغیرهای تحقیق در فصل سوم اشاره شده است. هر یک از متغیرهای تحقیق ‌بر اساس فرمول هایی که برای تبدیل داده ­های خام به متغیرها است، استخراج شده است. داده ­های متغیرهای تحقیق با دو سطح از مقیاس اندازه ­گیری و اندازه­ گذاری شده است.

با توجه به محدودیت­های زمانی تحقیق که حاکی از آزمون فرضیات طی دوره های طولانی است. ‌بنابرین‏ نتایج اصلی آزمون فرضیه­­های تحقیق را باید در مدل ۵ ساله (از سال ۱۳۸۷ لغایت ۱۳۹۱) جستجو نمود. از این رو، در این قسمت آمار توصیفی متغیرهای مدل ۷ ساله تحقیق در جدول ۴-۱ نشان داده شده است. ضمناً خروجی­های اصلی نرم افزار آماری SPSS برای آمار توصیفی متغیرهای مدل تحقیق در پیوست شماره ۱ ارائه شده است.

در جدول ۴-۱ به ازای هر یک از متغیرهای مدل، شاخص­ هایی از قبیل تعداد نمونه ها، دامنه تغییرات متغیرها، حد پایین و بالای دامنه تغییرات، میانگین، انحراف معیار ،ضریب کشیدگی، ضریب چولگی، میانه، مُد و چارک­های ۲۵% ،۵۰% و ۷۵% متغیرها نمایش داده شده است.

ضریب کشیدگی(k) و ضریب چولگی(sk) هر یک از متغیرهای مدل تحقیق که در جدول(۱-۴) نمایش داده شده است، بدین ترتیب تفسیر می­شوند که قدرمطلق این ضرایب چنانچه کوچکتر یا مساوی ۱/۰ باشند (۱/۰≥│sk یا k│) توزیع نرمال است، اگر بزرگتر از ۱/۰ و کوچکتر یا مساوی ۵/۰ باشند (۵/۰≥│sk یا k│>1/0) توزیع تقریباً نرمال است و در صورتی که بزرگتر از ۵/۰ باشند (۵/۰<│sk یا k│) تفاوت بین توزیع مربوطه با توزیع نرمال فاحش است.

۲-۲-۴-۱۰ ماهیت مشکل:ایا سازان به طور کلی با فرد خاطی مشکل انضباطی داردد؟یعنی اینکه ایا خطایی که فرد اکنون مرتکب شده به دنبال تخلفاتی است که او دایم مرتکب می شود یا خلف افاقی بوده است؟قاعتا مجازات نقض نقض دایم قوانین و مقررات نباید با مجازات تخلفات پراکنده یکی باشد.همچنین اگر مشاهده می شود خلافکاریهای فرد ،جهت خاصی دارد باید بلافاصله برای

فصل دوم : ادبیات پژوهش

جلوگیری از ان اقدام ‌نمود تا یک مسئله ساده و جزیی به صورت جدی در نیاید.(سعادت،۱۳۹۰،ص ۳۱۶)

۲-۲-۴-۱۱کیفیت کار و سنوات خدمت فرد:در تعیین مجازات باید کیفیت کار فرد و مد زمانی که وی در استخدام سازمان بوده است نیز در نظر گرفته شود.باید برای کارمندی که سابفه دای طولانی در سازمان دارد و همیشه از کار او راضی بوده ایم ،نسبت به کارمند تازه وارد،مجازات سبکتری در نظر گرفته شود.برای مثال منطقی نیست مجازلات کارمندی که بعد از بیست سال کار خوب و صادقانه در سازمان ،مرتکب خلافی شده با مجازات کارمند تازه واردی که تنها سه ماه از استخدام او میگذدرد مرتکب همان خلاف گردیده است مشابه باشد.(سعادت،۱۳۹۰،ص ۳۱۶)

۲-۲-۴-۱۲ مسند بودن مدارک: ایا سرپرست دلیل و مدرک کافی برای اثبات درستی تصمیم خود در تنبیه کارمند دارد؟اگر کارمندی به مجازاتی که برای او تعیین گردیده است اعتراض کند،ایا سرپرست می‌تواند از تصمیم خود دفاع ،و به حق بودن انرا ثابت نماید؟تصمیم به تنبیه کارمند باید متکی به دلایل،مدارک و شواهد کافی و قانع کننده باشد تا در صورت شکایت و عتراض کارمند ،مسولان سطوح بالاتر بتوانند با استناد به اطلاعات موجود در پرونده ،تصمیم به اقدام انضباطی را تأیید و از سرپرست پشتیبانی نمایند.متاسفانه کوتاه سرپرست مستقیم در جمع اوری اسناد و مدارک و ثبت درست خلافکاریهای کارکنان ،اغلب باعث می شود تا کارمند بتواند اقدامات انضباطی وی را خنثی نماید.پس ثبت و ضبط صحیح ‌و کامل رفتار کاری فرد در سازمان ،بخش مهمی از سیستم انضباطی مؤثر را تشکیل می‌دهد. مطالغعه در لین زمینه نشان می‌دهد مشکل اصلی اکثر روسا این است که نمیدانن چگونه باید تخلفات را در پرونده کارمند گزارش نمایند که در صورت اعتراض و.ی بوانند از تصمیم خود دفاع کنند.(سعادت،۱۳۹۰،ص ۳۱۷)

اگر کارکنان بخواهند با رجوع به مدیران سطوح بالاتر در خواست رسیدگی و تجدید نظر ‌در مورد تخلف خود کنند ،ایا شما شواهد مدلل برای تصمیمی که گرفته اید دارید؟اگر احتمالا چنین خواسته ای داشته باشند ،لازم است اطلاعات لازم را در اختیار داشته باشید و اطمینان یلبید که مدیران از تصمیم شما حمایت می‌کنند.اگر کارکنان تصور کنند که براحتی میت.وانند در برابر

فصل دوم : ادبیات پژوهش

تصمیم‌های مدیران خود بایستند ،انگاه اقدامات انضباطی ارزش چندانی نخواهد داشت.( دولان و شولر ،۱۳۸۱،ص۵۳۳)

۲-۲-۵ نکاتی کلی در اداره انضباط

مدیریت منابع انسانی باید با اگاهی ،زمان مناسب را جهت به کارگیری مفاهیم انضباطی در سازمان شناسایی نموده و متناسب انرا اریه دهد.(سیدجوادین،۱۳۸۷،ص ۳۸۳)

مدیران منابع انسانی باید آگاه باشند که در طول زمان رهنمودهایی پدید آمده است که به ما می‌گوید مسائل انضباطی را چگونه باید اداره کرد. این رهنمودها عبارت است از:

۲-۲-۵-۱اقدام انضباطی باید اصلاحی باشد: .اقدام انضباطی باید هدایتگر و اصلاح کننده باشد،استفاده از اقدامات تنبیه و کیفری بویژه در اولین وفپقوع تخلفات توصیه نمی‌گردد مگر انکه تخلف بسیار شدید باشد.به طور معمول اقدامات انضباطی با تذکر،اخطار شفاهی ،اخطار کتبی ،تنزل مقام ،تعلیق و در نهاین به اخراج منتهی باید گردد.(سیدجوادین،۱۳۸۷،ص ۳۸۳)

هدف اقدام انضباطی تنبیه نیست، بلکه اصلاح رفتار ناپسند کارکنان است. اگرچه تنبیه گاهی ممکن است ابزاری ضروری باشد، اما هرگز نباید هدف نهایی را از یاد برد.( دولان و شولر ،۱۳۸۱،ص ۵۳۳)

اقدامات انضباطی باید بیشتر جنبه ارشادی داشته باشد تا جزایی. منظور از تنبیه این نیست که افراد را به سزای اعمالشان رساند، بلکه هدف، اصلاح اعمال ناشایست و خلاف آن ها‌ است. ممکن است در مواردی چاره ای جز تنبیه فرد خاطی نباشد، ولی هرگز نباید فراموش کرد که مجازات، هدف نیست بلکه وسیله ای است برای تغییر و اصلاح رفتار فرد.(سعادت،۱۳۹۰،ص۳۲۲)

۲-۲-۵-۲ اقدام انضباطی باید تصاعدی باشد:گرچه به کارگیری انواع اقدامات انضیاطی بستگی به محیط دارد ،اما فقط یرای تخلفات شدید اخراج توصیه می‌گردد. در انضباط تصاعد سنگینی تخلف و تکرار وقوع ان مبنا می‌باشد.(سیدجوادین،۱۳۸۷،ص ۳۸٫۳)

فصل دوم : ادبیات پژوهش

اقدامهای انضباطی را گام به گام به پیش ببرید. اگر چه نوع اقدام انضباطی مناسب به موقعیت بستگی دارد، ولی مطلوب آن است که گام به گام انجام شود. فرد را فقط برای یک تخلف بسیار بزرگ می توان اخراج کرد. اما رسم بر آن است که اقدام گام به گام با اخطار شفاهی آغاز شود و به ترتیب با تکرار تخلف تا اخطار کتبی، تعلیق و اخراج (در موارد بسیار جدی) پیش رود. شیوه گام به گام باز مورد بحث قرار خواهد گرفت.(دولان و شولر ،۱۳۸۱،ص ۵۳۴)

اگر چه نوع و شدت مجازاتی که تعیین می‌گردد باید متناسب با خطایی باشد که فرد مرتکب شده، ولی قدر مسلم این است که نباید به خاطر اولین خطایی که از کسی در سازمان سر می زند، اشد مجازات برای او درنظر گرفته شود یا اخراج گردد. اقدام انضباطی را باید با تذکری شفاهی آغاز نمود و در صورت بی اثر بودن به فرد اخطار کتبی داد. اگر این عمل نیز مؤثر واقع نگردید، باید کار او را به حالت تعلیق درآورد. تنها در موارد استثنایی یا هنگامی که هیچیک از این تدابیر مثمرثمر واقع نگردد می توان اقدام به اخراج فرد نمود.(سعادت،۱۳۹۰،ص۳۲۴)

بر اساس نظر گروهی از محققان، اقدامات انضباطی شامل چهار مرحله است:

-اول در نشستی، سرپرست اعمال و رفتار نامطلوب و خلاف قانون کارمند را با وی مطرح و پیشنهادهایی برای اصلاح آن ارائه می‌کند.

-دوم طی اخطار کتبی ای که رسماً به کارمند ابلاغ می‌گردد، سرپرست تخلفات وی را برمی شمارد، ‌صحبت‌ها و قول و قرارهای قبلی را یادآوری می‌کند، رفتاری را که کارمند باید در آینده در پیش گیرد وی تشریح می کند و به کارمند فرصت می‌دهد رفتارش را اصلاح کند.

-سوم سرپرست برای آخرین بار به کارمند تذکر می‌دهد.

-چهارم کارمند اخراج می‌گردد.

نمونه ای از جدول تنبیهات در جدول ۲-۱ نشان داده شده است. در برخی از سازمان‌ها جداول خاصی تهیه می شود تا سرپرست با مراجعه به آن ها بتواند سطح مجازات را متناسب با تخلفی که کارمند مرتکب شده است تعیین نماید. بدین ترتیب با تنظیم این جداول، مجازات در سازمان در چهارچوب خاصی اعمال گردیده، عینیت بیشتری خواهد داشت و سیستم انضباط از رسمیت و مشروعیت بیشتری برخوردار خواهد گردید. برای مثال، در سازمانی طبق جدول ۲-۱، تأخیر در

فصل دوم : ادبیات پژوهش